Кіріспе

Катерина даулынан кейінгі азаматтық инженерия және инфрақұрылым жөндеулерінің шолуы

Бұл мақалада Катерина даулынан кейін Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласындағы бөгет жүйесі мен инфрақұрылым жөндеу жұмыстары қарастырылады. 2005 жылдың 29 тамызында Катерина даулы Нью-Орлеан қаласына тікелей соқпағанмен, оған байланысты дауыл толқыны бөгеттер мен су бәгесі қабырғаларының күйреуіне себеп болды. Миссисипи өзенінің шығанағы ("MR GO") шамамен 15 жерде бөгеттерін бұзды. Қаладағы маңызды бөгеттердің бұзылуларына 17-ші көше каналының бөгеті, Лондон даңғылы каналы және кең, кеме жүретін Өнеркәсіптік канал кірді, нәтижесінде қаланың шамамен 80% су астында қалды. Жүйенің меншігі, талаптардың айқындалуы, пайдалану және техникалық қызмет көрсету Орлеанс бөгет кеңесіне тиесілі болса да, Нью-Орлеанның су тасқынынан қорғау жобалау және құрылысы бойынша федералдық жауапкершілік федералдық міндеттеме бойынша АҚШ Армиясының Инженерлік корпусына жүктеледі. Бұзылулардан ағылған су қаланың көп бөлігін бірнеше күнге, ал кейбір жерлерде апталарға дейін су астында қалдырды. Корпус бұзылуларды жедел жөндеу жұмыстарын жүргізді, ал сорғылар қаланы құрғатуға жұмыстандырылды. Рита дауылы шамамен бір айдан кейін қалаға тиіп, кейбір аудандардың қайта су басуына себеп болды, ең бастысы толыққанды жөнделмеген бөгеттердің бұзылуы арқылы ағып келген судан.

Өмірбаян

Жаңбыр мен дауылдарға байланысты су тасқыны Нью-Орлеанның алғашқы қоныстану кезінен бері үнемі туындап отырған мәселе, себебі қала дельта батпағында орналасқан, оның көп бөлігі теңіз деңгейінен төмен жатыр. Қаланың оңтүстігінде Миссисипи өзені, солтүстігінде Поншартрейн көлі, шығысында Борн көлі орналасқан. Қала құрылғаннан кейін көп ұзамай өзен бойында бөгеттер салу жұмыстары басталды, ал қаланың өсуімен бірге бөгеттердің аумағы да кеңейтілді. Бөгеттер бастапқыда маусымдық су тасқынынан туындайтын зиянды болдырмау үшін салынған. Бүгінде 17-шы көше және Лондон даңғылы каналдарының үстіндегі су тасқыны қабырғалары қала көшелерінен суды Поншартрейн көліне айдап салу үшін қолданылады. Бұл су тасқыны қабырғаларының жоғарғы бөлігіндегі ені 300 мм, ал төменгі бөлігіндегі ені 600 мм-ге жетеді. Көрінетін бөлігі – болат тікұюларды бекітетін бетон қақпақ. Тікұюлар – бір-бірімен байланысқан болат бағаналар, олардың ұзындығы кемінде 30 фут (10 м), ал жер бетінен 2-3 метрге дейін көрінеді. Кейінірек жүргізілген тексерулер көрсеткендей, кейбір тікұюлар көрсетілгендей терең болмаған. Кең, кеме жүретін Индустриялық канал тасымалдау үшін пайдаланылады. 1965 жылы «Бетси» дауылынан болған ауыр су тасқыны дауылдардан болатын су тасқыны қаупіне назар аударды. Конгресс штаттың жауапкершілігін алып тастады және АҚШ Әскери Инженерлер корпусына Нью-Орлеан аймағындағы су тасқынынан қорғауды жобалау және салуға толық құқық берді, бірақ жергілікті ынтымақтастық шарттары да қарастырылды. Бұл туралы 1965 жылғы Су тасқынын бақылау заңында нақты айтылған. Қырық жыл өткен соң, «Катрина» дауылы кезінде су тасқынынан қорғау жұмыстары 60-90% аяқталған еді, ал бастапқы жоспар бойынша он үш жыл ішінде аяқталуы тиіс болған, ал болжам бойынша 2015 жылы аяқталады деп күтілді. 2005 жылдың мамыр айына қарай Орлеанс провинциясындағы жұмыс 90% аяқталды, Лондон даңғылындағы каналдар бойында «кейбір жұмыстар қалды», ал Джефферсон провинциясында 70% аяқталды. 2001 жылы «Хьюстон Хроникалы» газеті Нью-Орлеанға соққан қатты дауыл «250 000 немесе одан да көп адамды қамауға алады және қала 6 метр су астында қалғанда қалған 10 адамның біреуінен өлім-жітім болуы мүмкін. Мыңдаған босқындар Хьюстонға келіп қалуы мүмкін» деген болжамды жариялады. Көптеген адамдар қаланың бөгет жүйесінің тек 3-ші санаттағы дауылдарға ғана есептелгендігіне алаңдады. Нәтижесінде, «Катрина» дауылы құрлыққа жеткенде 3-ші санатта болды, ал Нью-Орлеанның көп бөлігі 1-ші немесе 2-ші санаттағы желдің күшіне тап болды. Алайда, дауылдың Нью-Орлеан арқылы өтуі баяу болғандықтан, Нью-Орлеандағы кеме қатынасы және су бұру арналарын қорғаған бірнеше су тасқыны қабырғалары құлады, ал Поншартрейн көлінен келген су тасқыны дауылдан кейінгі екі күн ішінде қаланы су басып, ғимараттарға қымбат зиян келтіріп, көптеген өлім-жітімге әкелді. Сонымен қатар, аймақтың табиғи қорғанысы – қоршаған батпақ жерлер мен бөгеттік аралдар адамның араласуы салдарынан соңғы жылдары әлсіреп барады.

Дауыл алдындағы дайындық

27 тамызда, сенбі күні, Катрина Мексика шығанағында күш алып, 3-санатты дауылға айналғанда, Армия инженерлік корпусының Миссисипи аңғары бөлімшесі Гавайиден келген күштерді дайындап, орналастырды. Нью-Орлеан қаласына 5-санатты дауыл су әкелу мүмкіндігін ескере отырып, суды сыртқа шығару жұмыстарына дайындық басталды. 2005 жылдың 29 тамызында, Катрина Луизиана және Миссисипи жағалауына екінші және үшінші рет соққанда, Корпустың округтік командирі, полковник Ричард Вагнеар және команда Нью-Орлеандағы төтенше жағдайлар орталығынан жұмыс істеді. Басқа топтар дауылдың бағытында күтіп отырды. Корпус АҚШ Жағалау күзеті, Ұлттық гвардия және басқа да мемлекеттік және федералдық органдармен бірлесіп, барлық қолдағы ресурстарды жылдам әрекет ету үшін жұмылдырды. "Біз тас, құм қаптар, крандар және т.б. материалдарды, сондай-ақ баржалар мен тікұшақтар сияқты көлік құралдарын іздестірудеміз, бұл Поншартрейн көлінен қалаға су ағынын тоқтату үшін саңылауды жабуға көмектеседі", - деді Инженерлік бөлімнің бастығы және бұзушылықты жабу жобасының жетекшісі Уолтер Бауми.

Су тасқыны

Корпустың инженерлері бастапқыда 17-ші көшедегі каналдағы судың су тасқын қабырғасынан асып, қабырғаның артына шайылып, оның құлауына себеп болды деп ойлады. Алайда, үш жергілікті өрт сөндіруші капитан видеожазбалар арқылы судың қабырғаның үстіне жетпес бұрын қабырғаның бұзылғанын растады. Су тасқын қабырғасы төменгі (Нью-Орлеанс Вест-Энд) жағында, Ескі Хаммонд тас жолының көпірінен ішкі жаққа қарай бұзылды. Өнеркәсіптік каналда үш ірі бұзушылық болды; біреуі MR GO қиылысының жоғарғы жағында, ал екеуі Төменгі Тоғызыншы округте, Флорида авенюі мен Клейборн авенюі арасында, төменгі жағында. Лондон авенюі каналы екі жерде бұзылды: жоғарғы жағында Роберт Ли бульварына жақын және төменгі жағында Мирабо авенюі көпірінен бір блок ішкі жақта. 2005 жылдың 29 тамызына қарай қала бойынша шамамен 28 бөгет бұзылғаны хабарланды. Қаланың шамамен 66-дан 75%-ға дейін су астында қалды. Күшті жел және дауылдың басқа да зардаптары қаланың тоқтауына себеп болды. Көптеген электр сымдары үзіліп, ағаштар мен ғимараттардың қирандылары көшелерді жапты. Инженерлер корпусының қызметкерлері Федералдық Төтенше Жағдайларды Басқару Агенттігімен (FEMA) бірлесіп қала тазалау және азаматтық-инженерлік жұмыстарды бастады, сондай-ақ бірнеше қайықтар су басқан аудандарды және қала маңындағы су жолдарын тексерді. Инженерлер корпусы көпiрлер мен басқа да құрылыстардың үстiне шашырап қалған баржаларды алып тастау үшін кран баржаларын пайдаланды. 17-ші көшедегі каналға 3 мың фунт салмақтағы құм қаптарын орналастыруды қоса алғанда, бөгеттерді жөндеу жұмыстарын бастау жоспарланды. 31 тамыздан бастап Армия Ұлттық гвардиясының тікұшақтары осы операцияға көмектесе бастады. Осы уақытта Пончартрен көлі баяу суы тартып, шамамен 36 сағат ішінде қалыпқа келеді деп күтілуде.

Қайтару

17-ші көше арнасының бөгетіндегі үзіліс, бөгет пен су тасқынынан қорғайтын қабырғаның біріктірілген құрылысы, шамамен 300 фут (100 метр) ұзындығында екені анықталды. Корпус бастапқыда судың күші су тасқыны қабырғасынан асып, құрылыстың арт жағын ойып, содан кейін бөгет қабырғасын көлденеңге қарай шамамен 20 фут (6 метр) ығыстырды деген гипотезамен жұмыс істей бастады. Бұл гипотеза кейін куәгерлердің сөзімен қайта қарастырылды. 2005 жылдың 3 қыркүйегінде бес жаңа сорғының біріншісі жеткізілді. Ал қалған төрт сорғы Сент-Чарльз округінен Корпусқа берілді.

Бұзылу жабылды

2005 жылдың 5 қыркүйегінде 17-ші көшедегі каналдың бұзылуы жабылды. Blackhawk және Chinook тікұшақтары 200-ден астам құм қаптарын тастады, олардың шамамен 125-і су бетіне шықты. Төтенше жағдай аяқталғаннан кейін, жоспар бойынша канал құрғатылып, қабырғасы жөнделуге тиіс болды. Үш 42 дюймдік мобильді сорғы дайын тұрды, ал екі 42 дюймдік және екі 30 дюймдік сорғы қабырғалық жабылуға орналастырылды. Қалалық су және кәріз басқармасы, электрмен жабдықтау ұйымы және 249-шы инженерлік батальон (Prime Power) сорғы станциясын тексеруді аяқтады. Сорғылар жұмыс істей бастағанда, каналдан судың ағуы үшін қабырғалық жабылуда 40 футтық (12 метрлік) тесік жасалды.

Көпірлер, жолдар және теміржолдар

Шамамен 45 көпір дауылдың әсерінен зақымдалды. Бірнеше ірі көпірлер ең көп зақымданғандардың қатарында болды, соның ішінде I 10 қос аралық көпірінің 470-тен астам аралықтары тіректерінен бөлініп, 65-і толығымен суға құлап кетті. Басқа да маңызды көпірлер, жол қозғалысын қиындатқандар: Пончартрейн бұрылысы, Сент-Луис шығанағының көпірі және Билокси шығанағының көпірі. Миссисипи теміржолдары мен жолдары, көпірлердің құлауынан зардап шекпеген жағдайда, ауыр қиындықтардың салдарынан бұзылды. Бұл аймақтағы қиындықтарды жоюға кеткен шығын 200 миллион долларға бағаланады. Луизиананың жол жүйесіне келтірілген зиян көбінесе су шаюдан туындады және оның шамасы аз деп есептелді. 8 қыркүйекте, бейсенбі күні, Entergy компаниясы Нью-Орлеан аймағындағы 17 электр энергиясын өндіруші агрегаттың 9-ын қызметке қайтарды. Entergy компаниясының 1000 МВт Waterford және Watson станциялары әлі де тоқтап тұрды, Watson станциясын жөндеуге 6–12 апта уақыт қажет болады деп күтілуде. Жұма күні Нью-Орлеан тұтынушыларының 11%-ына электр қуаты қайта жалғанылды. Сондай-ақ, 12 қыркүйекте I 10 көпірін қайта құру жұмыстары басталады деп хабарланды. 6 қыркүйекте, сейсенбі күні, АҚШ-тың ең ірі порты – Нью-Орлеан порты, көмек кемелерін қабылдап, қызмет көрсетуге мүмкіндік алды. Коммерциялық жүк тасымалдарын қайта бастауға кем дегенде 14 күн кетеді деп есептелді. 7 қыркүйекте, сәрсенбі күні, Батыс жағалаудың кейбір аудандарында, соның ішінде Алжир және Джефферсон округінің маңында ауыз су қолжетімді болды, ал Нью-Орлеанда өрт сөндіру үшін су қысымы қамтамасыз етілді. Қаланың барлық канализациялық сулары тазартылмаған күйінде Миссисипи өзеніне құйылып жатты. Төменгі Миссисипи өзені күндізгі уақытта терең суға және 12 метрден кем тереңдіктегі кемелерге ашық болды. Оңтүстік-Батыс өткелінде кеме қатынасына кедергі келтіретін кедергілерді мердігер алып тастады. Джефферсон округінің басым бөлігінде су қысымы қалпына келтірілді. Шығыс жағалауда "суды қайнатып ішу" ережесі әлі де күшінде болды, бірақ Батыс жағалауда алынып тасталды. Шығыс жағалауда канализациялық сорғылардың 17%-ы, ал Батыс жағалауда 39%-ы жұмыс істеді. 13 қыркүйекте, сейсенбі күні, Миссисипи өзенінің Бас үңгірден жоғары жатқан бөлігі АҚШ жағалау күзетшілері тарапынан ашық деп жарияланды. Алжир нүктесінен өлшенгенде Нью-Орлеаннан 95 миль (153 км) төменге қарай орналасқан Ағиҙел өзенінің шығанағында өзен жеке салаларға бөлінеді. Өзеннің қандай да бір шектеулермен жұмыс істейтін жалғыз бөлігі Миссисипи өзенінің негізгі арнасынан Оңтүстік-Батыс өткелі арқылы шығанаққа дейін болды. Бұл бөлік күндізгі уақытта ғана қозғалысқа ашық болды. Жағалау күзетшілері түнгі қатынасты қамтамасыз ету үшін навигациялық құралдарды (AToN) қалпына келтіруді жалғастырды, пилоттар ең маңызды деп сипаттаған AToN-ге бірінші кезекте басымдық берді. Мексика шығанағының ішкі су жолы Техастан Флоридаға дейін IHNC-ге балама ретінде Baptiste Collette Bayou арқылы ашылды. GIWW Baptiste Collette-ден Pascagoula-ға дейінгі бөлігінде рұқсат етілген 12 метрге қарағанда 9.5 метрге дейін шектелді. Қатынас кезінде сақтық таныту ұсынылды. Ішкі порттың навигациялық каналы (IHNC) жұмыс істей бастады, бірақ көпірлердің жабылуы және суға батқан баржалар салдарынан тоқтап тұрды, оларды жою аптаның ортасына дейін күтілуде. Миссисипи өзенінің шығанағы терең суға шығатын кемелер үшін жабық болды. IHNC-нің жабылуына байланысты ішкі бөлігі GIWW-ге балама маршрут ретінде пайдаланылды. Алдын ала зерттеулерге сәйкес, бақылау тереңдігі 27' құрады. Порт Фуршон едәуір зақымдалды, бірақ шектеулі көлемде жұмыс істеді. Суға батқан кемелер арнаны жаба қоймады. Тигр асуы 6 метрден аз тереңдікке дейін тоңды. Бұл канал, 14 метрге рұқсат етілген, Миссисипи өзенінің аузына жақын батысқа қарай жүретін кемелерге қысқа маршрут ұсынады. Оны негізінен балық аулау және жабдықтау кемелері пайдаланады. Суды құрғату жоспарланған. Армия инженерлік корпусы Атчафалая, Хума және басқа арналар бойынша алдын ала зерттеулер жүргізді. NOAA Миссисипи өзенінің зерттеулерін жалғастырды.