Кіріспе

Пәкістанның студенттер федерациясы

Пәкістанның Ұлттық студенттер федерациясы (NSF) – Пәкістанның солшыл студенттер федерациясы. 1960 жылдардың аяғында NSF марксизм-ленинизм және Мао Цзэдун ойларының саяси бағытын қабылдады. Оның алдындағы ұйымы, ДСФ (Демократиялық студенттер федерациясы), Пәкістан Коммунистік партиясымен байланыста болған. Оның күш-қуаты Дау медицина және Ди-Джей ғылым колледждерінің прогрессивті студенттері арасында болды. Ол сол кездегі ел астанасы болған Карачидегі студенттік саясатқа басымдық жасады. 1953 жылы Карачидегі Халиқдина залында өткен студенттердің ұлттық деңгейдегі съезінде ДСФ өзін NSF (Ұлттық студенттер федерациясы) деп атады, ұлттық қозғалыс екенін жариялады және студенттік революцияны бүкіл елге таратуға үміттенді. Демонстрациялар мен ереуілдер бірнеше күн бойы федералды астананы парализдеді. Үкімет, көрінеу, шығыс қанатынан шыққан федералды білім министрі Фазлур Рахманды құрбан ету арқылы мойынсұнды. Ол лауазымынан босатылды. Бұл студенттер үшін үлкен жеңіс болған жоқ. АПСО-ға тыйым салынды және көшбасшылары Карачи орталық түрмесіне қамалды. NSF (Ұлттық студенттер федерациясы) – Қарачи университетінің вице-канцлерінің көмегімен ДСФ-тың қызметіне қарсы тұру үшін құрылған шағын ұлтшыл және оңшыл топ, бұрынғы ДСФ мүшелері тарапынан бір түнде басып алынды. Бұрынғы ДСФ мүшелерінің 1956 жылы NSF-ті бақылауға алуға жеткілікті күші мен ұйымдастыру дағдылары болды, осылайша оның жаңа "солшыл" бағыты қалыптасты. Коммунистік қозғалыспен байланысы болғандықтан, ДСФ құпия қызметтің қос агенттерімен/хабаршыларымен толып кетті.

Бірінші бөлік

NSF 1965 жылы Қытай және Мәскеуге жақтас топтардың арасында алғашқы маңызды бөлінісін бастан кешірді, бұл топтар NSF Miraj Group және NSF Kazmi Group деп белгілі болды. NSF Miraj Group PPP-ні қолдаса, NSF Kazmi Group Ұлттық Халық партиясының (NAP) студенттік қанаты болды, ол бүгінде ANP деп танылады. Осы фракция прогрессивтік қозғалыста ең консервативті көзқарастарды ұстанғандықтан, көп ұзамай ықпалын жоғалтты. Әмір Хайдер Қазми мырза PPP-де қызметке орналасып, оның фракциясы таратылды. NSF Пакистанның көптеген университеттері мен колледждерінде белсенді қызметін жалғастырып, Студенттік Одақ сайлауларында жеңіске жетті. 1967 және 1968 жылдары фельдмаршал Әйүп Ханның АҚШ-қа жақтас диктатурасына қарсы халықтық студенттік және еңбекшілер көтерілісінде маңызды рөл атқарды. NSF белсенділері болашақ Пәкістан премьер-министрі Зұлфиқар Әли Бхутто мен оның популистік/социалистік Пәкістан Халық партиясын демократиялық процесті дамыту және діни фундаменталистердің ықпалын әлсірету үшін алғашқы қолдаушыларының бірі болды. NSF-тің жетекші қайраткерлерінің бірі Мерадж Мұхаммед Хан Бхуттоның алғашқы кабинетінде министр болды, бірақ 1973 жылы Бхутто социалистік бағдарламасынан бас тартқан кезде NSF және Мерадж үкіметпен келіспеушілікке ұшырады. Мерадж Мұхаммед Хан 1967 жылға дейін NSF президенті болды, ал 1970 жылы Лахорда өткен кеңес отырысында оның орнына Рашид Хасан Хан (Карачидегі Dow Medical College студенті) тағайындалды.

NSF және Халықтық партия

Төменде НСФ қолдауын қайтаруға себеп болған негізгі себептер келтірілген. 1970 жылғы сайлауда ППП жеңіске жетіп, Батыс Пәкістандағы ең ірі партия болғаннан кейін, ол Әуеми лигасының мандатын, олардың үлкен автономия талаптарын және Шығыс Пәкістандағы әскери операцияға қатысты саясатын мойындаудан бас тартты. НСФ және Маздур Кисан партиясы – бұл бәнгладештерге қарсы әскери операцияға қарсы күрескен екі маңызды солшыл ұйым. НСФ, Бхутто студенттер мен жұмысшыларға радикалды экономикалық және әлеуметтік өзгерістер туралы берген уәдесінен бас тарғанын түсінгеннен кейін, арадағы келіспеушіліктер одан әрі күшейді. Бхутто өзінің қарсыластарын үнсіздендіруді қалағандықтан, жұмысшылар мен студенттерге қатысты қатаң шаралар қолданды. Бхутто мен НСФ арасындағы шешімді нүкте 1972 жылы 7-8 маусымда Сайтта және 17-18 қазанда Ландиде жұмысшы қозғалысын жаншу болды. Бірнеше жұмысшы қаза тауып, жүздеген адам тұтқындалды. Сол кездегі НСФ Орталық Президенті Рашид Хасан Хан жасырынуға мәжбүр болды. Осының салдарынан НСФ ППП-ны қолдауын тоқтатып, Бхуттоның екіжүзділігі мен мүмкіндікшіл саясатын әшкереледі. Мирадж Мохамед Хан ППП-да қалуды жөн көрді. Оның пікірінше, жұмысшылар арасында келіспеушіліктерді тудыруға тырысқан – билік екен, ал ППП пен оның саясаты таза, бірақ кейін оның қате екені дәлелденді. Келесі жылдары З.А. Бхутто мен Мирадж Хан арасындағы алшақтық артты және Мирадж Мохд Хан ППП-дан кетуге және өзінің саяси ұйымын құруға мәжбүр болды, оған «Қоми Махаз е Азади» деп ат қойды, сондай-ақ НСФ-тің өзіндік фракциясын құрды. 90-жылдардың ортасында Мирадж «Қоми Махаз е Азади» партиясын таратып, крикеттен саясатқа ауысқан Имран Ханмен бірігіп, ПТИ-нің Бас хатшысы болды. Бірақ көп ұзамай Ханмен келіспей, ПТИ-ден кетіп қалды. Бұрынғы белгілі студент көшбасшысы Мирадж саяси оқшаулануға ұшырады және жұмысшы табының өкілі ретінде бұрынғы беделін қайтаруға ерең ете алмады. Доктор Рашид Хасан Хан, көбінесе Доктор Сахаб деп аталатын ол 50-жылдардың басында Хайдарабад-Декан қаласында дүниеге келді. Кейін Пәкістанға көшіп, Ұлттық студенттер федерациясының платформасынан күресін бастады. Рашид Хасан Хан НСФ-ті өте қиын жағдайларда, кейде жасырынып, кейде қабырғалардың арасында тірі ұстады. 1968 жылы Әйүп Ханның әскери диктатурасына қарсы өткен «Қазан айының қозғалысына» жетекшілік етті. Кейін 1979 жылы солшыл партия – Халықтық демократиялық фронтты құрып, жұмысшылар, шаруалар, төменгі және орта таптың білімді жастары мен прогрессивті студенттер арасында жұмыс істеді. Осы кезеңде НСФ және ХДФ екі әскери төңкеріске және N League мен Халық партиясы арасындағы саяси өзгерістерге куә болды. Бұл өзгерістер көбінесе Конституцияның 58-бабының 2-Б тармағымен байланысты болды. Қуатты феодалдық билеуші топтар Вашингтондағы «Стратегиялық тереңдік доктринасын» қорғау міндетімен билікке келді. Дәрігер Рашид Хасан Ханның түрмеде немесе жасырынуда болуы олардың билігін сақтау үшін қажет болды. 2010 жылы доктор Рашид Хасан Хан оқу мен жазуға берілді. Ол көптеген редакциялық мақалаларын «Apna Kal» блогында жариялады. Д-р Умар Дараз Хан, д-р Танвир Имам және д-р Амин Бейг оған блогты жүргізуде көмектесті. Ол өмірінің соңына дейін күресін жалғастырды және 2016 жылдың 30 сәуірінде жүрек талмасынан қайтыс болды.

Ауғанстан саур революциясы

NSF 1980 жылдары КСРО Ауғанстанға басып кірген кезде тағы бір жарылысқа ұшырады. Көпшілік фракция кеңестік басқынды айыптап, революцияны экспорттау мүмкін емес деп сенді. Бұл империалистік державаларға прогрессивті қозғалыстарды басу үшін діни экстремистерді пайдалануға мүмкіндік береді деп есептелді. Ауғанстан ішіндегі түрлі марксистік партиялар мен топтар да осы мәселе бойынша бөлініп кетті. Захид Хусейн басқарған шағын фракция «Ауған сәуір революциясы» деп аталатын нәрсені сынау – моджахедтерді қолдаумен тең екенін, бұл әскери хунта мен генерал Зия-ұл-Хак диктатурасын қолдауға ұласады, соның салдарынан АҚШ-тың мүддесіне ойнайды деп мәлімдеді. Осыдан Захид Хусейн басқарған шағын диссиденттік топ пайда болды. Бұл фракция көп ұзамай таратылды, ал оның мүшелері кейін түрлі просоветтік топтарға қосылды немесе билік құрылымдарында орналасты. Қойдың терісін жамылған осы оппортунистік қасқырлар, әсіресе NSF-ке, жалпы прогрессивті және жұмысшылар қозғалысына зиян келтірді. Олардың бұл мәселедегі ұстанымы империалистік стратегияны түсінбегендерін және марксизм-ленинизм, Мао Цзэдун ойларын жеткілікті меңгермегендерін көрсетті. Ревизионизм мен оппортунизм – прогрессивті қозғалыстың алға жылжуына үнемі қауіптің және кедергінің басты факторы болып табылады. Іштен жасалған сатқындық пен сырттан жасалған мемлекеттік репрессиялар NSF үшін үлкен соққы болды және NSF-тің басты қарсыласы – оңшыл «Ислами Жамият е Талаба» (IJT), «Жамаат е Ислами» студенттік қанаты, 1970 және 1980 жылдары елдегі университеттерде өткен көптеген студенттік ұйым сайлауларында жеңіске жетті. Осыған дейін NSF 1950, 1960 және 1970 жылдардағы студенттік ұйым сайлауларында үнемі жеңіске қолы жеткізген. NSF Пакистан Халық партиясының студенттік қанаты – «Халық студенттік федерациясы» (PSF) құрылғаннан кейін де әсерге ұшырады, оның басты мақсаты 1970 жылдардың басында PPP-ге қарсы NSF-тің оппозициясын басу болды.

Студенттік одақтарға тыйым салу

Бұл Пәкістанның биліктегі топтарының студенттер арасындағы оянудың артуына және олардың қанаушылық жүйеге қарсы шығуына үреймен қарағанын көрсететін тарихи шоттесу. Ұлттық студенттер федерациясының "Қазан қозғалысы" Қарачиде бүкіл елде қолдау тапты және феодализмді жою және шын мәнінде тәуелсіз мемлекет құруды мақсат етті. Қозғалыс биліктегі элитаның цензурасына және қарсылығына тап болды, бұл саяси маневрлер мен жазалау шараларына әкелді. Қиындықтарға қарамастан, Пәкістанның Ұлттық студенттер федерациясы идеологиялық және ұйымдық күшін сақтап, студенттік одақ сайлауларында маңызды жеңістерге жетті. 1984 жылдың 9 ақпанында биліктегі топтар халықтық демократиялық революциядан қорқып, студенттік одақтарға тыйым салды, бұл Ұлттық студенттер федерациясының Пәкістан белсенділеріне қарсы бүкіл елдегі жазалау шараларын тудырды. Студенттік одақтарды қайта орнату күресі жалғасуда, жастар білім алу, көшбасшылықты дамыту және демократиялық қатысу құқықтарын талап етуде. Басты мақсат – әрбір баланың сапалы білім алуға және жақсы болашаққа мүмкіндік алатын қоғам құру. Ұлттық студенттер федерациясына қосылу осы көзқарасты іске асыруға қадам ретінде қарастырылады. 1980 жылдары президент генерал Мұхаммед Зия-ұл-Хактың оңшыл диктатурасы тарапынан солшыл және прогрессивті партиялар қуғын-сүргінге ұшырады, ондаған Ұлттық студенттер федерациясының белсенділері қамауға алынып, азапталды және кампустардан қуылды. Ұлттық студенттер федерациясы ДСФ, ПСФ және Балуш студенттер федерациясы сияқты көптеген зайырлы ұлтшыл студенттік топтармен бірлескен студенттік партиялар одағына қосылды. 1984 жылы генерал Зия-ұл-Хак студенттік одақтарға тыйым салғанға дейін студенттік одақ сайлауларында маңызды жеңіске жетті. Әйүп ханның тағдырын көрген Зия студенттік күшті басу және жою қажеттігін түсінді. Ол сондай-ақ Ауғанстанда Американың өкілетті соғысын жүргізу үшін Американың агенті ретінде еркін әрекет етуге жол ашты, бұл Ресейдің әлеуметтік империализмінің құлауына әкелді. 1984 жылдың 9-11 ақпанында ол Синдтен бастап, елдің қалған бөліктеріне бұйрық беріп, студенттік одақтарға тыйым салды. Дау медициналық колледжі әрқашан солшыл саясаттың орталығы болды және уақыт өте келе студенттік көшбасшыларды шығарды. Доу медициналық колледжінің студенттік саяси белсенділікке тыйым салуға бірінші болып ден қойғаны таңқаларлық емес. Сол кезде Қарачидің ірі кампустарында бес сайланған одақ болды: Доу медициналық колледжі (Халид Анвер Ұлттық студенттер федерациясы тобы), Синд медициналық колледжі (Ризван Наим, Ұлттық студенттер федерациясы тобы) және Дауд инженерлік колледжі (Рао Джамал Хамид, Ұлттық студенттер федерациясы тобы) Ұлттық студенттер федерациясынан президенттер сайлады. Бұл Ұлттық студенттер федерациясының танымалдылығын көрсетеді, Қарачи университеті оңшыл Ислам Жамият-е Талбадан сайланған алқалы жалғыз институт болды. Тыйым салынған күні таңертең Ұлттық студенттер федерациясының қызметкерлері Доу медицина және Синд медицина колледждеріне жаңадан келгендерді қабылдау науқанын жүргізіп жатты. Ұлттық студенттер федерациясы әскери диктатордың жарлығын қабылдамай, дереу қара лента тағып, студенттерді көшеге шығарып, 100 күндік науқан жүргізді. Ұлттық студенттер федерациясы Қарачиде наразылық акциясын бастаған жалғыз студенттік ұйым болды және бәрі Доу медициналық колледжінен басталды. Студенттердің мүддесі үшін Ислам Жамият Талба кейінірек осы ұйымға қосылды және Ұлттық студенттер федерациясы Доу медициналық колледжінде екі ұйым бір мақсатта біріккен кездесу өткізді. Ұлттық студенттер федерациясының жұмысшыларының батылдығы мен осы мақсат үшін құрбандыққа дайындығының арқасында жетекшілікті сақтап қалғанын атап өткен жөн. Ұлттық студенттер федерациясының ондаған қызметкерлері қамауға алынды, бірақ бұл оларды мақсаттарынан айырмады. Наразылық акциясы кезінде Синд медициналық колледжіне полиция шабуыл жасап, көзден жас шығаратын газбен атқылады. Хаким Балуш, Хұмаюн, Бабар Асад, Калим және Шахид, Сохаил Джаффар және Башми Мумтаз, Иқбал, Риаз Пекар сияқты Ұлттық студенттер федерациясының қызметкерлері бұл қозғалыстың алдыңғы қатарында болды. Ұлттық студенттер федерациясының жетекшілігімен мыңдаған студенттер бүкіл Пәкістан бойынша наразылық білдірді, жүздеген адамдар түрмеге қамалып, азапталды. Бұл қозғалысты диктатор қатыгездікпен басып тастады, ал кейінгі жылдары жастарды саясаттан шеттетудің жаңа дәуірі басталды. Студенттік одақтарға тыйым салынғаннан кейін оңшыл студенттік ұйымдарға әскери диктатордың прогрессивті студенттік белсенділігін күшпен тоқтатуға мүмкіндік берілді. Ұлттық студенттер федерациясы IJT бастап берген, кейін APMSO қабылдаған және 1980 және 1990 жылдардың соңында күшейген MSF зорлық-зомбылық тенденциясынан қатты зардап шекті. Бүкіл ел бойынша Ұлттық студенттер федерациясының қызметкерлеріне университеттерге кіруге немесе саяси іс-шараларын өткізуге тыйым салынды. Нәтижесінде ірі кампустар прогрессивті студенттерге тыйым салынған аймақтарға айналды және Ұлттық студенттер федерациясы APMSO және ПСФ сияқты жақтас топтармен және Ислам Жамият Талба және Пәкістан Мұсылман Лигасының студенттік қанаты – Мұсылман студенттік федерациясы (MSF) сияқты ислами фундаменталисттік студенттік партиялармен көлеңкеде қалды. Ұлттық студенттер федерациясы мемлекеттік жазалау шараларынан және кампустардағы зорлық-зомбылықтан қатты зардап шекті және оның қатысуы шектеулі болды. Ұлттық студенттер федерациясы 2000 жылы Лахорда XVIII орталық кеңес сессиясын өткізді, бірақ кейінгі жылдары кампустарда аз болды.

Қайта пайда болу

Алайда, 2007 жылдың басынан бері ҰҚК қайта құрылып, қайта ұйымдастыру шараларына Мұштақ Чаудхри, Фахим Амер, Абид Али Шах сияқты бұрынғы серіктестері мен Асиф Али Чудри сияқты жаңа адамдар тартылды. Осы серіктестер Халықтық-демократиялық фронт (ХДФ) пен ҰҚК-ны қайта ұйымдастырды. ҰҚК адвокаттар қозғалысына қатысудан бас тартты, бірақ генерал Первез Мушаррафтың диктатурасына қарсы тұрды. Прогрессивті қозғалысты дамытудағы көптеген қателіктер мен қиындықтарға қарамастан, ҰҚК қайта ұйымдастыру жұмысында маңызды прогресс жасады. 2014 жылдың қаңтарында Лахордағы Аван-и-Икбалде ҰҚК орталық кеңесінің отырысы өтті. Оған Пәкістанның барлық аймақтарынан жүздеген студент қатысты. Екі күндік кеңес отырысында қатысушылар күресін жалғастыруға, этникалық, тілдік және діни айырмашылықтардан асып, ұлттық платформада бірігуге, жақсы білім беру үшін ғана емес, халық демократиясы мен халық қозғалыстарының санасын арттыру үшін әрекет етуге уәде берді. ХДФ-тың негізін қалаушылардың бірі, доктор Рашид Хасан Ханның қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, қазіргі басшылық ХДФ-тан бас тартуға шешім қабылдады және 2020 жылдың 24 қаңтарында «Пәкістан Инқилаби партиясын» жаңа жаппай фронт ретінде жариялады, өйткені студенттерді, шаруаларды, жұмысшыларды және басқа да кеңсе қызметкерлерін біріктіру үшін ұйымдасқан жаппай фронттың маңызды екендігіне сенді. «Пәкістан Инқилаби партиясы» сайлау саясатына қатысып, «Халықтық демократиялық революцияны» жүргізуге шешім қабылдады және жақында Пәкістанның сайлау комиссиясында тіркелді.