Кіріспе

Домино (1891–1897) – XIX ғасырдағы американдық толыққанды елік жылқысы.

Өмірбаян

Қара қоңыр, тіпті қара түске жақын келген қалың, Домино Химяр мен Мэнни Грей биесінен туған. Сэм Хилдрет өзінің "Турфтың сиқыры" атты кітабында бұл қалыңның қара көрінгенін, бірақ шындығында терең қызыл қоңыр екенін жазды. Химярдың жылдамдығын Аларм аттан мұра еткен, ал ол бұл жылдамдықты Ұлы Күн тұтылудан алған. Домино да сол жылдамдықты мұралады, ол Кентукки штатының Лексингтон қаласындағы майор Барак Томасқа тиесілі Диксиана шаруашылығында дүниеге келді. Бірақ оның төзімділігі жеткіліксіз болды. Джеймс Р. Кинге тиесілі болған оны оның ұлы Фоксхолл Кин бір жасар тайынша ретінде 3000 долларға сатып алды. Доминоны Уильям Лейкленд жаттықтырды, ал жокей Фред Тарал басқарды, Домино оның қатал мінезі мен қамшы мен тілгіні жиі пайдалануы үшін оны жек көретін.

1893: екі жылдық маусым

Екі жасында ол Ұлы Eclipse Стакс, Ұлы Американдық Стакс, Ұлы Сынақ Стакс, Хайд Парк Стакс, Матрон Стакс, Монмут Парк Продуци Стакс және беделді Futurity Стакс жеңіп алды. Futurity Стакс Доминоның Таралға деген жеккөрушілігінің басталуын белгіледі. Жарыс барысында Доминоның жолдасы құлап, Домино одан қашуға тырылып, өзі де құлай жазуға шалдықты. Соның салдарынан Тарал Доминоны аяусыз қамшылады, ал кейін Доббинс атты бие оған қарсы шыққанда, Тарал тағы да қамшысын қолданды. Бір газет мақаласында жарыс былай сипатталды: "Бір рет, екі рет, үш рет қамшы Доминоның дірілдеп тұрған қабырғасына тиді, бірақ Доббинс одан да жақындап келді. Финиш сызығына бір фурлонг (шамамен 200 метр) қалғанда Доббинстің басы алға шықты. Тарал қамшысын оң қолынан сол қолына ауыстырып, Доминоның қабырғасын жарты миль қашықтықтан естілетіндей етіп қамшылады. Оның тізелері тынымсыз жұмыс істеді, Доминоның қабырғаларынан қан ақты. Ешқашан жеңіліске тап болмаған батыр бие күресіп, финиш сызығына 100 метр қалғанда жеңімпазды болжауға ешкімнің қабілеті болмады." Осы кезде оны "Қара дауыл" деп атады. Бұл шақта Америкада жылқы жарыстарында қызу шабуылдар үстемдік етпейтін болды (Англияда ондаған жылдар бұрын олар сұраныстан қалған еді), жылдамдыққа басымдық беріліп, ол аса құнды болып саналды. Домино өз заманының ең жылдам спринтері саналды.

1894: үш жылдық маусым

Үш жасында Withers Stakes жарысында алғашқы рет қатысқан Домино, Belmont Stakes чемпионы Генри де Наварраны жеңіп, кейін қатысқан жеті жарыстың бесеуінде жеңіске жетті, соның ішінде өлі тең түскен қас жауы Генри де Наваррамен жеке жарыста (кейде "Үшінші Арнайы" деп аталады). Осыдан кейін, үш аптадан соң олар 1894 жылғы чемпионатты анықтау үшін қайта жарысты. Бұл жарысқа 4 жасар Клиффорд та қосылды. Бұл жолы Генри де Наварра үштен бір бөлігінен оқ бойы алға шығып жеңіске жетіп, "Жыл аты" атағын иеленді. Үш жасында Withers жеңісінен басқа, ол Culver және Ocean Handicaps-тарын, сондай-ақ 130 фунт салмақ көтеріп, жаңа трасса рекордын орнатқан Flying Handicap-ты ұтып алды.

1895: төрт жылдық маусым

Төрт жасында жарысқа қатысқан Домино сегіз жарыстың төртеуінде жеңіске жетті: Кони Айленд Хэндикапы, Шепсхед Бей Хэндикапы, ал күзгі Хэндикапта 133 фунт салмақпен екінші орын алды, жеңімпазға 24 фунт көтеріп берді. Аз ғана кемшілігі бар, әрқашан бинтпен жарысқан Домино 25 рет қатысып, 19-да жеңіске жетті, 2-де орын алды және бір рет үшінші орын алды. Оның өмір бойы тапқан ақшасы 193 550 долларды құрады. Аяғының жарақатына байланысты жаттығудан бас тартқаннан кейін, 1895 жылғы маусымның соңында Кастлтон шабыс фермасына зейнетке шықты.

Асыл тұқымды мансап

Домино алты жасында (1897 жылғы 29 шілдеде) спинальды менингиттен күтпеген жерден қайтыс болған кезде жиырма төл ғана тудырған еді. Дегенмен, бұл диагноз бүгінгі күнге дейін даулы. Домино жұмсақ, бірақ ойнақы жылқы ретінде танымал болды, ол қораға шығарылғанда аяқтарымен ауаға секіріп, қозғалып тұратын, осылайша оның тайғанып, құлап, мойнын сындырғаны туралы болжамға сенуге негіз болды. Доминоның 20 төлінің сегізі жүлделі жарыстарда жеңіске жеткен, бұл өте жоғары көрсеткіш – 42%, ал индустриядағы орташа көрсеткіш тек 3% ғана. (Төрт тайы ғана қасталаған жоқ.) Олардың арасында Эпсом Оукс жарысын жеңіп алған алғашқы американдық тұқымды Cap and Bells, сондай-ақ Белмонт Стакс жеңімпазы және екі мәрте «Жылдың Аты» атанған Commando бар, ол өз кезегінде бірнеше үздік жылқыларды дүниеге әкелді, олардың бірі – даңқты Колин. Бүгінде көптеген таза қанды жарыс жылқыларының тегі Доминоға дейін жетеді. Оның ең танымал ұрпақтары: War Admiral, Personal Ensign, Buckpasser, Zenyatta, Secretariat, Seattle Slew, Affirmed, Bold Ruler, Assault, Whirlaway, Gallant Fox, Omaha, Native Dancer, American Pharoah және Justify. Трипл Краунның 13 жеңімпазының 10-ы Доминоның тегін өздерінің тұқым қуалауында сақтайды.

Құрметтер

Домино 1955 жылы Ұлттық жарыс мұражайы мен Даңқ залына енгізілген алғашқы бірнеше жылқының бірі болды. Оның иесі қабір тасына: "Осы жерде Америка төбесінде болған ең жылдам жүгірген, сондай-ақ ең қайсар және жомарт жылқы жатыр" деп жаздырған.