Кіріспе
1992 жылы Мадоннаның синглінен шыққан ән "Erotica" – американдық әнші Мадоннаның сол аттас бесінші студиялық альбомындағы (1992) ән. Оны Мадонна мен Шеп Петтибоун жазды және продюсерлік етті, ал Энтони Шимкин қосымша жазуға қатысты. Австралияда және көптеген еуропалық елдерде ән 1992 жылдың 29 қыркүйегінде альбомның жетекші синглі ретінде жарық көрді; АҚШ-та оны келесі күні шығару жоспарланған, бірақ бірнеше радиостанцияда таралғаннан және ойнатылғаннан кейін, шығарылым күні 13 қазанға дейін шегерілді. Бұл ән Мадоннаның "Justify My Love" (1990) әнінде таныстырған сөйлеу үніндегі вокалдық өрнегін жалғастырды. Орта Шығыс мәдениетінің ықпалымен жазылған поп-хип-хоп және би әнінің мәтіні садомазохизм тақырыбын қамтиды, әнші Дита есімді өзінің екінші жағын (alter ego) қолданып, жарына махаббат көрсету кезінде мойынсұнуға шақырады. Жарық көргеннен кейін "Erotica" әні музыка сыншылары тарапынан жақсы қабылдады, кейбіреулері оны Мадоннаның ең қараңғы және эксперименттік әндерінің бірі деп атады; кейінгі шолуларда бұл ән оның ең жақсы синглдерінің бірі саналады. Ән коммерциялық тұрғыдан да сәтті болды, АҚШ-тың Billboard Hot 100 хит-парадында 13-орынға тұра отырып, сол кездегі хит-парад тарихындағы ең жоғары дебюттердің біріне айналды және үшінші орынға жетті. Hot Dance Club Play чартында да табысқа ие болды, онда ол көшбасшылық позицияға ие болды. Шетелде де ән сәтті болды, Ұлыбритания, Австралия, Дания және Португалия сияқты бірнеше елде топ-10-ға енді. Финляндияда, Венгрияда, Италияда және Грецияда ән бірінші орынға шықты. Музыкалық видеоның режиссері – Фабиен Барон, онда Мадоннаның маска киген үстемдік танытушы (доминанта) кейіпіндегі көріністері оның "Sex" кітабын түсіру процесінен алынған кадрлармен үйлеседі. Видео өте даулы болды, MTV арнасында тек үш рет көрсетілді, барлығы түнгі сағат 10-нан кейін, содан кейін толығымен тыйым салынды. Мадонна "Erotica" әнін өзінің төрт концерттік турының аясында орындады, соңғысы – 2023–2024 жылдардағы "Celebration Tour". Бұл ән Мадоннаның GHV2 (2001) және Celebration (2009) жинақтарына да енді, сонымен қатар Джули Браун және Сандра Бернхард сияқты бірнеше әртістер оны кавермен орындап, пародия жасады.
the song by Madonna
"Erotica" is a song by American singer Madonna from her fifth studio album of the same name (1992). It was written and produced by both Madonna and Shep Pettibone, with additional writing from Anthony Shimkin. In Australia and most European countries, the song was released as the album's lead single on September 29, 1992; in the United States, it was set to be released the following day, but after being leaked and played on several radio stations, the release date was held back until October 13. The song continued Madonna's exploration of spoken word vocals, which she had introduced in "Justify My Love" (1990). A pop hip hop and dance song with Middle Eastern influences, its lyrics talk about sadomasochism, with the singer using the alter ego Dita and inviting her lover to be submissive while she makes love to him. Upon release, "Erotica" was generally well received by music critics, with some deeming it one of Madonna's darkest and most experimental songs; in retrospective reviews, the song is now considered one of her best singles. It performed well commercially, debuting at number 13 on the US Billboard Hot 100―becoming one of the highest debuts on the chart history at the time―and peaking at number three. It also saw success on the Hot Dance Club Play chart, where it reached the top position. Overseas, the song was also successful, peaking in the top 10 of several countries, including the United Kingdom, Australia, Denmark, and Portugal. In Finland, Hungary, Italy and Greece, it peaked at number one. The accompanying music video was directed by Fabien Baron, and features scenes of Madonna dressed as a masked dominatrix interspersed with footage of the making of her Sex book; it is combined with appearances by Naomi Campbell and Isabella Rossellini, among others. The video was highly controversial, being aired by MTV only three times, all after the 10pm watershed, before being completely banned. Madonna has included "Erotica"on four of her concert tours, the most recent being the Celebration Tour of 2023—2024. It was also included on Madonna's compilations, GHV2 (2001), and Celebration (2009), and has been covered and parodied by several artists, including Julie Brown and Sandra Bernhard.
Сыни қабылдау
"Erotica" шығуымен музыка сыншылары жағынан жақсы қабылданып, бағаланды. Billboard үшін Ларри Флик оны "Justify My Love" дыбырын өзгеше бұратын "сезімтал дыбыстық жақындық" деп сипаттап, "терең және күрделі" аранжировкасын атап өтті. "Мадоннаның серігі: екі онжылдыққа арналған түсіндірмелер" кітабының авторлары Аллен Метц пен Кэрол Бенсон бұл туындыны "Justify My Love" әнінің "тұтқындыққа қатысты жаңаруы" деп атады. Сол сияқты, GHV2-ге жасаған шолуында Цинкемани оны "Justify My Love" әнінің жалғасы деп, "эротикалық болғанымен, мұзды қалыңдыққа дейін суық" және "мансабының қоғамдық дау-дамалда шегіндегі шығармашылық биікке" теңеді. The Buffalo News газетінен Энтони Виоланти бұл ән альбомдағы ең нашар туынды екенін айтып, оны "Justify My Love" әнінің "көшірмесі" деп бағалады. Cashbox журналынан Рэнди Кларк бұл сингл музыкалық жағынан жаңалық ештеңе ұсынбағанын айтып, оны "әуені кем 'Vogue'" деп атады. PopMatters тобынан Шарлотта Робинсон да пікірін теріс бағалады; ол әннің уақытқа қарай жақсы қартайғанын сезінбеді және оны "суық, сезімсіз жыныстық қиял" деп, "жасөспірімдерге" арналған мәтіндердің шок тудыруға бағытталғанын айтты. The Guardian газетіне жазған Джуд Роджерс "Erotica" әнін "Секс дәуіріндегі ерекше жыныссыз, жасанды синтезделген демдермен күшейтілмеген" туынды деп бағалады. Соңында, Entertainment Weekly журналынан Дэвид Браун оны "мұңды түрде қарапайым [ ] суық әуені мен қорқынышты "Менің атым Дита" сөздері арасында, ол Шелли Хак дәуіріндегі "Чарлидің періштелері" сияқты секси емес" деп сынады. Кері шолулар оң пікір білдірді. 2011 жылы Slant Magazine бұл әнді "1990 жылдардағы 100 үздік сингл" тізімінде 34-орында орналастырды; Эд Гонсалес Мадоннаның "құбылалы" вокалын, әннің "қайратты, агрессивті мәтіндерін - азғырудан ауруға дейін жынысты зерттеуін" шынайы сезіндіргені үшін мақтады. Gay Star News рейтингінде бұл сингл 17-орында тұрды; Джо Морган оны "батыл, секси және ұялмайтын" деп атады. Entertainment Weekly журналынан Чак Арнольд "Erotica" әнін Мадоннаның 10-шы ең ұлы әні деп санады, ал PinkNews журналынан Найер Миссим оны 6-шы деп санады; біріншісі оны "мансабының биігінде жасай алатын ең батыл қадам" деп есептесе, екіншісі әннің "ең еркін, жасандылықтан алыс секси музыка" екенін айтты. Портленд Меркьюри үшін Морган Тропер "Erotica" әнін Мадоннаның "қорқынышты секси" стилінің мысалы және оның "Like a Virgin" емес, ең секси бес әнінің бірі" деп атады. Бостоннан келген Скотт Кернан. com жазды: "Оның осындай даңқы бар ешбір поп-жұлдызы бұрын да, кейін де мұндай жыныстық еркіндікке ие болған емес [ ] Рианна "S&M" туралы ән айтады, бұл Менің кішкентай пониім туралы ән сияқты, бірақ [Мадонна] азап, ләззат және билікті қамшының жарылысымен бірдей сеніммен көрсетеді"; ол "Erotica" әнін әншінің 6-шы ең жақсы туындысы деп атады. Ән Billboard журналының Мадоннаның синглдері тізімінде 22-орында тұрды, Линч оны "олардың мансабындағы ең батыл, ең қауіпті жаңару" деп атады. NME журналынан Эл Хант: "Шеп Петибонның ыстық биі, оргазмдық демдері және таңдаулы мәтіндерімен анықталған [ ] ['Erotica'] 50 Shades of Grey-ді толыққанды үйренген альпакадан гөрі әлдеқайда тартымды етеді". "Official Charts Company" компаниясынан Джастин Майерс "Erotic" әнінің секс-версиясын Мадоннаның "жасырын асыл тастарының" бірі деп санайды. WatchMojo журналынан Лиза Янг "Erotica" әнін Мадоннаның ең бағаланбаған әндерінің қатарына қосты, ол "өнерлі мәтіндері мен азғырмалы дыбысының арқасында уақытқа қарай жақсы қартайып кеткенін" айтты.
Коммерциялық өнімділік
1992 жылдың 17 қазанында "Erotica" Billboard Hot 100 хит-парадында 13-орынды иеленді, 1970 жылдан бері хит-парадта ең жоғары дебюттік сингл ретінде Марая Кэридің "I'll Be There" әнімен теңесті. Дегенмен, бұл Мадоннаның 1983 жылдан бері хит-парадта бірінші орынға шықпаған алғашқы синглі болды. 1992 жылдың 31 қазанында сату төмендеді және сингл тізімде екі сатыға түсті. Хосе Ф. Промис "Erotica" хит-парад тарихындағы ең жылдам өсіп келе жатқан синглдердің бірі болғанын, бірақ сонымен қатар ең үлкен құлдырауды көрсеткенін атап өтті; ол мұны әншінің жалпы жұртшылықтан күшті қарсылыққа тап болуымен байланыстырды, олар "Секс" кітабы шыққаннан кейін ол "шекке дейін барып кеткен" деп шешті. Жалпы, "Erotica" хит-парадта он сегіз апта болды және 1992 жылдың 10 желтоқсанында Американың Жазу индустриясы қауымдастығы (RIAA) 500 000 дана сатылғаны үшін алтын сертификат алды. "Erotica" 1993 жылғы би синглдерінің жыл соңындағы сатылымы бойынша 48-орынды иеленді. Канадада, сингл 17 қазан күні RPM Top Singles тізімінде 58-орында тұңғыш рет пайда болды; ол 1992 жылдың 21 қарашасында 13-орынға жетті. Австралияда "Erotica" 1992 жылдың 25 қазанында ARIA сингл тізіміне 16-орында кірді, соңында 4-орынға жетіп, тізімде 11 апта бойы сақталды. Сингл Австрия мен Францияда үлкен жетістікке жете алмады, тиісінше 15-ші және 23-ші орындарда болды. Кейінірек Мадонна бейнебаянды түсіргенде көзін жұмып, өзіне эротикалық көрінетін нәрселерді елестететінін айтты, бірақ оларды міндетті түрде бастан өткермегенін де қосты. Энди Уорхол мен The Factory фильмдерінен шабыттанған бейнебаян, алтын тісі бар маска киген доминатрикса рөліндегі Мадоннаның кадрларын, "Секс" кітабын түсіру процесінен алынған нақты түсірілімдермен үйлестіреді; осы кадрларда әнші үлкен ер адамның қолында топлесс отырғанын, модель Наоми Кэмпбеллды сүйіп тұрғанын, BDSM киімдерін кигенін және велосипедте жалаңаш жүргенін көруге болады. Ванильді мұз, Үлкен әке Кейн және Изабелла Росселлини де бейнебаянға қатысты. Ричард Харрингтон The Washington Post газетінде бейнебаянды былай сипаттады: "Бейнебаянның ішінде [Мадонна] жасы белгісіз, алтын тісі бар, маска киген доминатрикса Дита Парлоға айналады, ол бізге ләззат пен азабының бұрышындағы көшенің бойынан өтуге көмектесуге дайын [ ] әр түрлі доминатрисса рөлдерін сомдайды және түрлі құлдық сценарийлерін зерттейді, содан кейін жалаңаш түрде көлік тоқтаған жерде автостоп жасап аяқтайды". "Erotica" қара-ақ түсті түсірілген, ол еркектерге арналған фильм сияқты сезім береді, бірақ жылдам монтаждау көрерменге көп нәрсені көрсетпейді. Бейнебаянның әлемдік премьерасы 1992 жылдың 2 қазанында түн ортасында MTV телеарнасында өтті; BDSM туралы "әдемі қысқа" лекциядан кейін, жүргізуші Курт Лодер кейбір адамдар бейнебаянның мазмұнын "қорқынышты" деп таба алатынын, сондықтан ол тек түнгі эфирде көрсетілетінін және тұрақты айналымда көрсетілмейтінін түсіндірді. "Erotica" MTV-де үш рет көрсетілді, барлығы да түн ортасынан кейін, эфирден толығымен алынғанша; ол "Justify My Love" әнінен кейін Мадоннаның арнада тыйым салынған екінші бейнебаяны болды. MTV өкілі Кэрол Робинсон бейнебаянның күндіз немесе кешкі эфирде толық көрсетілмейтінін, бірақ таңдалған бөліктері түстен кейінгі би шоуы The Grind-те көрсетілетінін мәлімдеді; NBC және Таймс-сквер экраны сияқты басқа арналар да бейнебаянның мазмұны "өте ашық" деп табылғандықтан оны көрсетуден бас тартты. NBC-нің "Жұма күні кешкі бейнебаяндарының" продюсері Перл Либермен "Erotica" бейнебаянының "өте қызықты" екенін айтты және арна бейнебаянды көрсетпесе де, олар оның жайлы хабарлайтынын мәлімдеді.
"In the video, [Madonna] becomes Dita Parlo, a masked, gold toothed dominatrix from an indeterminate age, ready to help us cross the street at the corner of Pleasure and Pain [ ] assuming different dominatrix roles and investigating assorted bondage scenarios before finishing up with some nude hitchhiking on a street remarkable free of pile ups. Shot in grainy black and white, 'Erotica' has the feel of a stag film, though its quick cuts keep the viewer from seeing all that much". The video had its world premiere on MTV, on midnight October 2, 1992; following a "mercifully short" lecture on BDSM, host Kurt Loder explained that because some people may find the video's content "repellent", it would only be shown at night and not in regular rotation. "Erotica" was shown a total of three times on MTV, all three after midnight, before being completely retired from airing; it became Madonna's second video to be banned by the channel, following "Justify My Love". MTV spokesperson Carole Robinson said that the video would never air in its entirety during days or evenings, but selected parts would air on afternoon dance show The Grind;
Other networks such as NBC and the Times Square screens also refused to air the visual after finding its content "too racy"; Pearl Liebermen, a producer of NBC's Friday Night Videos, found "Erotica" to be "very stimulating", and said that although the network would not air the video, they would report on it.
Қабылдау және талдау
Музыкалық бейнежазбаға алғашқы реакциялар қарама-қайшы болды, тіпті теріс пікірлер де болды; Rolling Stone журналынан Энтони ДеКуртис бұл «Мадоннаның әдеттегі туындысы» екенін айтты, бірақ ол «оның сексуалдықтан одан әрі пайда табуға» неше уақыт бар екенін ойлады, соңында: «Қызықты болуы қашан тоқталады?» деп сұрады. Violanti: «['Erotica'] – оның бейнежазбаларының артығынан шығуының тағы бір мысалы. [Мадонна] сексті шаршатуға дейін жеткізіп, өзінің карикатурасына айналдырды», – деп жазды. Virtel және Idolator-дан Майк Нид екеуі де «Erotica» бейнежазбасын Мадоннаның ең жақсы 17 бейнежазбасы деп санады; біріншісі оны «жағымсыз көрініс, бірақ сізді ойландыратын көрініс» деп атады: «Сіз өзіңізді еркіңізге жібердіңіз бе?», ал екіншісінің пікірінше, бейнежазба «жұмсақ порноны көпшілікке жеткізді». MTV-ден Кайл Андерсон: «Бұл бейнежазба осы жылдардың өзінде де даулы болып қалуда». 1993 жылғы Билли сыйлығында «Erotica» үш номинацияда ұсынылды: тұтынушылық баспа, саудалық баспа (музыка) және тұтынушылық баспа (сауда желісі), бұл бір жазба үшін ең көп көрсеткіш болды; сонымен қатар ол VH1-дің «50 ең секси бейне сәттері» тізіміне 16-шы орынға енді. Rolling Stone журналынан Эрик Харви «Erotica» бейнежазбасын «Барлық уақыттағы ең NSFW 15 музыкалық бейнежазбаның» бірі деп атады. Slant Magazine журналынан Эрик Хендерсон «Erotica» бейнежазбасын Мадоннаның ең ұлы 15 музыкалық бейнежазбасының бірі деп санайды. 2019 жылғы «Justify My Love: Sex, Subversion, and Music Video» еңбегінде Райан Доннелли музыкалық бейнежазбаның «Justify My Love» әніндегі квир бейнелерін «кеңейтіп, көбейтетінін» жазды; бұл, Доннеллидің сөзінше, Мадонна Кэмпбелл мен Росселлиниге сүйіскен және қолмен ұстаған көріністерінде көрінеді, олар «гетеросексуал ерлер үшін классикалық құштарлық нысандары». Содан кейін Мадонна қысқа шашты доминатрикс ретінде пайда болды, домино маскасы, қара шұлық пен бюстгальтер, ұзын қолғаптар, тізеге дейін жететін етік киіп, атқа міну таяғын ұстады. Ол ән айтқанда, таяқты аяқтарының арасында үйкеді, ал фондық бишілер ұсыныспен би биледі. 1993 жылдың 19 қарашасында Сиднейдегі Крикет алаңында түсірілген қойылым «The Girlie Show: Live Down Under» үй бейнежазбасына (1994) енді. 2006 жылғы «Confessions Tour» үшін «Erotica» бейнежазбасы «Music» (2000) әніне кіріспе ретінде пайдаланылды, сондай-ақ «Borderline» (1984), «Dress You Up» (1985) және «Holiday» (1983) әндері де қолданылды. Сол турда Мадонна «You Thrill Me» деп аталатын, жарық көмеген демо нұсқаларының біріне негізделген әннің ремиксін орындады. Ол Жан Пол Готье жасаған ABBA әншілерінің кигеніне ұқсас, бір иықты киім киді, ал «Бродвей балуан сахнасынан алынған қарапайым қимылдармен» билейтін бес жұппен бірге болды. Slant Magazine журналынан Эд Гонсалес: «Стюарт Прайстің «You Thrill Me» ремиксіндегі «Erotica» әнін орындауы – керемет сәттілік: ол әнді диско стилінде орындайды, бірақ оның сексиздігін сақтайды, латын әуездерімен үйлесімді, қуатты би қимылдарымен көркемдейді». 15-16 тамыздағы Лондон концерттерінен алынған орындау әншінің екінші концерттік альбомы «The Confessions Tour» (2007) құрамына енді. Мадонна биші оның денесіне тиген кезде ән шырқады. The Jerusalem Post журналынан Нив Элис орындауды, әншінің «көрнекі жағынан ең жақсы» екенін көрсеткенін атап өтті; керісінше, Hürriyet Daily News журналынан Эмрах Гюлер бұл «алынып тастауға болатын» бір нөмір екенін айтты. Майамидегі 19-20 қарашадағы концерттер «MDNA World Tour» концерттік альбомында (2013) жазылып, шығарылды. 2023-2024 жылдарғы «The Celebration Tour» турнесінде «Erotica» бокс тақырыбымен ұсынылды. Сахнада лазерден жасалған ринг орнатылды, ал бокс киімімен киім киген Мадонна, жалтыраған қолғаптар киген көйлексіз бишілердің айналасында жүрді. Орындау әншінің қызыл барқытқа мастурбация жасауымен аяқталды, ал оның қасында 1990 жылғы «Blond Ambition World Tour» турнесінде Жан Пол Готье жасаған алтын корсет киген драг-королева тұрды.
Басқа нұсқалары мен бұқаралық ақпарат құралдарында қолданылуы
The Sex book, оның синглы мен музыкалық видеосы бірнеше рет пародияланды: 1992 жылғы қазан айындағы Paper журналында актриса Энн Магнусон өзінің Neurotica альбомын шығаратынын мәлімдеді; "Neurotica" сондай-ақ Fox телеарнасының In Living Color скетч-комедиялық сериалында ән мен оның видеосына пародия жасау үшін қолданылған атау болды. The Edge, сонымен қатар Fox арнасынан, бұрын Мадоннаның 1991 жылғы Truth or Dare фильмін пародиялаған Джули Браун әнші рөлінде секс туралы сұхбат бағдарламасында ойнады және "Erotica" видеосының пародиясын жасады; Сандра Бернхард өзінің стендап-шоуын Нью-Йоркке әкелгенде, ол әннің "Neurotica" деп аталатын, үйін асық-асық тазалайтын әйел туралы қысқа пародиясын орындады. AllMusic-тің Al Campbell бұл әннің альбомдағы "көбірек назар аударатын тректердің" бірі екенін айтты. 2005 жылы Адам Марано "Tribute to Madonna (Golden Sound)" альбомы үшін кавер нұсқасын жазды; үш жылдан кейін "Erotica" әні Clueless және The Sunset Lounge тобы тарапынан каверленді. "Erotica" Мадоннаның режиссерлік дебюті Filth and Wisdom (2008) фильмінің бір көрінісінде пайда болды.