Кіріспе

Еуропалық әйелдер ұлттық құрамаларының баскетбол турнирі EuroBasket Women – FIBA Europe елдері арасында әйелдер ұлттық құрамалары үшін екі жылда бір рет өткізілетін халықаралық баскетбол жарысы. EuroBasket Women сонымен қатар FIBA әйелдер әлем чемпионаты мен Олимпиада ойындарына іріктеу турнирі ретінде де жүзеге асырылады.

Тарих

Бірінші турнир 1938 жылы фашистік Италияда өтті, оған барлығы бес ұлттық команда қатысты. Литваға (21–23) жеңілгеніне қарамастан, үй иелері қалған барлық матчтарда жеңіске жетіп, алдыңғы үш команда арасындағы ұпай айырмасы арқасында тұңғыш титулды иеленді. Литва және Польша күміс және қола медальдарды ұтып алды. Келесі жылы басталған Екінші дүниежүзілік соғыс (1939–1945) әйелдер баскетбол турнирлерін ұйымдастыруды ұзақ уақытқа тоқтатты. Келесі континенттік чемпионат 12 жылдан кейін, 1950 жылы Венгрияда өтті. 1950 жылдан 1980 жылға дейін әйелдер чемпионаттары әр екі жылда бір рет, жұп жылдары өткізілді – ерлердің Еуропа баскетбол чемпионатынан айырмашылығы, ол әр тақ жылдары өткізілді. Бұл турнир Шығыс Еуропа командаларының келесі төрт онжылдыққа созылған үстемдік дәуірінің басталуын қадағалады. Финалдық раундтың соңғы және шешуші матчында үй иелері Кеңес Одағы командасымен кездесті. Бірінші таймда Венгрия 24–22 есебімен алға шықты, бірақ екінші таймда кеңес ойыншылары жақсырақ ойнады. Олар 45–32 есебімен жеңіске жетіп, тұңғыш Еуропа титулын жеңіп алды. Чехословакия қола медальдарды иеленді. 1952 жылы Мәскеуде өткен келесі Еуропа чемпионатында кеңес командасы Чехословакияны және Венгрияны сәйкесінше 23 ұпай (52–29) және 30 ұпай (71–41) айырмасымен жеңіп, өзінің басымдығын дәлелдеді. Екі жылдан кейін Югославияда кеңес командасы үшінші рет Еуропа чемпионы атанды, финалдық раундтың шешуші матчында Чехословакияны 7 ұпай айырмасымен (69–62) жеңді. Болгария алғаш рет Еуропа чемпионатының қола жүлдесін жеңіп алды. 1956 жылы Чехословакияда өткен келесі турнирде кеңес командасы финалда мажарларды жеңіп (49–41), төртінші рет алтын медальді жеңіп алды. 1958 жылы Польшаның Лодзь қаласында өткен Еуропа чемпионаты есімде қалды. Алдыңғы төрт турнирдің жеңімпазы болған Кеңес Одағы алғаш рет Еуропа чемпионы атағын жоғалтты. Финалдық кезеңнің шешуші матчында Ваня Войнова басқарған Болгария кеңестік команданы қосымша уақытта (54–51) жеңіп, кеңестік үстемдікті бұзды. Бұл жеңіс ерекше болды – осы жеңіліс (1957 жылғы әлем чемпионатында АҚШ-тан жеңілген кеңестік командамен қатар) Кеңес Одағының барлық халықаралық баскетбол жарыстарына қатысу тарихындағы ең ұзақ уақытқа – 1986 жылға дейін қалған екі жеңіліс болды. Келесі жылы Кеңес Одағы Мәскеуде өткен 1959 жылғы әлем чемпионатының шешуші матчында Болгариядан кек алды (51–38). Келесі Еуропа чемпионаты 1960 жылы Болгарияның София қаласында өтті. Кеңес командасы Еуропа титулын қайтарып алды, бірақ бұл жеңіске жету қиын болды. Олар болашақта қола жүлдегер атанған Чехословакияны екі ұпай айырмасымен (58–56) жеңді. Финалдық раундтың шешуші матчында Кеңес Одағы тағы да Болгариямен кездесті. Бірінші таймнан кейін болгарлар 9 ұпаймен (22–13) алға шықты. Алайда екінші таймда кеңес ойыншылары ұпайды теңестіріп, содан кейін қосымша уақытта жеңіске жетті (52–50). Бұл матчтың соңғы 5 минуты мен қосымша уақыты жаңбырдың салдарынан Ұлттық стадионның жабық залында өтті. Екі жылдан кейін Еуропа чемпионаты Францияда өтті. Топтық кезеңде Кеңес Одағы Чехословакияны тек қосымша уақытта (51–49) жеңді. Кейін екі команда да финалға жетіп, сонда үлкен басымдықпен (63–46) жеңіске жетті. 1964 жылы Венгрияда өткен Еуропа чемпионатында кеңес командасы финалда Болгарияны екі ұпай айырмасымен (55–53) жеңіп, үшінші рет жеңімпаз атанды. Екі жылдан кейін Румынияда өткен 1966 жылғы Еуропа чемпионатында кеңес командасы Чехословакияны жеңіп, финалдық кездесуде (74–66) жеңіске жетті. 1968 жылы Италияда өткен Еуропа чемпионаты аңызға айналған орталық Ульяна (Иулиака) Семёнованың дебюті болды. Бұл биік 2,10 метрлік ойыншы келесі 18 жыл бойы кеңес құрамасында басты рөл атқарды. 1968 жылдан 1985 жылға дейін 10 Еуропа чемпионатында ойнап, әрдайым алтын медаль жеңіп алды. Семёнованың дебютіне дейін шешуші матчтардың басым көпшілігі кеңес командасының пайдасына аяқталды, бірақ салыстырмалы түрде аз айырмашылықпен. Семёнованың командада болуымен Кеңес Одағының қарсыластарынан басымдығы айтарлықтай артты. Сол кездегі Чехословакия, Болгария немесе Венгрия сияқты басқа да көрнекті еуропалық баскетбол ұлттық командалары Кеңес Одағынан үлкен қадам артта қалды. Кеңес құрамасы осы 10 турнирде 74 ойын өткізді, ең аз жеңіске жету 16 ұпайға жетті. Кеңес баскетболының табысының тағы бір сәулетшісі Лидия Алексеева (1924–2014) болды, ол Еуропа чемпионатында 16 кеңестік жеңіске тікелей қатысты – алдымен команда капитаны (1950 жылдан 1956 жылға дейін 4 титул), содан кейін жаттықтырушының көмекшісі (1962) және кейін ұлттық команданың бас жаттықтырушысы (1964 жылдан 1983 жылға дейін рекордтық 11 титул). Кеңес командасы Еуропада ғана емес, әлемде де жеңіліссіз болды. 1959 жылдан 1985 жылға дейін Кеңес Одағы қатысқан барлық халықаралық жарыстарда жеңіске жетті, ешқандай матчта жеңіліс танытпады – 14 Еуропа чемпионаты, 6 Әлем чемпионаты (1959, 1964, 1967, 1971, 1975 және 1983) және 2 Олимпиада турнирі (1976 және 1980). 1980 жылғы Олимпиада ойындары мен 1980 жылғы Еуропа чемпионатынан кейін әйелдер континенттік турнирін әр тақ жылдары өткізуге шешім қабылданды – ерлердің Еуропа баскетбол чемпионаты сияқты. Кеңес командасы жеңіске жете берді, бірақ 1980-жылдардың соңында, ұрпақ алмасудың нәтижесінде, олардың басымдығы бұрынғыдай айқын болмады. 1986 жылы олар 28 жылдан кейін халықаралық жарыста алғашқы жеңіліске ұшырады – біріншісі, АҚШ-тан 1986 жылғы Жақсы Ниет ойындарының шешуші матчында 23 ұпаймен (60–83) жеңілді, ал келесі айда Мәскеуде өткен Әлем чемпионатының финалдық матчында АҚШ командасынан 20 ұпаймен (88–108) жеңілді (екеуі де Мәскеуде өтті). Дегенмен, кеңес командасы Еуропа аймағында үстемдігін сақтап қалды. Олар 1987 жылы Испанияда өткен Еуропа чемпионатын жеңіп алды, Чехословакияны жартылай финалда (89–81) және Югославияны финалда (83–73) жеңді. Бірақ келесі жылы, 1988 жылғы Сеулде өткен Жазғы Олимпиадада Югославия жақсы өнер көрсетті – олар финалда АҚШ командасынан 7 ұпай ғана жеңіліп (70–77) күміс медальді жеңіп алды, ал кеңес командасы таңқаларлық түрде финалға өте алмады және тарихында алғаш рет үшінші орынға орналасты. 1989 жылы Болгарияда өткен Еуропа чемпионатының топтық кезеңінде кеңес командасы Чехословакияны және Нидерландыны тек 3 ұпай айырмасымен жеңді (78–75 және 59–56 сәйкесінше), содан кейін финалға жетіп, Чехословакияны тағы да бірдей айырмамен (64–61) жеңді. Бірақ 1990 жылы Малайзияда өткен Әлем чемпионатында Кеңес Одағы екінші топтық кезеңде Чехословакиядан (79–82) және Югославиядан (63–64) жеңіліп, тек бесінші орынға ие болды. Бұл кеңес командасының қатысқан халықаралық жарыстағы тұңғыш және жалғыз орын алмай қалған жағдайы болды. Екі жыл бұрынғыдай, Югославия АҚШ-тан финалда жеңіліп (78–88) күміс медальді жеңіп алды. 1991 жылы Израильде өткен келесі Еуропа чемпионатында Югославия топтық кезеңде кеңес командасын жеңіп (75–74) шықты. Бұл континенттік чемпионаттарда Кеңес Одағының екінші жеңілісі және 1958 жылдан бергі алғашқы жеңілісі болды. Бұл жеңіліске қарамастан, кеңес командасы финалға жетіп, Югославиямен тағы да кездесті. Бұл финалда Югославия бірінші таймда 14 ұпаймен алға шықты (53–39), бірақ екінші таймда кеңес ойыншылары жағдайды өзгертіп, 13 ұпай айырмасымен жеңіске жетті (97–84). Бұл кеңес командасының Еуропа чемпионаттарындағы соңғы қатысуы болды. Олардың осы турнирдегі үстемдігін елестете беруге болады: 22 чемпионатта қатысудың нәтижесінде 21 Еуропа чемпионы атағы, 151 матч және 149 жеңіс (барлық жеңілістер: 1958 жылы Болгариядан қосымша уақытта және 1991 жылы Югославиядан 1 ұпайпен), оның ішінде 114 жеңіс қатарынан...

Медальдар (1938-2023)

Курсивпен жазылған елдер енді Еуропа чемпионатына қатыспайды.

Ең табысты ойыншылар

Жарты қалың шрифтпен белсенді баскетболшылар және барлық ойыншылар арасындағы (осы кестелерге кірмегендерді қоса алғанда) медальдардың ең көп саны көрсетілген.