Кіріспе

Иран футбол клубы

"Пас Тегеран" футбол клубы (باشگاه فوتبال پاس تهران, Bashgah e Futbal e Pas Tehran) – Иранның Тегеран қаласында орналасқан иран футбол клубы. "Пас" ФК – көп салалы "Пас" мәдени және спорт клубының футбол бөлімшесі. Клубтың ұзақ және бай тарихы бар, ол әрқашан Иран полициясымен байланысты болды және қаржыландырудың басым бөлігі осы мекемеден түсті. Соңғы жылдары клуб командалық кеңестің күшейтілген қаржылық қолдауының арқасында өзінің бәсекеге қабілетті екенін көрсетті. Команда өз ойындарын "Шахид Дастгерди" стадионында өткізді. 2007 жылдың 7 маусымында "Пас Тегеран" ресми түрде таратылды. "Парсы шығанағы" кубогында қатысу құқығы жаңадан құрылған "Пас Хамедан" клубына берілді.

Пашаның дүниеге келуі

1953 жылы бірнеше полиция қызметкері капитан Асадолахипен бірге Иран полициясының спорт жағдайын жақсарту мақсатында бірікті. Сол жылы Асадолахи тек бір футбол доп және шектеулі ресурстармен өзін және Тегеран жергілікті полиция академиясының офицерлерін қамтитын команда құрды. Олар Полиция академиясының курсанттар тобын құрды. Олардың алғашқы жаттығуы Тегеран полиция академиясына қарасты футбол алаңында өтті. Сол жылы олар клубтың құрылуын ресми түрде жариялады және Қарулы Күштер Чемпионатына қатысты. Футбол турнирінде олар екінші орынды иеленді. Көп ұзамай капитан Садеги капитан Асадолахидің көмегімен команда жұмысына жауапкершілікті алды, ал клуб Шахрбани ФК деп аталды. Сол кездегі команданың бапкері Баһман Шахиди болды. 1963 жылдың 8 шілдесінде Шахрбани ФК спорт клубы ретінде ресми тіркелді, осылайша қазіргі атауы – Пас пайда болды. Клубтың уставы 1966 жылы клуб кеңесімен ресми түрде бекітілді. Он екі жылдық беймәлімдіктен кейін клуб жұмысын бастауға толық дайын болды. 1966 жылы Пас Дарай мен Шахиннен басым түсіп, Тегеран клубтарының футбол лигасының чемпионы атанды. Сол кезде Тегеран лигасында Пас, Шахин, Дарай, Тадж, Киан, Тегеран Жаван және Арарат сияқты 12 команда өнер көрсетті. Бұл оқиға Шахин мен Дарай арасындағы соңғы матчта 2:2 есебімен тең түскен кезде болды, бұл матч иран футболы тарихында «ғасыр матчы» деп аталады.

Клубтың стадионы

Клуб құрылған кезде Тегеранның Екбатан ауданындағы стадион кешені Қайырымдылық департаментіне қарасты болды. Департамент кешенді тоқсан тоғыз жылға жалға беруге ұсынды. Капитан Садеги шарттарды қабылдап, алаңды тоқсан тоғыз жылға 20 мың томанға жалдады. 1971 жылы Екбатан кешенінің шекарасы бекітіліп, клуб кеңесі жерді сатып алу туралы ұсынысты мақұлдады. Капитан Садегидің клубқа деген құштарлығының арқасында, клуб кәсіби футболға қажетті маңызды элементтердің бірін иеленді. Бүгінгі күнге дейін "Пас" Ирандағы өз стадионы мен жаттығу алаңдарына ие болған санаулы клубтардың бірі болып табылады.

Бірінші ресми матч

Пастың алғашқы ресми матчы 1964 жылы «Коруш» футбол клубына қарсы өтті. Осы матчта Пастың негізгі құрамында келесі ойыншылар болды: Фарамарз Зели, Хасан Хабиби, Мұхаммед Ранджбар, Хешмат Мохаджерани, Расули, Язданиян, Мейарян, Махмуд Явари, Хомайун Шахрохи, Йинэварзан және Парвиз Мирза Хасан. Матч 1–1 есебімен тең аяқталды. Аталған ойыншылардың кейбіреуі, мысалы, Хабиби, Мохаджерани, Шахрохи және Явари қазірге дейін иран футболында белсенді.

Тахт Жамшид кубогы

Тахт Жамшид кубогы – Иранның тұңғыш жалпыұлттық футбол лигасы. «Пас» клубы 1973/74 жылы құрылған жылы осы лигаға қосылды. Осыған дейін «Пас» 1967 және 1968 жылдары екі рет Тегеран қалалық лигасының чемпионы атанған еді. «Пас» клубы Тахт Жамшид кубогындағы алғашқы екі жылда айтарлықтай нәтижелерге жете алмады, бірақ бұрынғы «Пас» ойыншысы Хасан Хабиби клубтың бас жаттықтырылушысы болғаннан кейін жағдай өзгерді. Оның жетекшілігімен «Пас» 1976/77 және 1977/78 жылдары екі мәрте чемпион атанды. Команда үшінші рет қатарынан чемпиондыққа ие болу мүмкіндігіне ие болған еді, бірақ лига тоқтатылып, Иран революциясының басталуына байланысты таратылды.

Революциядан кейін

1980-ші жылдар Иран футболы үшін үнсіз және қиын кезең болды, себебі Иран-Ирак соғысы елдің басымдықтарын өзгертті. «Пас» сол кездегілерде бірнеше шағын жергілікті турнирлерге қатысудан басқа көп нәрсе істемеді. Соғыстан кейін Азадеган лигасы құрылды және «Пас» Иран футбол аренасына қайта оралды. Олар 1991–92 жылғы Азадеган лигасының алғашқы маусымын жеңіп алды және 1992–93 жылғы Азия клубтар чемпионатында қатысуға мүмкіндік алды. Бірінші турда олар Катардың «Аль-Араби» клубын 4:3 есебімен жеңді. Содан кейін олар B тобына түсті, нашар нәтижелерге қарамастан екінші орынды иеленді. Бахрейнде өткен жартылай финалда олар күшті жапондық «Йомиури» командасымен кездесті. Олар қосымша уақытта 2:1 есебімен жеңіске жетті. «Пас» енді финалда сауд арабтық «Аль-Шабаб» клубымен күш сынасатын болды. 1993 жылдың 22 қаңтарында Бахрейннің Манама қаласында «Пас Тегеран» «Аль-Шабабты» 1:0 есебімен жеңіп, Азия чемпионы атанды. Бұл жетістік одан да керемет болды, себебі «Пас» ойыншыларының көпшілігіне әуесқой деңгейінде жалақы төленді, олар өте нашар қонақүйде тұрды және Бахрейнге кешігіп келді. Турнирде команданың жақсы нәтиже көрсету мүмкіндігі соншалықты төмен бағаланды, тіпті Иран Футбол Федерациясы өкілді жіберуге тырыспады. Фируз Карими команданы жаттықтыруын жалғастырды және 1992–93 маусымында команданы тағы бір Азадеган лигасының чемпионы етіп шығарды. «Пасқа» Азия клубтар чемпионатында қатысуға тағы да рұқсат берілді, бірақ таңқаларлықтай, бірінші турда Ливанның «Аль-Ансар» клубынан жеңіліп қалды.

IPL

Кейін клуб орташа деңгейдегі клубқа айналды, келесі маусымдардың көпшілігінде турнир кестесінің ортасында қалды. Бірақ 2003–04 жылғы IPL маусымында бас жаттықтырушы Маджид Жалалимен бірге клуб чемпион атанды. 2004–05 маусымын нашар бастады және Жалалиді Мустафа Денизлимен ауыстырды, бірақ ол көп өзгеріс енгізе алмады. Азия Чемпиондар Лигасының ширек финалында Тегерандағы екінші ойында 3:0 есебімен жеңіске қарамастан, клуб тоқтатылып, жалпы есеп бойынша 4:4 есебімен жеңіліске ұшырады. Олар сол маусымда 6-шы орынды иеленді. 2005–06 маусымында жақын болды, бірақ чемпион «Эстеглал» клубынан кейін екінші орынға жүрді. «Пас» Денизлимен келісімді бұзбады және 2006–07 маусымында команданы басқару үшін Жалалиді қайта шақырды. Бұл тәжірибе сәтсіз аяқталды, себебі Жалали 2006 жылдың 1 желтоқсанында маусымның 11 ойынынан кейін «Пас» клубының нашар нәтижелеріне байланысты қызметтен босатылды. Бұрынғы «Пас» клубының және Ұлттық құраманың бас жаттықтырушысы Хомайун Шахрохинжад маусымның қалған бөлігінде команданы басқаруға келісім берді.

Тарату

2006–07 маусымда «Пас» 11-орынды иеленді. Мамыр айының соңында «Пас Тегеран» футбол командасының таратылуы туралы әңгімелер тарады. Тегеран қаласында көптеген футбол командаларының көрермендері аз болғандықтан, бірнеше команданы басқа қалаларға көшіру дұрыс болар еді. 2007 жылдың 9 маусымында «Пас Тегеран» ресми түрде таратылды. «Парсы шығанағы кубогына» қатысу құқығы жаңадан құрылған «Пас Хамедан» командасына берілді. Команданы құру үшін футбол командасының қызметкерлері мен ойыншылары Хамеданға көшірілді. Сонымен қатар, көпсалалы «Пас» мәдени және спорт клубы енді тек әуесқой және жастар спорттық іс-шараларына ғана қатысады. «Пас» спорт клубы басшылығы болашақта футбол командасын қайта құра ма, жоқ па, әзірге белгісіз.