Кіріспе

Chimney Point – Вермонт штатының Аддисон қаласында орналасқан, Шамплен көліне тікелей кіріп, тар шығанақты құрайтын жарты арал. Бұл Шамплен аңғарындағы ең ерте мекенделген және стратегиялық маңызды орындардың бірі. Мыңдаған жылдар бойы бұл жерде жергілікті американдықтар тұрған. 1731 жылы француздар осы жерге қоныстанды, көлдің екі жағасында бекіністер мен үйлер салды. Қарсы жағындағы Крон-Пойнт түбегімен бірге, бұл аймақ Солтүстік Американы бақылау үшін күрескен Ұлыбритания мен Франция арасындағы қақтығыстардың ортасы болды. Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Чимни Пойнтты әр түрлі уақытта американдық және британдық әскерлер басып алды. 1783 жылы соғыс аяқталғаннан кейін американдық қоныс аударушылар Шамплен аңғарына қайта оралды. 1785 жылы Чимни Пойнтқа және одан көлімен тұрақты паромдық қатынас орнатылды. Бір кезде Томас Джефферсон мен Джеймс Мэдисон қонақтап кеткен мейрамхана саяхатшылар мен жергілікті тұрғындарға қызмет көрсетті. 1929 жылы Шамплен көлі арқылы алғашқы көпір салынды. Ол көлік жүктемесін арттырып, Вермонт пен Нью-Йорк штатының солтүстік бөлігі арасындағы байланысты жақсартты. 2009 жылы тіреулердің нашарлағаны анықталғаннан кейін, бұл көпір бұзылып, 2011 жылы жаңа көпірмен ауыстырылды. Chimney Point – Вермонт штатының тарихи ескерткіші, 1785 жылғы мейрамхананы сақтап, жергілікті американдықтар, француз колониясы және ерте американдықтардың үш мәдениетінің тарихын көрсетеді.

География

Chimney Point түбегі Шамплен көлі мен Госпиталь сағасымен шектеледі. Шамплен көлі Кимни-Пойнт тұсында ең тар жерінде шамамен бір километрден аспайды. Шамплен көлі көлінің барлық ұзындығындағы екі көпірдің бірі болып табылады. Бұл жер балық аулаушылардың сүйікті орны. Chimney Point-тегі қайық тұрағы көлге қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Жергілікті халықтар

Археологтар 7500 жылға дейін Шыңғыршы нүктесі аумағында адамдар қоныстанғандығына куәлік ететін іздер тапты. Американың жергілікті тұрғындары Шыңғыршы нүктесінде лагерь құрып, аң аулап, балық аулаған. Олардың құралдары климаттың жылынуына бейімделіп, маусымдармен бірге жылжып, аң аулау, балық аулау және тамақ жинау үшін қолданылғанын көрсетеді. Олар аң аулау үшін сүңгі ұстағыштар мен тас сүңгілер, ал ағаш және басқа тастарды кесу, қабылдау және өңдеу үшін тас құралдар жасаған. Ормандар дәуірінде жергілікті халықтар азық-түлік, су сақтау және тамақ пен өнімдермен бірге қолдану үшін керамикалық ыдыстар жасады.

Француз қонысы

Самуэль де Шамплен көлді алғаш зерттеген еуропалық болды, кейін ол көлге қоныс салушылар оның атымен атады. 1609 жылы ол кем дегенде қазіргі Тикондерогаға дейін, Chimney Point-тен оңтүстікке қарай сапар шекті. Солтүстік Америкада француз бен ағылшындар арасында билік, аумақ және тері саудасы үшін ұзақ жылдар бойы қақтығыстар болды. Король Уильям соғысы 1688 жылдан 1697 жылға дейін Еуропадағы Тоғыз жылдық соғыстың Солтүстік Америка майданы ретінде жалғасты. Аз ғана колонистер болғандықтан, екі тарап та соғыста көмектесу үшін жергілікті американдықтармен одақтасты. 1690 жылы Нью-Йорктан британ губернаторы капитан Джейкоб де Вармды Альбаниден Канададан келген француз бен үндістерді Шамплен көлінде бақылауға және соғыс салты бойынша оларды жау ретінде тонау, зақымдау және зиян келтіруге бұйрықпен жіберді. Де Варм Chimney Point-те кішкентай тас қорғаныс салды, оны 12 сарбаз және 20 могавк одақтасы шамамен бір ай бойы басып алды. 1731 жылы француз әскері бұл аймақты басып алды, алдымен Pointe à la Chevelure-де, қазіргі Chimney Point-те орналасқан биік жартаста қоршау ордасын салды. 1734 немесе 1735 жылы олар көлдің батыс жағында тас Форт Сент-Фредериктің құрылысын бастады. Бастапқыда екі тарап та Луи XV-тің иелігіндегі бір патшалық доменнің бөлігі деп есептелді. 1743 жылы Жаңа Францияның интенданты Жиль Хоккарт көлдің шығыс жағалауында, қазіргі Аддисон округіне кіретін аумақтың көп бөлігін иеленді. Шамплен көліне француз қонысы әскери және ауыл шаруашылығы сипатында болды, көлдің екі жағында да шаруалардың қожалықтары орналасқан. Pointe à la Chevelure-дегі қоныстану француз және үнді соғысының (1754–1763) басында шамамен 150 адамға жетті, көлдің шығыс жағында 21 үй, ал батыс жағында 19 үй болды.

Француздар мен үндістер соғысы

Француздық қонысы Pointe à la Chevelure француз және үнді соғысының басты шайқастарына жақын орналасқан, олар Джордж көлінің оңтүстік жағында (Лак-ду-Сен-Сакрем) және Форт-Тикондерогада (Кариллон) болды. 1756 жылдың мамыр айының басында провинциялық рейнджерлердің командирі, майор Роберт Роджерс Сент-Фредерик фортын барлап көргенде, көлдің батыс жағындағы елді мекендердің көбі тасталып кеткенін анықтады және фортты көлден әрі қарап бақылай алды. Олар Джордж көліндегі Форт-Уильям Генриге қайтар жолда 23 бас ірі қара малды сойып алды. 1759 жылдың жазында британдық генерал-майор Джеффри Амхерст пен оның 12 000 сарбазы Тикондероганы басып алғанда, француздар солтүстікке, Канадаға шегінді, Сент-Фредерик фортын жарып, көлдің екі жағындағы үйлерді өртеп жіберді. Шығыс жағалауда қалған бір-ақ түтін мұнарасы осы аймаққа ағылшын тілінде Chimney Point деген жаңа ат берді. Көлдің батыс жағында британдықтар қырық фут биіктігіндегі қабырғалары және алты акрлық парад алаңы бар алып Форт Крон Пойнтты салды, бірақ ол 1773 жылы өрттен қирады. 1774 жылы британдық инженер фортты тексергенде, ол "тек таңғажайып, пайдасыз жер массасы" екенін байқады.

Америка революциялық соғысы

Америка революциясы кезінде Чимни Пойнттың тағдыры Краун Пойнтпен тығыз байланысты болды. 1775 жылы 11 мамырда капитан Сет Уорнер басқаратын американдықтар Краун Пойнттағы шағын британдық гарнизонды басып алды. Содан кейін шамамен бір жарым жыл бойы, тар жол американдық әскер мен көлдегі соғыс кемелері үшін маңызды база болып қызмет етті. Бас штаб көлдің батыс жағында орналасқан, бірақ Чимни Пойнт та басылып алынды. 1776 жылдың маусым және шілде айларының басында американдықтар Канададан қайтарылғанда көлдің екі жағында да ауруларға көмек көрсетілді. 1776 жылы 7 шілдеде Солтүстік департаменттің қолбасшысы генерал-майор Филипп Шойлер төрағалық еткен генералдар кеңесі армияға Краун Пойнттен шығып, кейін Тәуелсіздік тауы деп аталған Форт Тикондерогаға қарсы жатқан түбекте бекініс орнатуға бұйрық берді. Шойлердің пікірінше, американдық бекіністер Краун Пойнт жағында Чимни Пойнттан артиллериялық оққа ұшырауы мүмкін болғандықтан, кері шегіну қажет болды. Американдық флот Валькур аралы шайқасында жеңілгенге дейін, Краун Пойнт – Чимни Пойнт тар жолы озық аванпост және теңіз базасы болып қала берді. 1776 жылы 13 қазанда британдықтардың жақындауымен американдықтар қорғаныс құрылыстарын және ғимараттарды қиратты. Көлдің екі жағындағы тұрғындар оңтүстікке қашып, бір куәгердің жазуынша, өз үйлері мен барлық мүлкін «жауларға немесе отқа» қалдырды. Британдықтар генерал-губернатор Гай Карлтон басшылығымен 1776 жылдың қазан айының ортасынан қараша айының басына дейін аймақты басып алды. Генерал-лейтенант Джон Бургойн және оның 8000 сарбазы 1777 жылдың маусым айының соңында қысқа уақытқа Краун Пойнтқа оралды, содан кейін Тикондерога және Тәуелсіздік тауына қарай жол тартты. Брансвик герцогтігінен келген неміс әскерлері генерал-майор Фридрих Адольф Ридезельдің басшылығымен Чимни Пойнтта лагерь құрды. Соғыстың қалған бөлігінде Чимни Пойнт британдық теңіз күштері бақылайтын көлдегі бейтарап аймақ болып қалды.

Паромдар мен пароходтар

1780-ші жылдардың ортасында Революциялық соғыс аяқталғаннан кейін Бенджамин Пэйн Чимни Пойнтта мейрамхана салып, көлден паром қызметін бастады. 1826 жылы паром аттармен жабдықталып, шамамен 3 миль қашықтықтағы Порт-Генри қаласына белгілі бір кесте бойынша жүріп тұрды. Кейіннен, 1821 жылы отбасы сатып алған Асахель Барнс мейрамхананы кірпішпен жапты. 1890 жылы "Г.Р.Шерман" бумен жүретін паром, кеңейтілген кесте бойынша қатынауды жүзеге асырды. Сондай-ақ 1890 жылдары Миллард Барнс мейрамхананы кеңейтіп, оны жазғы курорт ретінде, "Сент-Фредерик" мейрамханасы ретінде пайдаланды. Чимни Пойнт көлде жүретін жолаушылар кемелерінің аялдамасы болды.

Көпірлер

Шамплен көліне байланысты алғашқы көпір 1928 жылдың маусымынан 1929 жылдың тамызына дейін салынды. Ол 1929 жылдың 29 тамызында салтанатты түрде ашылды және оған 40 000 адам қатысты. Вермонт штатының губернаторы Джон И. Уикс және Нью-Йорк штатының губернаторы Франклин Д. Рузвельт, президенттікке сайлануына үш жыл қалғанда, көпірдің ортасында кездесті. 80 жыл бойы бұл көпір Шамплен аңғарының өмірі мен экономикасында маңызды роль атқарды, туризмді дамытып, көлдің екі жағын коммерциялық және әлеуметтік тұрғыдан байланыстырды. Нью-Йорк инспекторлары тіреулердің күрт нашарлағанын анықтағаннан кейін, көпір 2009 жылдың 16 қазанында ешқандай ескертусіз жабылды. Екі айдан кейін көпір бұзылды. 2010 жылдың басында қайта іске қосылған паром қызметі Чимни Пойнт – Краун Пойнт бұғазы арқылы 1,5 миллионнан астам көлік пен 2,6 миллион жолаушыны тасымалдады. Вермонт университетінің археологтары аймақты зерттеп, инженерлер мен құрылысшылармен бірлесіп, тарихи маңызы бар орындарды қорғауға жұмыс істеді. Чимни Пойнтте көптеген жаңалықтар табылды, оның ішінде 1731 жылғы француз бекінісінің орналасқан жері және түбекке атын берген пештің негізі. Жаңа Шамплен көлі көпірін HNTB инженерлік фирмасының Тед Золи жобалады. Ол екі жылда салынды және 2011 жылдың 8 қарашасында ашылды. Жаңа көпірдің конструкциясы басқаша болғанымен, оның орталық аркасы ескі көпірдің әдемі сызықтарын қайта жасайды. Жаңа көпірде велосипед жолдары мен жаяу жүргіншілерге арналған тротуарлар бар.

Белгілі қонақтар

Белгілі швед-фин зерттеушісі және табиғаттанушысы Пэр (Питер) Кальм 1749 жылы шілдеде Pointe à la Chevelure француз поселенісіне сапар жасап, екі аптадан астам уақыт болды. "Солтүстік Америкаға саяхат" атты еңбегінің үшінші томында ол сарбаздардың өмірін, поселеністегі үйлерді, Сент-Фредерик бекінісін, жел жалпағын, сондай-ақ аймақтың өсімдіктерін, жануарларын және минералдарын егжей-тегжейлі сипаттады. 1791 жылы болашақ президенттер Томас Джефферсон, сол кездегі Мемлекеттік хатшы, және конгрессмен Джеймс Мэдисон, құлдары Джеймс Хемингс және Мэтьюмен бірге Нью-Йорк штатының солтүстігі мен Жаңа Англияның шығысын аралады. 31 мамыр күні түнде бұл топ Chimney Point тавернасында түнеді. Мэдисон былай деп жазды: "Краун Пойнтта тек бір отбасы бар. Ал қарсы бетінде ел жақсы қоныстанған."

Chimney Point танымал мәдениетте

Chimney Point-тегі таверна 1839 жылы жарық көрген танымал «Жасыл таулы жігіттер»: Даниель Пирс Томпсонның Вермонттың алғашқы қоныстануы туралы тарихи әңгімесінде көрсетілген. Томпсонның «шын мәнінде болған оқиғаларға» негізделген романында «Жасыл таулы жігіттер» тобының жетекшілері Итан Аллен мен Чарльз Уоррингтон (шығармашылықпен бейнеленген Сет Уорнер) тұтқындалудан құтылу үшін британдық әскерлермен арақ ішу сайысына түседі. «Сент-Фредерик» қонақ үйінің иесі Миллард Барнс, қонақ үй ішіндегі тавернада осы аңызға толы арақ ішу оқиғасы болғанын айтқан. Бірақ шындығында, таверна 1780-ші жылдардың ортасында, «Жасыл таулы жігіттердің» ерліктерінен кейін он жыл өткен соң салынған. Шамплейн көлінің ескі көпірі, анықталмаған болса да, 2000 жылы Роберт Земекистің режиссерлік еткен және Харрисон Форд пен Мишель Пфайфердің түскен «Астында не жатыр?» атты мистикалық триллерінде маңызды рөл атқарды. Фильмде көпірдің астындағы суға өлтірілген университет студентінің шамы жатыр.

Chimney Point мемлекеттік тарихи орны

1966 жылы Вермонт штаты Чимни Пойнт участасын жекеменшік құрылыстан қорғау үшін сатып алды. 1971 жылы оның ұзақ және маңызды тарихы үшін Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Штат мейрамхананы қалпына келтіріп, 1991 жылы оны музей ретінде қайта ашты. Мұнда ең жақсы сақталған ерте сыра құю залдарының бірі және тарихи ауылдық пошта бөлімі бар. Экспонаттар мен арнайы іс-шаралар Чимни Пойнт аймағындағы үш ежелгі мәдениеттің тарихын көрсетеді: тарихи және тарихи алдындағы американдық индейлер, француз отарлаушылары және Американ революциясынан кейінгі ерте американдықтар. Парк жыл сайынғы Солтүстік-Шығыс ашық атлатл чемпионаты мен атлатл және жебе жасау, кремнийден құрал жасау, тас ұштарды бекіту және арқан өру сияқты американдық индейлердің техникалары бойынша семинарларды өткізеді. Чимни Пойнт тарихи орны және Нью-Йорктегі көлдің ар жағындағы Крон Пойнт мемлекеттік тарихи орны аймақтың тарихи маңыздылығын насихаттауда тығыз ынтымақтасады және көбінесе іс-шараларды бірлесіп ұйымдастырады. Келушілер Шамплейн көлі арқылы жүріп екі сайтқа да бара алады. Чимни Пойнт тарихи орнындағы музей мамыр айының соңынан бастап Колумб күніне дейін ашық болады.