Кіріспе

Сайлаулар ТМТ – сайлау және плебисциттер туралы заңға сәйкес аумақтық жалпы сайлаулардың, қосымша сайлаулардың және плебисциттердің өткізілуін қамтамасыз ететін тәуелсіз, партиялық емес мемлекеттік орган. Сайлаулар ТМТ-ны Солтүстік-Батыс Аймақтар Заң шығарушы Ассамблеясының лауазымды адамы – Бас сайлаушы басқарады. 1997 жылы аумақтық сайлауларды басқару жауапкершілігі Канада сайлау комиссиясынан Сайлаулар ТМТ-ға берілді.

Ерте тарих

Солтүстік-Батыс территориялар сайлауын қадағалауға қатысты заңнамадағы алғашқы ережелер 1880 жылы Канада Парламенті қабылдаған Солтүстік-Батыс территориялар туралы заңға түзету енгізу арқылы қабылданды. Бірінші сайлау заңнамасы Заңның 15-бабы ретінде белгілі болды. Сайлау заңнамасында сайлау округтерін құрудың негізгі параметрлері, сайлаушылардың құқығы және дауыс беру процесінің қалай жүргізілуі анықталды. Солтүстік-Батыс территорияларының вице-губернаторы 1000 сайлаушыға 1000 шаршы миль (2590 км²) пропорциясы бойынша сайлау округтерінің шекараларын ресми жариялауды қадағалады. Оның басқа да міндеттеріне әр сайлауды бақылау үшін сот шешімдерін беру және бас есеп берушілерді тағайындау кірді. 1888 жылы вице-губернатор сайлау округтерін құру өкілеттігінен бас тартты. Бұл өкілеттіктер Канада Парламенті арқылы Солтүстік-Батыс өкілдігі туралы заң қабылдануымен федералдық бақылауға көшті. Сайлау округтерінің өкілдігі формуласы бір округке 2500 сайлаушыдан тұруға және өлшемге шектеу қойылмады. Сайлау процедураларын егжей-тегжейлі сипаттайтын алғашқы толыққанды заңнама Заң шығару жиналысы тарапынан қабылданды. Солтүстік-Батыс заң шығару жиналысына сайлау туралы жарлыққа 1892 жылдың 31 желтоқсанында патшалық келісім берілді. Бұл заңнама қазіргі таңда аймақтарда, сондай-ақ Саскачеван және Альбертада қолданылып жүрген сайлау заңдарының негізін құрады. 1881 жылдан 1905 жылға дейін әрбір сайлау округінің бас есеп берушісі нәтижелерді растауға және оларды жергілікті тізімдерде жариялауға жауапты болды. 1951 жылы сайлаулар қайта басталғанға дейін жалпы сайлау статистикасы мен нәтижелері туралы ресми жарияланымдар бір орында жинақталған жоқ.

Канаданың бас сайлаушысы

1905 жылы Солтүстік-Батыс территориялардың халқы тұратын аймақтары Альберта және Саскачеван провинцияларын құру үшін бөлінді. Аймақтық үкімет тағайындалған кеңеске дейін кемітілді, ал вице-губернатор комиссармен ауыстырылды. Федералды үкімет Кеңес пен Комиссарды ел астанасы Оттаваға, Онтариоға көшірді. Келесі 46 жыл бойы жалпы сайлау өткізілмеді. 1951 жылы Сайлау жарлығы қабылданды, ол басқа өзгерістермен қатар әйелдерге сайлау құқығын берді. Содан кейін Канаданың Бас сайлаушысы кеңсесі аймақтық сайлауды қадағалады. Аймақтық сайлау округтерін қайта қарау Канада Парламентінің заңымен реттелді.

Сайлаудың құрылуы

Солтүстік-Батыс территориясы заң шығарушы органы 1987 жылы 10-шы заң шығарушы жиналыста сайлауды қадағалау үшін тәуелсіз агенттік құру мақсатында Сайлау туралы заңға өзгерістер енгізді. Агенттік 1991 жылы Солтүстік-Батыс территорияларындағы жалпы сайлауды өткізуге ниеттенген, бірақ оған уақытында дайындық жетпеді. 1997 жылға дейін Канада сайлаулары аумақта сайлауларды өткізуді жалғастырды, ал соңғы жалпы сайлау 1995 жылы федералды биліктің бақылауында өтті. Сайлаулар Солтүстік-Батыс аймақтары 1995 жылғы Солтүстік-Батыс территорияларындағы жалпы сайлауға дейін сайлау ережелерін толыққанды басқаруға тиіс болған. Басқа мәселелермен қатар, қаржыландырудың жетіспеуі Заң шығарушы Ассамблеяға тұрғын бас сайлаушыны тағайындауға мүмкіндік бермеді. Оның орнына, 1995 жылғы жалпы сайлауды Канада сайлаулары өткізді. Жан Пьер Кингсли сайлау операцияларын және жергілікті қызметкерлерді қадағалау үшін бас сайлаушы қызметін атқарды. Канада сайлаулары сондай-ақ сайлауға қатысты есептерді және нәтижелерді жариялауға жауапты болды.

Нуннавут

1999 жылдың 1 сәуірінде Нунавут аумағы Солтүстік-Батыс аумақтарының шығыс бөлігінен бөлініп шықты. Нунавут заң шығарушы жиналысына депутаттар сайлау үшін жалпы сайлау жарияланды. Жаңа аумақта әлі тиісті агенттік құрылмағандықтан және Солтүстік-Батыс аумақтарының сайлау заңдары қолданыста болғандықтан, алғашқы Нунавут жалпы сайлауын қадағалау міндеті Elections NWT-ге жүктелді. Агенттік 2000 жылдың 4 желтоқсанында Куттиктук сайлау округінде өткен Нунавуттың алғашқы қосымша сайлауын да өткізді. Жалпы сайлаудан кейін Бас сайлау қызметкері (NWT) Дэвид Гамильтон Нунавут үшін де осыған ұқсас бейтарап агенттік құруды ұсынды. Осы ұсыныс Elections Nunavut құрылуына ықпал етті. Ұсыныстар кейін қабылданды.

Соңғы өзгерістер

2010 жылы Сайлау және плебисциттер туралы заңға енгізілген өзгерістер аумақтық сайлауларда сайлаушыларды сәйкестендіру талаптарын енгізді. 2007 жылдың басындағы түзетулер сайлау күндерін заңмен бекітті және Бас сайлаушыға Солтүстік-Батыс территориялары комиссарының тапсырысы бойынша сайлау туралы қаулы шығару құқығын берді. Нақты сайлау күнін белгілеуге ұмтылу Канада бойынша кең таралған үрдіс болды, сонымен қатар келесі сайлаудың желтоқсан айында өткізілуіне, жоспарланған жергілікті сайлаулармен және қысқы ең суық және қараңғы күнмен келіспеушілікке жол бермеді.