Кіріспе

Халықаралық волейбол турнирі

FIVB волейбол әлем лигасы – жыл сайынғы халықаралық ерлер волейбол жарысы болатын. 1990 жылы құрылған, ол Халықаралық волейбол федерациясы (FIVB) ұйымдастырған барлық халықаралық іс-шаралардың ең ұзақ және ең байсы болды. Бұл жарыстың әйелдер нұсқасы FIVB волейбол әлем гран-приі деп аталды. Бұл турнирді әлем чемпионаты, әлем кубогы және әлемнің үздік чемпиондары кубогы сияқты басқа халықаралық волейбол жарыстарымен шатастырмау керек. 2018 жылдан бастап Әлем лигасы мен Әлем гран-приі ерлер мен әйелдер Ұлттар лигасына және ерлер мен әйелдер Челленджер кубогымен алмастырылды.

Шығу тегі

Әлемдік лига 1990 жылы ғасыр соңында FIVB қызметінің айрықша ерекшелігіне айналатын қарқынды маркетингтік бағдарламаның бір бөлігі ретінде құрылды. Мақсаты – жыл сайынғы жарыстар ұйымдастыру арқылы волейбол спортын жаңғырту және оны әлемнің түкпір-түкпіріндегі көрермендерге ұсыну болды.

Жеңімпаздар

1990 жылдары италиялықтар Әлем лигасына үстемдік етіп, 1990, 1991 және 1992 жылдары алғашқы үш турнирде жеңіске жетті. Өз алаңында ойнаған Бразилия, сол кездегі Олимпиада чемпионы, 1993 жылы алтын медальді жеңіп алды, бірақ Италия 1994 және 1995 жылдары титулды қайтарып алды. 1996 жылы, Атланта Олимпиада ойындарында болатын оқиғаны болжап, Нидерланды оларды өте тартысты бес сеттік ойында жеңді, ал 1997 жылы Италия тағы да алтын медальді жеңіп алды. 1998 жылы Куба жеңімпаз атанды, ал 1999 және 2000 жылдары Италия тағы да жеңіп алды. Көрініп тұрғанындай, Италия Әлем лигасының алғашқы он жылдығында ең басым команда болды: 1990 жылдан 2000 жылға дейін Әлем лигасы 11 рет өткізілді, Италия сегіз рет алтын медальді жеңіп алды, ал қалған үш титулды үш түрлі команда жеңіп алды. Италияның Әлем лигасындағы үстемдігі 2001 жылы Бразилия үш сетте италиялықтарды жеңіп, екінші алтын медальді жеңгеннен кейін әлсіре бастады. 2003 жылдан 2007 жылға дейін жыл сайын қосымша титулдар жеңіп алып, 2009 және 2010 жылдары тағы да жеңіске жетіп, бразилиялықтар 21-ші ғасырдың басында әлем және Олимпиада чемпиондары болды. Бразилияның үстемдігіне 2002 жылы Ресей чемпион атанғанда және 2008 жылы АҚШ алтын медаль жеңіп, Пекин Олимпиадасына жағымды серпіліс алғанда тосқауыл келді.

Жарыстың формуласы

FIVB бәсекеге қабілеттілікті арттыру және ойынды көрермендерге тартымды ету үшін Дүниежүзілік лиганың бәсекелестік формуласын үнемі бейімдейді. Дегенмен, келесі жылдары кейбір негізгі ережелер мен шектеулер өзгермейді. Қатысушы командалар жергілікті БАҚ-пен және тікелей теледидар арқылы хабарласуы тиіс. Жарыс кем дегенде екі кезеңге бөлінеді: алдын ала тур (әдетте "Континенттік аралық тур" деп аталады), онда қалалар айналып отырады; және бір немесе бірнеше соңғы турлар, бір немесе бірнеше қабылдаушы елдерімен. Алдын ала турда командалар топтарға бөлінеді. Әр команда өз тобындағы барлық басқа командалармен жалпы төрт кездесу өткізеді, екеуі өз алаңында, екеуі қарсылас алаңында. Кездесулер жұптары демалыс күндері өткізіледі. Алдын ала турдың барлық ойындары өткізілгеннен кейін, әр топтағы ең үздік n команда соңғы турға қатысады, ал қалғандары жарыстан шығады. N-нің мәні қатысатын командалардың санына және финалда қолданылатын форматқа байланысты. Қабылдаушы елдер автоматты түрде соңғы турға қатысады. FIVB соңғы турда түрлі форматтарды сынады: Топ алты, Топ төрт, Жартылай финал және ширек финал (Олимпиадалық формат). Бірнеше жылдан бері (2004 жылдан бастап) ең көп қолданылатыны – аралас формат: ширек финалистер екі топқа бөлінеді, ал әр топтың ең үздік екі командасы Олимпиадалық форматта жартылай финал мен финалға қатысады. Алдын ала турда командаға әдетте он тоғыз ойыншыдан тұратын тізіммен жұмыс істеу құқығы беріледі, олардан бапкер он төрт ойыншыдан құрам жасайды, соның ішінде екі либеро (егер командада тек бір либеро болса, онда тізімдегі ойыншылардың максималды саны 12-ге дейін шектеледі), олар белгілі бір демалыс күндері ойынға түседі. Соңғы турда (ойын) екі либероны қоса алғанда, тек он төрт ойыншыға рұқсат етіледі.