Кіріспе
Көлі бар шағын қала, Миннесота, АҚШ
Уэйзата (/w//aɪ/'/z//ɛ//t//ə/ wyZETə) – АҚШ-тың Миннесота штатының Хеннепин округіне қарасты қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 4 434 адамды құрайды. Қала Миннеаполистен шамамен 19 шақырым батысқа қарай орналасқан және штаттың тоғызыншы үлкен көлі – Миннетонка көлінің солтүстік жағалауында жатыр. "Миннетонка көліне қақпа" атымен танымал Уэйзата сауда орталықтарымен, түрлі мейрамханалармен және табиғатта демалу мүмкіндіктерімен мәшһүр. Уэйзата аймағы штаттың ең жосық пошта кодтарының бірі ретінде танылады.
Ерте тарих
"Уайзата" атауы дакота тілінен алынған wazíyata сөзінен шыққан, ол "солтүстік" немесе "солтүстік жағалау" дегенді білдіреді. Дакота ұлтының Мдевакантон тайпасы Minnetonka көлін – "Ұлы Суды" – аң ауру, балық аулау, жабайы күріш пен клен ағашының шырынын жинау үшін қастерлі орын деп санаған. Уайзата шығанағындағы "Спирит Ноб" (Spirit Knob) түбегі ерекше қасиетті деп есептелген. Дакота халқы 1851 жылға дейін Миннесотаның осы аймағында тұрған, содан кейін Мендота шарты жасалып, Миссисипи өзенінің батысындағы жерлер еуропалықтардың қоныстануына ашылды. 1862 жылдан кейін көптеген дакота халқы Миннесотадан қуылды. Оскар Э. Гаррисон алғаш рет 1854 жылы Уайзатаның жоспарын жасады. 1855 жылы бұл жерге көптеген қоныс аударушылар келіп, ағаш кесетін тіс машинасы, қонақ үй және ұстахана салды. Көптеген алғашқы қоныс аударушылар жүгері мен бидай өсіру үшін жерді тазалап, күнкөріс жасады. 1857 жылы осы дамыған экономика шегірткелердің шабуылына байланысты құлауға айналуға жақын болды, бірақ қалған жапырақты ормандарда женьшень табылғаннан кейін қауым жаңадан гүлденді. Женьшень тамыры Қытайда құмарлық тудыратын дәрі ретінде үлкен сұранысқа ие болды. Осы өркендеу кезеңінде Уайзата Minnetonka көлінің айналасында табылған женьшень тамырларын жинау орталығына айналды. 1867 жылы Сент-Пол және Тынық мұхиты темір жолы өзінің жолын Уайзатаға дейін созып, оны аймақтың көліктік торабына айналдырды. Бұл темір жол жергілікті шаруалар үшін маңызды болды, себебі олар енді Миннеаполис, Сент-Пол және одан әрі жатқан нарықтарға оңай қол жеткізе алды. Темір жол сонымен қатар Уайзатаны Minnetonka көліне апаратын алғашқы "қақпа" етіп, оны көркем сұлулығымен және денсаулыққа пайдалы орын ретінде жариялады.
Қайта пайдалану мерзімі
1860 және 1870 жылдары туристерді қабылдау үшін Уэйзата мен Миннетонка көлінің маңында көптеген шағын қонақ үйлер мен пансионаттар салынды. Олардың бірінші мысалы – Лейк-стрит пен Бродвей авенюінің бұрышына жақын салынған Маурер Хаус Уэст қонақ үйі. Жергілікті қонақ үйлер мен пансионаттардың көпшілігі 1879 жылға дейін, Дипхейвенде 150 бөлмелі Сент-Луис қонақ үйі салынғанға дейін өте қарапайым болды. 1800 жылдардың соңында Миннетонка көліне демалысқа келген туристердің көпшілігі Уэйзатаға пойызбен жетті. Бродвей авенюінің жанында пароходтар жаңа келгендерді күтіп тұрып, оларды көлдің әр жағына жеткізді. «Сент-Луис қаласы» және «Миннетонканың сұлуы» сияқты пароходтардың кейбіреулері өте үлкен болды. «Миннетонканың сұлуы» 91 метрге созылып, 2500 жолаушыға дейін тасымалдай алатындығы айтылады. Уэйзата 1883 жылы ресми түрде ауыл ретінде тіркелді. Ауылдық кеңестің алғашқы жұмыстарының бірі – қаланың солтүстігіндегі теміржол жолын қайта бағыттау болды. 1879 жылы жаңа құрылған Сент-Пол, Миннеаполис және Манитоба теміржолының төрағасы болған Джеймс Хилл бастапқыда кеңестің бұйрығына назар аудармады. Кеңес мәселені сотқа жүгіткенде, Хилл Бродвей авенюінің жанындағы теміржол стансасын бұзып, қаланың шығысында «Холдридж» деп аталатын аялдамада жаңа станса салып жауап берді. Ол Уэйзата тұрғындары пойызға отыру үшін «алдағы жиырма жыл бойы бір шақырым жүруге» дайын болу керектігін мәлімдеді. Хилл теміржол жолын да жылжытты, бірақ оны қаланың солтүстігіне бағыттаудың орнына, көлге жақындатты. Хилл Арлингтон қонақ үйі, Лафайет қонақ үйі және «Миннетонканың сұлуы» арқылы да Уэйзата мен Миннетонка көліне байланысты болды, олардың барлығы Сент-Пол, Миннеаполис және Манитоба теміржолына тиесілі болды. Ол 1881 жылы Уэйзатадағы Арлингтон қонақ үйін сатып алып, оны қайта ашпады. 1890 жылдары Миннетонка көлі бай туристер үшін демалыс орны ретінде маңыздылығын жоғалтты. Жаңа теміржол ережелері, жаңа демалыс орындары және ұлттық экономикалық дағдарыс сияқты бірқатар факторлар осы құлдырауға себеп болды.
Үй кезеңі
1890 жылдары Миннетонка көліне ұлттық туризмнің азаюымен Уэйзата үшін жаңа дәуір басталды. Екі қаланың өсуімен көптеген қала тұрғындары Миннетонка көлінің жағалауында жазғы коттедждер салуға кірісті. Көптеген жаңа коттедждер қарапайым болғанымен, кейбіреулері әсем әрі сәнді болды. Уэйзата Ферндейл жағалауындағы сәнді ауылдық үйлердің көптеген жиынтығына айналды. Белль, Боуэй, Кросби, Пиуэй, Пилсбери және Уошберн отбасылары онда елордалық үйлер салды. Жаңа жазғы үйлердің көптеп келуіне қарамастан, Уэйзата осы кезеңде көп өспеді. Бұл 1905 жылы ауылдық кеңес Хиллмен және оның темір жолымен (қазір "Ұлы Солтүстік" деп аталады) қарым-қатынасты жақсарту үшін келісім туралы жарлыққа дауыс берген кезде өзгерді. Ол жауап ретінде Уэйзата қаласының орталығына жақын жерде жаңа пойыз станциясын салды. 1906 жылы станцияның салтанатты ашылуында ол оны бүкіл "Ұлы Солтүстік" желісіндегі "ең әдемі" деп мәлімдеді. 1906 жылы Уэйзата жаңа су көлігімен де байланысты. "Твин-Сити жылдам транзит компаниясы" Миннетонка көлінде алты жаңа "Экспресс қайық" іске қосты, олар "Твин-Сити" трамвай жүйесінің бір бөлігі ретінде жұмыс істеді. Бірнеше жылдық жолаушылар санының төмендеуінен кейін 1926 жылы қызмет тоқтатылды. Сол жылы кейбір "Экспресс қайықтар" көлге батырылды. Бір кеме, "Миннехаха", 1980 жылы көл түбінен көтеріліп, қалпына келтіріліп, 1996 жылы қайтадан жолаушылар тасымалына қосылды. Коттедж дәуірі жалғасқанда, Уэйзата қаласының орталығы Лейк-стриттің екі шетінде тұрғын үйлермен және шағын сауда орталықтарымен қайта жанданды. 1920 жылға қарай моторлы қайықтар өте танымал болды, ал Уэйзата осы трендтің орталығында болды, онда екі ұлттық атақты қайық жасаушы – Рамали мен Уайз орналасқан. 1929 жылы Рамали қайық компаниясы Уайз қайық шеберханасымен және Уокер қайық шеберханасымен бірігіп, "Миннетонка қайық шеберханасын" құрды. "Миннетонка қайық шеберханасы" ақырында "Тонка Крафт" және "Крис Крафт" моторлы қайықтарын өндіруші және дистрибьюторы ретінде танымал болды.
20 ғасыр
Уайзатаның халқы Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі онжылдықтарда дерлік екі есеге өсті. Уэйзата тұрғындары өте бақытты болды, өйткені қала әкімі Руфус Рэнд инфрақұрылымды жаңғыртуда қалаға жетекшілік етуге белсенді түрде кірісті. Рэнд басшылығымен әрбір ғимаратқа су және кәріз жүйесі жүргізілді, көшелерге шамдар орнатылды, жолдар асфальтталды, және халыққа арналған жағажай мен саябақ ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген жергілікті шаруашылықтар мен жазғы үйлер жыл бойы тұруға арналған жеке үйлерге айналдырылды. Осы кезеңде көптеген жаңа үйлер мен жанармай құю станциялары салынды. 1920 жылдары салынған АҚШ-тың 12-ші тас жолы төрт қатарлы болып кеңейтілді, соның нәтижесінде халық саны арта түсті. Уайзатаның орталық ауданындағы тұрғын үйлер, Уайзата тұрғындарына ғана емес, сонымен қатар Уайзатаның шетіндегі бұрынғы шаруашылық жерлерге көшіп келген жаңа отбасыларға да қызмет ететін дүкендермен алмастырылды. 1950 жылдары ірі Миннеаполис-Сент-Пол қалалық аймағы Уайзатаға жетті. Уэйзата шартты қала мәртебесін алғаннан кейін Миннетонка, Плимут және Ороно қалаларынан жерлерді қосып алып, аумағы екі есеге ұлғайды. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың ауданы 8 км²-қа жуық, оның ішінде 3,08 км² жер және 0,08 км² су құрайды. Wayzata аймағын құрайтын жер жамылғысы түрлері (квадраттық метрмен, кемдеуінен бастап) – ашық су (36%); тұрғын үйлер, шаруашылықтар және коммерциялық жерлер (35%); орман (13%); және шаруашылықтар (8%).
Климат
Уайзатаның климаты ылғалды континенттік, жазда ыстық, қыста суық, көктемі мен күзі қоңыржай. Жазғы орташа температура 56-дан 82 градусқа дейін Фаренгейт. Қысқы орташа температура 2-ден 27 градусқа дейін Фаренгейт. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері . Жылдық орташа қар жауу мөлшері .
Корпоративтік штаб-пәтер
Каргилл және Карлсон корпорацияларының бас кеңселері Миннетонкада, Уэйзата қаласының ішінде орналасқан. Олар Уэйзата аймағындағы ең ірі жұмыс берушілердің қатарында. TCF аймақтық банкі 1923 жылы Уэйзатада құрылды. Компанияның бас кеңсесі 2019 жылға дейін Уэйзатада болды. Northern Oil and Gas, Inc. компаниясының бас кеңсесі Уэйзатада орналасқан. Ace Casual Furniture компаниясының бас кеңсесі Уэйзатада орналасқан.
Инфрақұрылым
АҚШ пошта қызметі Уэйзатада пошта бөлімін ұстап тұрады, оған 55391 пошта индексі тағайындалған. Бұл пошта индексі Уэйзата қаласынан әлдеқайда кеңірек аумақты қамтиды және Шығыс Миннетонка көлінің маңындағы тағы жеті муниципалитетті қосады, алайда осы пошта индексі аумағындағы барлық мекенжайларда Уэйзата атауы қолданылады. BNSF темір жолы Уэйзатаға қызмет көрсетеді.
Дакота темір жолының аймақтық жолы
Дакота темір жолы – 22 километрлік (13,5 миль) асфальтталған аймақтық жол. Хеннепин округінде жол Миннетонка көлінің төңірегімен Уэйзата, Ороно, Миннетонка жағажайы, Спринг Парк, Моунд, Миннетриста және Сент-Бонифаций қалалары арқылы сарпиды. Жол Карвер округінде тағы 20 километрге (12,5 миль) созылып, Майерде аяқталады. Жолды Үш өзен саябағы ауданы басқарады.
Танымал мәдениетте
1990 жылдардағы "Беверли-Хиллс, 90210" телесериалында Брэндон Уолш (Джейсон Пристли) және Бренда Уолш (Шаннен Доэрти) Уэйзата қаласынан Калифорнияға көшіп келді. Сериалда екі кейіпкер де Уэйзата атауын "Way za da" деп дұрыс емес айтады. 1996 жылғы "Фарго" фильмінде Джерри Лундегаард Уэйзатада тұрақ алаңын сатып алуды жоспарлайды. 1999 жылы түсірілген "Дроп дед Гаргиус" фильмінің көп бөлігі (Кирстен Данст, Кирсти Алли, Дениз Ричардс, Эллисон Дженни, Эллен Баркин, Бриттани Мерфи және Эми Адамс қатысқан) Уэйзатада түсірілді. Сценалар Батыс орта мектебінде, Уэйзата VFW клубында және 634 Парк көшесінде түсірілді. "Lost" телесериалындағы Бен Лайнус кейіпкері Миннесота штатының Уэйзата қаласынан Генри Гейл есімді адамның кімлігін қабылдады. Сериалда кейіпкер Уэйзата атауын "Why Zah tah" деп қате айтады. 2018 жылғы "Джанни Версаченің өлтірілуі: Американдық қылмыс тарихы" телесериалының төртінші эпизодында Уэйзатаның әуеден түсірілген кадрлары көрсетілді.