Ресейдің Курчатов институты: Ядролық зерттеулер мен даму орталығы

Кіріспе

Ресей ядролық энергияны зерттеу және дамыту зертханасы – Курчатов институты (Национальный исследовательский центр «Курчатовский Институт», Ұлттық зерттеу орталығы «Курчатов институты») – ядролық энергия саласындағы Ресейдің жетекші ғылыми-зерттеу және дамыту институты. Ол Игорь Курчатовтың есімімен аталады және Мәскеу қаласындағы Курчатов алаңының 1-үйінде орналасқан. Кеңес Одағында ол И.В. Курчатов атындағы Атом энергиясы институты (Институт Атомной Энергии им. И.В. Курчатова), қысқартылған KIAE (КИАЭ) деп белгілі болған. 1991 және 2010 жылдар аралығында «Курчатов институты» Ұлттық ғылыми орталығы болып өзгертілгенге дейін «Курчатов институты» (Российский научный центр «Курчатовский Институт») деп аталған.

Тарих

1955 жылға дейін "КСРО Ғылым академиясының №2 зертханасы" деген құпия атпен белгілі болған Курчатов институты 1943 жылы ядролық қару әзірлеу мақсатымен құрылды. Институтта Кеңес Одағының көптеген ядролық реакторлары жобаланды, соның ішінде F-1 – Солтүстік Америкадан тыс жерде алғаш рет тікелей реакцияны (критичность) ұстап тұрған ядролық реактор. 1955 жылдан бастап институт термоядролық синтез және плазма физикасы саласындағы маңызды ғылыми-тәжірибелік жұмыстарды жүргізіп келді. Атап айтқанда, алғашқы токамак жүйелері осы жерде жасалды, олардың ең сәттілері T-3 және оның үлкен нұсқасы T-4 болды. T-4 1968 жылы Новосибирскіде сынақтан өтті, ол әлемдегі алғашқы квазистационарлық термоядролық синтез реакциясын жүргізді. 1980-ші жылдары Курчатов институтының қызметкерлері мен компьютерлік инженерлері DEMOS операциялық жүйесін жасауға қатысып, компьютерлік мәдениеттің қалыптасуына зор үлес қосты. Бұл Ресейде интернеттің таралуына және Кеңес Одағының ыдырауына әсер етті. 1991 жылға дейін Курчатов институтының басқаруын Атом энергиясы министрлігі жүзеге асырды. 1991 жылдың қарашасында мемлекеттік ғылыми орталыққа айналғаннан кейін институт тікелей Ресей үкіметіне бағынды. Институттың уставына сәйкес, оның директоры Росатомның ұсынысы бойынша премьер-министр тағайындайды. 2005 жылдың ақпан айында Михаил Ковальчук институт директоры болып тағайындалды; 2015 жылдан бастап ол институт президенті болды, ал директор лауазымын В. Ильгисонис, Д. Минкин және (2018 жылдың қарашасынан бастап) Александр Благов атқарып келді. 2007 жылдың ақпан айында Курчатов институты Ресейдегі нанотехнология саласындағы жұмыстарды үйлестіретін бас ұйым болуға тендерді жеңіп алды. Курчатов институты сондай-ақ Ресейдің халықаралық ірі жобаларға қатысуын үйлестіруге жауапты, оларға Хэмбургтегі European XFEL рентген лазерлік зерттеу орталығы, Дармштадттағы Антипротон және ион зерттеу орталығы (FAIR), Кадараштегі ITER халықаралық термоядролық реактор жобасы, Гренобльдегі (Франция) Еуропалық синхротрон сәулелену орталығы (ESRF) және Франция мен Швейцариядағы CERN бөлшектер физикасы зерттеу орталығы кіреді. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі басталғаннан кейін институт басып кіруді қолдаған мәлімдеме жасады, онда көрші елдің "батыс әріптестеріміздің күш-жігерінің нәтижесінде неонацистік плацдармға айналғаны" айтылды және басып кірудің "өзіміздің ел аумағымыздан тікелей шабуыл қаупін болдырмау" мақсатымен негізделгені көрсетілді.

Until 1955 known under a secret name "Laboratory No. 2 of the USSR Academy of Sciences", the Kurchatov Institute was founded in 1943 with the initial purpose of developing nuclear weapons. The majority of Soviet nuclear reactors were designed in the institute, including the on site F 1, which was the first nuclear reactor outside North America to sustain criticality. Since 1955 it was also the host for major scientific experimental work in the fields of thermonuclear fusion and plasma physics. In particular, the first tokamak systems were developed there, the most successful of them being T 3 and its larger version T 4. T 4 was tested in 1968 in Novosibirsk, conducting the first quasistationary thermonuclear fusion reaction ever. In the 1980s Kurchatov Institute employees and computer engineers played a very important role in establishing computer culture through participating in the development of the DEMOS operating system. It led to the spread of the internet in Russia and contributed to the dissolution of the Soviet Union. Until 1991, the Ministry of Atomic Energy oversaw the Kurchatov Institute's administration. After the transformation into the State Scientific Center in November 1991, the institute became subordinated directly to the Russian government. According to the institute's charter, its director is appointed by the prime minister based on recommendations from Rosatom. In February 2005 Mikhail Kovalchuk was appointed director of the institute; since 2015 he has been president of the institute, and the position of a director was occupied by V. Ilgisonis, D. Minkin and (from November 2018) Alexander Blagov. In February 2007, the Kurchatov Institute won the tender to be the main organization coordinating efforts in nanotechnology in Russia. The Kurchatov Institute is also in charge of coordinating Russia's participation in international large scale projects such as the X ray laser research facility European XFEL in Hamburg and the Facility for Antiproton and Ion Research (FAIR) in Darmstadt, both Germany, the international fusion reactor project ITER in Cadarache and the European Synchrotron Radiation Facility (ESRF) in Grenoble (both France) and the particle physics research center CERN in France and Switzerland. Shortly after the start of the 2022 Russian invasion of Ukraine, the institute issued a statement which endorsed the invasion, claiming that the neighboring country had been transformed "primarily due to the efforts of our Western partners, into a neo Nazi bridgehead" and that the invasion was justified because it was aimed at "preventing the threat of a direct attack on our country from its territory."