Кіріспе

Крайль үйіндісі, сондай-ақ Оңтүстік Чарльстон үйіндісі деп те аталады, Батыс Вирджиния штатының Оңтүстік Чарльстонда орналасқан ежелгі американдықтардың жерлеу үйіндісі. Бұл б.з.д. 500 жылдан кейін ормандық кезеңде салынған Канахва аңғары үйінділерінің сақталған санаулы нысандарының бірі. Үйіндіні Адена мәдениетінің өкілдері б.з.д. 250–150 жылдары тұрғызған, және ол екі «қасиетті шеңбердің» арасында тең қашықтықта орналасқан – әрқайсысы 169 метр (556 фут) диаметрлі топырақтан жасалған қоршаулар. Бастапқыда үйіндінің биіктігі 10 метр, ал негізінің диаметрі 53 метр болған, бұл оны Батыс Вирджиния штатындағы екінші ең ірі жерлеу үйіндісі етеді. (Маундсвиллдегі Грейв Крик үйіндісі ең үлкені.) Бұл археологиялық орын Тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген.

Тарих

Бастапқыда үйінді конус тәрізді болған. 1840 жылы аймақ тұрғындары төбесін тегістеп, төрешілердің тұрғызын орнатты, себебі сол кезде олар үйіндінің түбінде ат жарыстарын өткізетін. Криел үйіндісі 1883–84 жылдары АҚШ Этнология бюросының қолдауымен және полковник П. В. Норристің жетекшілігімен қазылды. Қазба жұмыстарын Смитсон институтының профессоры Сайрус Томас жүргізді. Үйіндінің ішінде профессор Томас он үш қаңқа тапты: екеуі үйіндінің үстіне жақын, ал он бірі – түбінде. Түбіндегі қаңқалар ортада бір өте үлкен, бірақ нашар шіріген қаңқадан тұрды, ол «бір кездегі ең күшті адам» болған, ал полковник Норриске қазба жұмысына көмектескен А. Р. Синестің айтуынша, бастан аяққа дейін «алты фут 8 3/4 дюйм» (205 см) өлшенген (Смитсон институтының ұсыныс нысаны «бірақ жердің жерлеу орнына басуынан туындаған биіктік шамадан тыс болуы мүмкін» деп қосты). Бұл қаңқаның айналасында тағы он қаңқа орналасқан, олардың аяқтары орталық қаңқаға қарап тұрды. Түбіндегі қаңқалар қайың қабығына оралған және ақ күл мен қабықтан жасалған еденге жатқан. Қаңқалармен бірге жебе ұштары, найза ұштары, сонымен қатар қабық және керамика сынықтары сияқты бірнеше артефакттар табылды. Орталық қаңқамен бірге балық сүйрегі, найза ұшы және басына жақын жердегі соғылған табиғи мыс парағы болды. Үйіндінің түбіндегі тесіктер денелер ағаштан жасалған қабірге салынғанын көрсетеді.

Канахуа аңғарының үйінділері

Криел үйіндісі Адена үйінділері мен дөңгелек қоршаулардың екінші ірі шоғырланған аймағының бір бөлігі болып табылады, оны Сайрус Томас "Канауа аңғарының үйінділері" деп атаған. Бұл аймақ қазіргі Чарльстон қаласының жанында, Канахва өзенінің су тасқыны жазығының жоғарғы жартастарында 13 шақырымға созылады. 1894 жылы Сайрус Томас осы аймақта 3-ден 35 футқа дейін биіктігі және 35-тен 200 футқа дейін диаметрі бар 50 үйіндіні тіркеген. Ол сондай-ақ 1-ден бастап тас үйінділерімен тізілген сегіз-он дөңгелек жер құрылыстарын тапқанын хабарлаған. Су тасқыны жазығының үстіндегі тік жарларда үйінділер шашыраңқы орналасқан. Аденаның көптеген бастапқы үйінділері аймақтың кейінгі дамуы барысында қиратылған, бірақ кейбіреулері сақталған. Уилсон үйіндісі Оңтүстік Чарльстондағы жеке зиратта орналасқан. Батыс Вирджиния штатының Институты қаласында түпнұсқа Шоуни резервациясы үйіндісінің қайта құрастырылған нұсқасы бар.

Стаунтон саябағы

Бүгінде Криел үйіндісі – Саут-Чарлстон қаласы күтіммен ұстап тұратын Стаунтон паркінің орталық бөлігі. Бұл парк қоғамдық шараларға, мысалы, қолөнер және өнер жәрмеңкелеріне, рухани жаңаруларға, естелік қызметтерге, күн шығу тойларына және қалалық мерекелерге жиналатын орын.