Кіріспе
Объектілердің 3D кеңістіктегі бағытын визуализациялау тәсілі. Полюс фигурасы – кеңістіктегі объектілердің бағытын графикалық түрде көрсету. Мысалы, стереографиялық проекция түріндегі полюс фигуралары кристаллографияда кристалдық тордың жазықтықтарының және материалтануда текстуралық талдаудағы бағдар таралуын бейнелеу үшін қолданылады.
A pole figure is a graphical representation of the orientation of objects in space. For example, pole figures in the form of stereographic projections are used to represent the orientation distribution of crystallographic lattice planes in crystallography and texture analysis in materials science.
Кристаллдың жазықтығы
Кристаллдың құрылымы көбінесе оның кристаллографиялық жазықтықтарының полюстік фигурасы арқылы көрсетіледі. Әдетте (001) немесе (011) жазықтығы экватор ретінде таңдалады; оның полюсі фигураның ортасында орналасады. Содан кейін, әр полюс үшін Миллер индекстерімен бірге, басқа жазықтықтардың полюстері фигураға белгіленеді. Бір аймаққа жататын полюстер кейде сол аймақтың іздерімен байланыстырылады.
Құралы
Материалдар ғылымында "текстура" термині "кристаллографиялық басым бағыттылық" дегенді білдіреді. Егер поликристаллдық материал (яғни көптеген металдар, керамика немесе минералдар сияқты көптеген әртүрлі кристалдардан немесе дәншелерден тұратын материал) "текстураға" ие болса, онда кристалдық осьтер кездейсоқ (немесе, дәлірек айтқанда, біркелкі) таратылмағанын білдіреді. Полюстік фигураны салу үшін нақты бір кристалл бағыты таңдалады (мысалы, (100) жазықтығына перпендикуляр) және содан кейін материалдағы бағыттар жиынтығына қатысты әрбір кристалл үшін бұл бағыт, полюс деп аталады, белгіленеді. Мысалы, соғылған металда материалдағы бағыттар – соғу бағыты, көлденең бағыт және соғу жазықтығына перпендикуляр болады. Егер көптеген кристалдар қатыстырылса, жеке полюстерді белгілеудің орнына контурлық график жасау жиі кездеседі. Текстураны толық анықтау үшін бір-біріне параллель емес және бірдей дифракция бұрышына ие емес (демек, әртүрлі жазықтықтар арасындағы қашықтықтар) жазықтықтарға сәйкес келетін екі полюстік фигураны салу қажет.
Дифракциялық үлгі
Бір кристаллмен алынған, сәулеге перпендикуляр жазықтықтағы дифракциялық суретті қарастырыңыз, мысалы, Лауэ әдісімен рентгендік дифракцияны немесе беріліс электронды микроскопындағы электронды дифракцияны. Дифракциялық суретте дақтар көрінеді. Дақтардың орналасуы Брэгг заңымен анықталады. Ол жазықтықтың бағытын көрсетеді. Егер оптика параметрлері белгілі болса (әсіресе кристалл мен фотопленка арасындағы қашықтық), дифракциялық диаграммадан стереографиялық диаграмманы салуға болады, яғни дифракциялық суретті полюстік фигураға түрлендіруге болады.