Кіріспе

Лазерлік техника атомдарды магниттік-оптикалық тұзақтан төмен температураға дейін салқындату

Оптикалық меласса – нейтралды атомдарды атом түріне байланысты бірнеше микрокельвинге дейін салқындата алатын лазерлік салқындату техникасы. Оптикалық меласса атомдардың орналасқан аймағында қиылысатын, кері бағытталған, дөңгелек поляризацияланған лазер сәулелерінің үш жұбынан тұрады. Оптикалық меласса мен магниттік-оптикалық тұзақтың (МОТ) арасындағы басты айырмашылық – біріншісінде магнит өрісінің болмауы. Сондықтан, МОТ-тан өзгеше, оптикалық меласса тек салқындатуды қамтамасыз етеді және тұтқынға алмайды.

Тарих

1975 жылы лазерлік салқындату ұсынылғанда, ең төменгі температураның теориялық шегі болжанды. Доплер шегі деп аталатын бұл шек, Доплер салқындату арқылы екі деңгейлі атомдарды салқындату және лазер фотондарының шашырауынан туындаған импульс диффузиясының нәтижесінде атомдардың қызуын ескере отырып, қол жетімді ең төмен температура ретінде берілді. Мұнда, – атомдық өтудің табиғи сызық ені, – қысқартылған Планк тұрақтысы және – Болцман тұрақтысы. Гейтерсбургтегі Ұлттық Стандарттар және Технология институтында жүргізілген эксперименттер салқындатылған атомдардың температурасы теориялық шектен төмен екенін көрсетті. 1988 жылы Летт және авторлар натрий атомдарын оптикалық моласса арқылы өткізіп, температураның ~40 мкК-қа дейін төмендегенін анықтады; бұл күтілген 240 мкК Доплер салқындату шегінен 6 есе төмен. Басқа эксперименттерде де күтпеген қасиеттер табылды, олардың ішінде қарсы таралатын сәулелердің лазерлік реттелуіне қатысты айтарлықтай сезімталдық болмауы да бар еді.

Теория

Оптикалық меласса құбылысын ең жақсы түсіндіретіні – поляризациялық градиент салқындату принципіне негізделген. Дөңгелек поляризацияланған қарсы бағытталған сәулелер тұрған толқынды тудырады, онда жарық поляризациясы сызықтық, бірақ сәулелер бағыты бойынша өте жоғары жылдамдықпен айналады. Кеңістікте өзгеретін сызықтық поляризацияда қозғалатын атомдардың, арттан келетін сәулеге қарағанда, алдыңғы сәуледен жарық сіңіруге бейім күйде болу ықтималдығы жоғары. Бұл атомдар бұлтының жылдамдығын кері толқыну лимитіне жуық жылдамдыққа дейін төмендететін, жылдамдыққа тәуелді демпферлеу күшіне әкеледі. Кері толқыну лимиті, J’ күйінен J күйіне ыдырау кезінде шығарылған фотонның энергиясымен анықталады, мұнда J күйі – негізгі күйдің бұрыштық импульсі, ал J’ күйі – қозу күйінің бұрыштық импульсі. Бұл температура мына формуламен беріледі: , бірақ іс жүзінде бұл лимит сыртқы магнит өрістеріне өте сезімтал болғандықтан, осы мәннен бірнеше есе жоғары болады. Атомдар әдетте температураға жетеді, бұл Доплер лимитінен төмен.