Кіріспе

Британдық тележүргізуші және спортшы Адедоин Олайивола "Аде" Адепитан (/æ//d//i// //ə/'/d//ɛ//p//i/,/t//æ//n/; 1973 жылғы 27 наурызда туған) – Нигерияда туған британдық тележүргізуші және мүгедектер арбасында ойнайтын баскетболшы. Жүргізуші ретінде ол BBC телеарнасы үшін түрлі саяхаттық деректі фильмдер мен спорттық бағдарламаларды жүргізді. Адепитан мүгедектердің құқықтарын қорғайтын белсенді және Ұлыбританиядағы алғашқы мүгедек тележүргізушілерінің бірі, 20 жылдан астам тәжірибесі бар. Адепитан Лагоста дүниеге келген. Кішкентай кезінде полиомиелитке шалдығып, салдарынан аяқтары зардап шегіп, мүгедектер арбасын пайдалануға мәжбүр болды. Үш жасында ол отбасымен бірге Ұлыбританияға көшіп келді, онда Шығыс Лондонда өсті. Мүгедектер арбасында баскетболмен айналысып, 2004 жылғы Жазғы Паралимпиада ойындарында өнер көрсеткен Ұлыбритания құрамасының құрамында болды, осы ойындарда қола медальді жеңіп алды. Ол мүгедектердің спортпен айналысуына қолдау көрсететін түрлі қайырымдастық ұйымдармен байланыста және 2005 жылы мүгедектер спортына қосқан үлесі үшін Британ империясының орденінің мүшесі (MBE) атағымен марапатталды. 2000 жылдары Адепитан британдық теледидарда көріне бастады. Оның алғашқы рөлдері Casualty және Desperados бағдарламаларында актерлік жұмыстар болды. Содан кейін, 2000-шы жылдардың басында, негізінен спорттық бағдарламаларды жүргізуге көшті. 2010 жылдардан бастап ол саяхаттық деректі фильмдерде жиі пайда бола бастады, бастапқыда Channel 4 арнасының "Жарқын әлем" (Unreported World) сериалының эпизодтарында, содан кейін BBC арнасының "Африка Аде Адепитанмен" (2019) және "Климаттың өзгеруі: Аде алдыңғы қатарда" (2021) сериалында. 2021 жылы ол Independent SAGE үлгісімен, әлемдегі экологиялық жағдайдың өзгеруі туралы халыққа мәлімет беру үшін құрылған тәуелсіз ғылыми топтың ашық отырыстарын жүргізуге таңдалды.

Ерте өмір

Адепитан Нигерияның Лагос қаласындағы Мэриленд ауданында дүниеге келген. Он бес айлық шағында полиомиелитке шалдығып, бұл оның аяқтарына әсер етіп, нәтижесінде ол жүре алмай қалды. Үш жасында Адепитан анасымен бірге Ұлыбританияға көшіп, Лондонның Ньюэм ауданында тұратын әкесіне қосылды. Ол Плейстоудағы Оңтүстік жол бастауыш мектебінде оқыды, ол оның мүгедектігімен және үй мәселелерімен күресуіне көмектескенін айтады. Кішкентай кезінен бастап, ол халықаралық спортшы болуды армандаған. Одан бөлек, Листер қоғамдық мектебіне де қатысқан.

Баскетбол карьерасы

Адепитан – өте тәжірибелі мүгедектер арбасымен ойнайтын баскетболшы, ол «Милтон-Кейнс Эйс» клубында және 2004 жылғы Афинада өткен жазғы Паралимпиадада қола медаль және 2005 жылғы Манчестердегі Паралимпиада әлем кубогында алтын медаль жеңіп алған Ұлыбритания құрамасының мүшесі ретінде танымал.

Теледидар және медиа мансабы

Адепитан көптеген телебағдарламалар мен сериалдарда актер, жүргізуші немесе қонақ ретінде өнер көрсетті, әсіресе BBC үшін. Ол теледидарды нәсілшілдікке және мүгедектік бойынша кемсітушілікке қарсы күресу үшін платформа ретінде жиі пайдаланады. 2002 жылы ол BBC One арнасының Hip Hop идентификаторында үш дөңгелекті баскетбол ойыншысының бірі болды. CBBC үшін түсірілген Xchange балалар бағдарламасының негізгі жүргізушілерінің бірі болды және EastEnders телесериалында пайда болды. Ол "Десперадос" телесериалында "Бэгги Аволово" рөлінде, дөңгелекті баскетбол жаттықтырушысы ретінде ойнады. 2005 жылы Адепитан "Шекарадан тыс" төрт бөлімді деректі фильміне қатысты, онда Никарагуаның жаңбыр ормандары, шөлдері, өзендері мен таулары арқылы саяхат жасады, сондай-ақ Лондонда және Испанияда түсірілген видеокүнделік жасады, онда ол өзінің спорттық амбициялары мен Сарагосада испан тілін білмей тұрып, лондондық бала ретінде қалай өмір сүргені туралы айтты. Адепитан 4-арна үшін деректі фильмдер жасауға белсенді түрде қатысты; ол Лондон 2012 Паралимпиада ойындарының 4-арнасындағы негізгі жүргізушілердің бірі болып тағайындалды және Рик Эдвардспен бірге That Paralympic Show бағдарламасын жүргізді. 2013 жылы ол Channel 4 Dispatches бағдарламасы "Britain on Benefits" және Channel 4 арнасының "Unreported World" бағдарламасында кубалық баскетболшылар туралы "Куба, баскетбол және сатқындық" деректі фильмін ұсынды. Ол сондай-ақ 2014 жылғы Channel 4 қысқы Паралимпиада ойындары мен 2016 жылғы Рио Паралимпиадасының ұсыну тобының мүшесі болды. Адепитан BBC арнасымен де жұмыс істеді, Invictus Games ойындарын жүргізді, Алекс Джонспен бірге The One Show бағдарламасының бір бөлімін жүргізді. 2016 жылы Адепитан Анита Рани мен Ант Анстедпен бірге BBC Two арнасының үш бөлімді "Нью-Йорк: Американың ең жұмысты қаласы" сериалын ұсынды. 2016 жылдан бері Адепитан BBC-нің "Балаларға көмек" акциясын жүргізіп келеді. 2017 жылы ол Анита Рани мен Дэн Сноумен бірге "Әлемдегі ең жұмысты қалалар" бағдарламасын ұсынды. 2019 жылы Адепитан BBC Two арнасы үшін "Африкамен Аде Адепитан" атты жаңа төрт бөлімдік сериалды ұсынды, онда ол Африканы аралап, Нигериядағы Лагос қаласынан бастап, Батыс Африка арқылы Орталық және Шығыс Африкаға, содан кейін континенттің оңтүстігіне дейін саяхат жасады. 2021 жылы ол BBC Global Citizen фестивалінің жүргізушілерінің бірі болды, BBC ойын шоуының қатысушысы Blankety Blank және 30 қазанда Catchphrase ойынында Паралимпиададағы әріптесі Клэр Болдингпен бәсекелесті. 2023 жылдың 17 мамырында Channel 4 арнасы "Аде: Жер бетіндегі ең ақ жердегі бір апта" (Ade: My Week in the Whitest Place on Earth) атты фильмді тапсырыс берді, онда Адепитан Оңтүстік Африкадағы тек ақ адамдарға арналған Орания қаласына саяхат жасайды.

Қайырымдылық жұмыстары

Адепитан көптеген қайырымдылық істермен айналысады, әсіресе физикалық мүмкіндігі шектеулі адамдарға көмектесу үшін көптеген қайырымдылық ұйымдарын қолдайды. Ол "Go Kids Go" (бұрын "Көрсетілетін балалар қауымдастығы" деп аталған) ұйымының қамқоршысы. Ол сонымен қатар Балаларды қатыгездікке қарсы қорғау ұлттық қоғамы (NSPCC) және WheelPower қайырымдылық қорының жақтаушысы. Адепитан Comic Relief-ті қолдау мақсатымен Ганаға сапар шекті. Ол 2011 жылы Disabled Motoring UK Альптеріне арналған шақыруға қатысты. Адепитан сондай-ақ Right to Play-дің, әлемдегі спортты дамыту бойынша жетекші қайырымдылық ұйымының Спортшы-елшісі болып табылады.

Марапаттар

Адепитан 2005 жылы мүгедектер спортына қосқан үлесі үшін Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атанды. Оған сондай-ақ, мүгедектер спортындағы еңбегі мен жетістіктері үшін Лафбороу университетінің құрметті докторлық дәрежесі табысталды. 2010 жылы Шығыс Лондон университеті оған өмірлік жетістіктері үшін сыйлық берді, ал 2010 жылдың қараша айында университет оған құрметті докторлық дәреже берді. 2020 жылы Адепитан 100 ең ықпалды қара британдықтардың Powerlist тізіміне енді.

Жеке өмір

2018 жылдың 19 тамызында Адепитан шотланд әншісі Линда Харрисонға (Elle Exxe сахналық есімімен танымал) Санкт-Пол соборында үйленді. Олардың 2021 жылдың 4 қаңтарында дүниеге келген ұлы бар. Адепитан футболға әуес; ол кішкентай кезінде 1980 жылғы Англия Кубогы финалындағы жеңісінің мерекелік шеруіне қатысқаннан кейін «Вест Хэм Юнайтед» командасының жанкүйері болды және қазір «Лондон стадионында» маусымдық билет иесі.