Кіріспе

1981 жылғы ай
Билл Диксонның альбомы

1981 жылдың қараша айында келесі оқиғалар болды:

1981 жылдың 3 қарашасы (сексенбі)

Орта мектептің оқушысы Энтони Жак Бруссард Калифорния штатының Милпитас қаласында 14 жасар Марси Конрадты зорлап, мойнынан қысып өлтірді. "Қылмыстың ең ерекше, және мүмкін, ең қорқынышты жағы – кісі өлтіру мен полицияға хабарлау арасындағы екі күнде болған оқиға", – деп кейіннен бір автор жазды. Бруссард тек қана кісі өлтіргенімен мақтанбастан, сондай-ақ кем дегенде 13 сыныптасын денесін көруге алып келді, олардың бірі ақыры полицияға хабарлады. Антигуа және Барбуда аралдарының кіші аралы (1200 тұрғыны бар) Барбудадағы Кодрингтон қаласында тәуелсіздік алғаннан кейін бөлінуді қолдау үшін демонстрация өтті. Кодрингтон ауылдық кеңесінің төрағасы Т. Хилборн Франк, кем дегенде 75% адам Антигуаның (76 000 адам) көп тұрғындарынан бөлінуді қалайтынын мәлімдеді.

1981 жылдың 5 қарашасы (сәрсенбі)

Канаданың он провинциясының премьер-министрлерінің тоғызы Оттавада түні бойы өткен кездесуден кейін Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасы туралы келісімге келді. Квебек премьер-министрі Рене Левеске бұл туралы сол күні таңертеңгі аста айтылды. Ағылшын тілді провинциялардың басшыларының келісімі бойынша, Канаданың болашақ Конституциясына енгізілген түзетулердің қолданылуынан бас тарту құқығы білім беру және мәдениет салаларымен шектеледі. Букингем сарайынан Уэльс ханшайымы Диананың жүкті екені және баланың маусым айында дүниеге келуі күтілуде екені жарияланды. Принц Уильям 1982 жылғы 21 маусымда дүниеге келді. Диабетпен ауыратын науқастардың қандағы қант деңгейін өлшеуге арналған алғашқы портативті глюкометр таныстырылды. Қайтыс болды: Ранджунг Ригпе Дордже, 16-шы Кармапа Лама, 57 жас, Тибет буддизмінің Карма Кагью жүйесінің рухани жетекшісі, Иллинойс штатының Сион қаласындағы ауруханада. Карма Кагьюда оның Огьен Тринли Дордже (1985 ж.т.) немесе Тринли Тхей Дордже (1983 ж.т.) ретінде қайта туғаны туралы дау бар.

1981 жылдың 9 қарашасы (дүшәмбе)

Жарлық № 81 234 Мавританияда құлдықты заң жүзінде тоқтатты. 1905 жылы француз отарлық әкімшілігі, ал 1960 және 1980 жылдары Мавритания үкіметі тарапынан тыйым салынғанмен, осы әдет әлі де жалғасты. Лондондағы Құлдыққа қарсы қоғамның БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комиссиясына ұсынған есебінде 1,5 миллион халқы бар елде 100 000 құл бар екені көрсетілді.

1981 жылғы 12 қараша (сәрсенбі)

Космос шаттлы «Колумбия» қайта пайдаланылатын алғашқы ғарыш кемесі болды, ол 10:09-да Капе-Канавералдан астронавттар Джо Энгл және Ричард Трулимен бірге ұшырылды. Бұл жалпы екінші шаттл миссиясы еді. Отын жасушаларының бірінің істен шығуы миссияны ертерек аяқтауға мәжбүр етті, ал Энгл мен Трули екі күннен кейін жерге қонды. 1981 жылдың 12 қарашасы 1969 жылы жоспарланған Марсқа адамдарды жіберу миссиясын іске қосу күні де болды, бұл жоспарланған уақытқа және Жердің Марс пен Венераға жақын орналасуына байланысты еді. 1970 жылы NASA бюджетін қысқарту жобаны тоқтатты, бірақ жоспарда 1982 жылдың 9 тамызында Марсқа қону; 1982 жылдың 28 қазанында аяқталатын он апталық зерттеу; 1983 жылдың 28 ақпанында Венерадан өту; және 1983 жылдың 14 тамызында Жерге оралу көзделген. «Double Eagle V» Тынық мұхиты арқылы ұшқан алғашқы ауа шарларының бірі болды. 10 қарашада Жапонияның Нагасима қаласынан төрт адаммен (Роки Аоки, Рон Кларк, Ларри Ньюман және Бен Абруццо) ұшырылып, Халықаралық дата сызығын кесіп өткеннен кейін, «Double Eagle» 5768 мильді сапарлап, 84 сағат 31 минуттан соң АҚШ-та, Калифорния штатының Ковело қаласының жанында жерге қонды. Қайтыс болды: 63 жастағы Уильям Холден, американдық киноактер, үйінде көп ішіп алып, кілемге сүрініп, бас жатын үстелдің жиегіне соғылып қайтыс болды. 1953 жылы «Оскар» сыйлығын «Ең үздік актер» номинациясында («Сталаг 17» фильмі үшін) жеңіп алған Холден 1952 жылдың 4 наурызында Рональд Рейган мен Нэнси Рейганның тойында куәгер болған. Оның денесі 16 қарашада ғана табылған. Кейінірек кинорежиссер Билли Уайлдер «Нью-Йорк Таймс» газетіне: «Водканың бөтелкесі мен түнгі үстелден қаза табу! Ұлы жігіт үшін қандай жаман аяқталу!» деді.

1981 жылдың 13 қарашасы (жұма)

Канадалық қол, ресми түрде қашықтан басқару жүйесі, Колумбия миссиясының екінші күні алғаш рет пайдаланылды. Астронавт Ричард Трули роботтық қолды 1400 UTC уақытында сәтті сынақтан өткізді. 15 метрге жететін роботтық қол ғарыш кемелерінің миссияларында спутниктерді орбитадан алып, жөндеу үшін жүк бөліміне орналастыруға, содан кейін қайта іске қосуға қолданылды. Канаданың Ұлттық зерттеулер кеңесінен алынған грант бойынша жобаланған және Торонтодағы Spar Aerospace зауытында құрастырылған бұл құрылғы "АҚШ ғарыш бағдарламасына Канаданың үлесі" деп белгілі болды. Токиодағы "Маиничи Шимбун" газеті АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі Ричард Алленнің 21 қаңтарда Нэнси Рейганмен сұхбат ұйымдастырғаны үшін жапондық "Шуфунотомо" әйелдер журналынан 1000 доллар алғанын хабарлады. Аллен бұл ақпаратты растады, бірақ ақша кеңсесіндегі сейфте екенін ұмытып қалғанын айтты. Аллен кінәлі емес деп танылса да, президент Рейган 1982 жылдың 4 қаңтарында одан отставкаға кетуін сұрады.

1981 жылдың 14 қарашасы (сенбі)

40 жастағы Роберт Брэдфорд, Солтүстік Ирландияның Оңтүстік Белфаст сайлау округінен Ұлыбритания парламентінің депутаты, Ирландия Республикалық Армиясының үш мүшесі тарапынан қанымен құрбан болды. Брэдфорд 60 шамасындағы жасөспірімдер би кешінде болған Финагидегі қоғамдық орталықта еді. Қашқан кезде шабуылдаушылар орталықтың күзетшісін атып өлтірді, ал ИРА-ны өткір сынға алған Брэдфорд алты рет оқтан қайтыс болды.

1981 жылдың 18 қарашасы (сәрсенбі)

Вашингтондағы Ұлттық баспасөз клубында сөйлеген сөзінде президент Рейган ядролық ракеталар санын азайтуға жасалған алғашқы әрекет ретінде "Нольдік опция" деп аталатын ұсынысын жариялады. Рейган сонымен қатар Венадағы болашақ келіссөздер үшін "СТАРТ" терминін енгізді, мақсаты – стратегиялық қаруды азайту шарты, ол SALT (стратегиялық қаруды шектеу шарты) келіссөздерінен өзгеше болады. Ұсынысқа сәйкес, егер КСРО өзінің SS-20, SS-4 және SS-5 зымырандарынан ұқсас мөлшерде қысқарту жасаса, АҚШ Першинг II зымырандарын және қанатты зымырандарды орналастырудан бас тартатын еді. Қайтыс болды: Фредерик Вертхам, 86 жас, Германияда туған американдық психиатр, 1954 жылы жарық көрген "Кәмілдерді азғыру" атты кітабы американдық комикс индустриясына қарсы толқын тудырып, Комикс кодексі басқармасының құрылуына ықпал етті.

1981 жылдың 19 қарашасы (сенбі)

Оңтүстік Африканың Дурбан қаласында Африка Ұлттық Конгресінің мүшесі және заңгер Гриффитс Мкшенге, Оңтүстік Африка полициясының құпия жарымәскери бөлімшесі – Влакплас тобының төрт агенті тарапынан өлтірілді. Бұл бөлімше полковник Юджин де Кок және командир Дирк Коэтзидің басшылығымен жұмыс істеді. Төрт адам бірнеше рет пышақтап, ұрып-соққан Мкшенге апартеидтің соңғы онжылдығында полиция бөлімшесі өлтірген көптеген АҰК белсенділерінің біріншісі болды. Оның ішінде әйелі Виктория Мкшенге де бар, ол 1985 жылғы 1 тамызда қанымен құрбан болды.

1981 жылдың 20 қарашасы (жұма)

Атағымен қолданыстағы әлем чемпионы Анатолий Карпов өзінің атағын сақтап қалды, қарсыласы Виктор Корчной серияның 18-ші партиясын мойындағаннан кейін, бұл Карповқа Италияның Мерано қаласындағы Курцентрум ойын залында 1 қазан күні басталган матчта алтыншы жеңісті әкелді. Бұл партия күні бұрын кейінге қалдырылған еді. Сағат 17:00-де қайта басталуға жоспарланған партияда Корчной бас төреші Пол Клейнге сағат 15:15-те партиядан бас тарту туралы өтінішін ұсынды. Канада мен АҚШ арасындағы Мэн шығанағы бойынша шекаралық келісім шарты АҚШ Сенатының 3 маусымда және Канада Сенатының 17 қарашада ратификациялауынан кейін күшіне енді.

1981 жылдың 21 қарашасы (сенбі)

Сол кездегі ең ірі ядролық қаруға қарсы наразылық акциясында Амстердамда 350 мың адам АҚШ-тың Еуропаға ракеталарды орналастыруына қарсы шеруге шықты. Гибралтар тіркелген Globe Asimi танкері Литвалық ССР-дің Клайпеда портында дауыл кезінде жағаға тіреліп, Балтық теңізіне 16 000 тонна отын құйылды, оның көп бөлігі сол кездегі Кеңес Одағының портының жағаларына шайылып келді. Кеңес Одағы жағалауды тазалау үшін 600 000 тонна мұнайға тоңқан құмды алып тастап, оны полигонға тастады, онда ол жер асты суларына сіңді. 63 жастағы Эдди Клеп американдық бейсболдың "Негр лигасы"-нда ойнаған тұңғыш ақ адам болды. 1946 жылдың 29 мамырында Клеп "Кливленд Букиз" командасы сапында "Чикаго Американ Гиантс" командасына қарсы өткен ойында 8:6 есебімен жеңіске жетті.

1981 жылдың 23 қарашасы (сегізінші)

Англия мен Уэльсті бес сағат ішінде 105 торнадо шауып өтті. Әдетте Ұлыбританияда бір жыл ішінде 30 торнадо болады. Бұл торнадолар Англсиден Шығыс Англияға дейінгі суық фронт бойымен кездейсоқ пайда болды, бұл Еуропа тарихындағы ең ірі торнадо оқиғасы болды. 1986 жылғы Иран-Контра жанжалында айтылатын алғашқы даулардың бірі ретінде, президент Рейган құпия NSDD 17 директивасына қол қойды, ол Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі шешімдер директивасы болып табылады, және ол ЦРУ-ға Никарагуадағы Контра көтерілісшілерін жұмысқа алуға және қолдауға, сондай-ақ 19,950,000 доллар қаржы бөлуге рұқсат берді. 45 жылдан кейін Линдбергтің ұрлануына қатысты Нью-Джерси штаты полициясының іс-қағаздары жұртшылыққа ашылды. Іс-қағаздарды жариялау Бруно Хауптманның жесірі Анна Хауптманның сотқа шағымдануынан кейін болды, Хауптман 1930 жылы Чарльз А. Линдбергтің 18 айлық ұлы Чарльз Линдберг пен Энн Морроу Линдбергті ұрлап, өлтіргені үшін сотталған еді. Материалдар қазір Батыс Трентондағы мемлекеттік полиция мұражайы мен оқу орталығында сақталады. Медбике Роберт Диаз үйінде ұсталды және 12 аурухана науқасын жүрек дәрісі Лидокаиннің үлкен дозасын егу арқылы өлтірді деген айып тағылды. Оның 11 құрбаны сәуір айында Перрис, Калифорниядағы Community Hospital of the Valley ауруханасында қайтыс болды. Диаз лидокаинге байланысты 60-қа жуық өлімге қатысы бар деген күдік туды. 1984 жылдың 29 наурызында ол 12 адамды өлтіргені үшін сотталып, өлім жазасына кесілді, бірақ 2010 жылдың 11 тамызында 72 жасында табиғи себептерден қайтыс болды. АҚШ Мемлекеттік хатшысы Александр Хейг пен Куба вице-президенті Карлос Рафаэль Родригес Мексика қаласында Мексика сыртқы істер министрі Хорхе Кастаньеда Гутманның үйінде Кубаның Орталық Америкадағы партизандық операцияларды қаржыландыруын тоқтату мүмкіндігін талқылау үшін құпия кездесті. Кездесу сәтті аяқталмады және ұзақ уақыт құпия сақталмады, екі аптадан кейін Мексика қаласындағы El Pais газетінде жарияланды.

1981 жылдың 24 қарашасы (сексенбі)

Филиппинде "Ирма" тайфуны болды, оның салдарынан 408 адам қаза тауып, толқын қырылысынан тағы 270 адам көз жұмды, сондай-ақ 250 мың адам үйсіз қалды. Гарчиторена және Карамоан қалалары ең көп зардап шекті.

1981 жылдың 28 қарашасы (сенбі)

Бер Брайант «Алабама» командасы «Оберн» командасын 28-17 есебімен жеңгенде, университет футболы тарихындағы ең көп жеңіс тіркеген бапкер атанды, ол үшін 315-ші жеңісін тіркеді. Брайант келесі жылы мансабын 323 жеңіс, 85 жеңіліс және 17 тең түсумен аяқтады. Төрт жыл өткен соң, Грамблинг штатының Эдди Робинсон Брайанттан озып, 1997 жылы 408 жеңіс, 167 жеңіліс және 16 тең түсу көрсеткішімен зейнетке шықты. Руандадағы Кибехо құбылысы тутсилер мен хутулар арасындағы қарым-қатынастың шиеленісуі күшейген кезде басталды.

1981 жылдың 30 қарашасы (сегізінші)

Женевада АҚШ және КСРО атынан Пауль Ницце мен Юлий Квицинский қатысқан, орташа қашықтықтағы ядролық зымырандарды азайту жөніндегі келіссөздер басталды. Бұл келіссөздер 1987 жылдың 8 желтоқсанында Орташа қашықтықтағы ядролық күштер туралы шартқа қол қоюға әкелді. "START" – стратегиялық қаруды шектеу туралы келісімнің американдық аббревиатурасы, орыс тілінде "СНВ" (Стратегические Наступательные Вооружения) келісімі деп аталды. АҚШ қорғаныс министрі Каспар Вайнбергер мен Израиль қорғаныс министрі Ариэль Шарон Стратегиялық ынтымақтастық туралы өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Меморандум тек 17 күн ғана сақталды және Израиль Голан биіктерін аннексиялағаннан кейін күшін жойды. Қайтыс болды: Кен Хорн, ЖҚС вирусын жұқтырған және CDC-ге хабарланған алғашқы науқас.