Кіріспе

Spezia Calcio – Италияның Ла-Специя қаласында орналасқан итальяндық кәсіби футбол клубы. Spezia Calcio 1906 жылы швейцариялық банкир Герман Хурни (немесе кейбір құжаттарда Хурни) құрған. Ол студенттік кезінде Лондондағы «Кристалл Пэлас» клубының ертедегі әуесқой командаларында ойнаған. Специяның алғашқы ашық көк және ақ түсті ойын формасы Хурниге оралғанда сыйға тартқан «Кристалл Пэлас» клубының әуесқойлық формасы болды. 1911 жылы Альберто Пикко және басқалар «Про Верчелли» клубын үлкен командаларды жеңе алатын кішкентай команданың үлгісі ретінде құрметтеуге шешім қабылдады, сол себепті қара шорты мен қара шұлықпен ақ футболка қабылданды, ол әлі күнге дейін қолданылады. 1920 жылдары «Серия А» құрылғанға дейін Специя итальян футбол тарихындағы алыптар – «AC Милан», «Ювентус» және «Интер Милан» сияқты командалармен бірнеше маңызды ойындар өткізді. Клуб итальян футбол жүйесінің барлық лигаларында өнер көрсетті. Spezia 1944 жылы «Campionato Alta Italia» турнирін жеңіп алды, бұл жеңіс 2002 жылы FIGC (Италия футбол федерациясы) тарапынан ұзақ даудан кейін ресми түрде мойындалды және арнайы белгі пайдалануға рұқсат берілді. Үш түсті белгі ресми ойындардағы формаларда көрсетіледі және әдеттегі «Скудеттодан» өзгеше пішін мен өлшемге ие. 1951 жылы «Серия B» лигасынан түсіп қалғаннан кейін, Специя 55 жыл бойы үшінші және төртінші дивизиондарда күресті. 2000 жылдары клуб 2006 жылы «Серия B» лигасына қайта оралды, бірақ банкротқа ұшырап, кейіннен өзін «Серия B» командасы ретінде қайта құрды. 2020 жылы, алғашқы жоғары лигадағы ойынына тура 100 жыл толуымен, Spezia жоғарылау плей-оффтарының жеңімпазы ретінде «Серия А» лигасына оралды, соның арқасында 2021–22 маусымда екінші рет «Серия А» лигасында ойнау мүмкіндігіне қол жеткізді.

Ерте тарихы (19061944)

Spezia Calcio 1906 жылы швейцариялық банкир Герман Хурни (немесе кейбір құжаттарда Хурни) құрды, ол студенттік кезінде Лондондағы «Кристал Пэлас» командасының резерві үшін ойнады. Әңгімеге сүйенсек, алғашқы «Специя» формасы – ашық көк және ақ түсті – Хурни Ла Специяға оралғанда «Кристал Пэлас» командасынан алған ескі форма болған. Ол 1909 жылы қайтадан «Кристал Пэлас» үшін ойнады. 1926 жылы олар Секонда Дивизионды жеңіп, Прима Дивизионға көтерілді, ол сол кезде итальян футболының екінші деңгейі болды. 1929 жылы «Специя» Прима Дивизион жеңімпазы атанды, бірақ лига Италияның үшінші дивизионына төмендетілді, сондықтан команда екінші деңгейде қалып, Серия B-да ойнады. 1929–30 маусымда клуб жаңадан құрылған Серия B-ның бірінші маусымында ойнады және өз атын «AC Spezia» деп өзгертті. «Специя» 1935 жылы төмендеуге ұшырағанға дейін осы деңгейде қалды, бірақ 1936–37 маусымда тез қайта оралды. 1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан Италия футбол федерациясы жоғары лиганы аймақтық турнирлерге бөлуді шешті. Жергілікті өрт сөндірушілермен біріккеннен кейін жеткілікті ойыншы саны болған «42° Corpo dei Vigili del Fuoco della Spezia» (Ла Специя өрт сөндірушілері) командасы Emilia Romagna аймағының D тобына қосылды, оған Corradini Suzzara, Fidentina, Orlandi Busseto және «Парма» командалары да кірді. «Специя» турнирді жеңіп, жартылай финалға жолдама алды, онда «Суззара», «Карпи» және «Модена» командаларына қарсы ойнады. «Специя» бұл турнирде де жеңіске жетті, алты матчтың бесеуінде жеңіске жетті, тек «Карпиден» жеңілді. Жартылай финалда жеңіске жеткеннен кейін «Специя» «Болоньямен» екі ойыннан тұратын плей-оффқа қатысты. Болоньяда өткен алғашқы матч «Специяның» 1:0 есебімен жеңіске жеткенінен кейін, «Болонья» жанкүйерлерінің тудырған оқиғалар салдарынан тоқтатылды; «Специя» осыған байланысты 2:0 есебімен жеңіске ие болды. Ла Специяда өтуі тиіс болған кері матч алдымен Лигурия қаласындағы ауыр бомбалаулар салдарынан «Карпиге» ауыстырылды, содан кейін «Болонья» төрағасы Ренато Даллараның наразылығынан кейін тоқтатылды, сондықтан «Специя» кері матчты ойнамай-ақ финалға жолдама алды. Миланда өткен финалда «Венеция» және «Торино» командалары бақ сынасты. 1944 жылдың 9 шілдесінде «Специя» мен «Венеция» арасындағы алғашқы матч 1:1 есебімен тең аяқталды, бұл нәтиже «Gazzetta dello Sport» газетінде «таңғаларлық нәтиже» деп баяндалды. 16 шілдеде «Специя» Витторио Поццо басшылығындағы және Сильвио Пиола шабуылшысы бар «Гранде Ториноға» қарсы шықты. Бұл матч «Специяның» 2:1 есебімен жеңісімен аяқталды. Үшінші матчта «Торино» «Венецияны» 5:2 есебімен жеңгеннен кейін «Специя» чемпион атанды. Бұл титул 2002 жылы FIGC ресми түрде мойындады. 2002 жылы FIGC шешімімен «Специяға» ресми жейделерінде үш түсті белгіні тағуға рұқсат берілді, бұл Италиядағы тұрақты белгілердің бірегей мысалы. Белгінің пішіні мен мөлшері әдеттегі «Скудеттодан» өзгеше.

Соғыстан кейінгі кезеңнен банкроттыққа дейін (1944-2008)

Соғыстан кейін итальян футбол жүйесі қайтадан ұлттық лигалардан құралды, бұрынғы аймақтық турнирлердің орнына, және Специя 1946 жылдан 1951 жылға дейін Серия B-ге оралды. 1950–51 маусымдағы құлдырау клубты үш маусым қатарынан жергілікті Promozione Ligure лигасына түсірді, нәтижесінде дивизиондарда жылдам төмендеуге әкелді (1953 жыл). 1954 жылы клубтың атауы A.C. Spezia Arsenal болып өзгертілді, бірақ бір жыл өткен соң қайтадан Football Club Spezia 1906 болып өзгертілді. 1958 жылы Серия C-ға қайта оралу итальян футболының үшінші және төртінші деңгейлері арасындағы ауыспалы кезеңнің басталуын білдірді, бұл цикл 2000 жылдары Серия B-ге оралғанға дейін жалғасты. Бір дивизиондағы ең тұрақты кезең – 1966 жылдан 1979 жылға дейінгі Серия C-дегі өнер көрсетуі, онда клуб 17-орында аяқталып, төртінші дивизион – Серия C2-ге құлдырады. Келесі жылы Специя тағы да жоғары көтерілді, бірақ 1981 жылы қайтадан төмен түсті. 1986 жылдан 1997 жылға дейін Серия C-де тағы бір кезең болды, содан кейін клуб төртінші деңгейге қайта оралды. 1995 жылы клубтың атауы қазіргі Spezia Calcio болып өзгертілді. 2002 жылы клуб Интермен келісімге келді, нәтижесінде Специя Интердің фермерлік клубына айналды, ал миландық клуб Специяның акцияларының бір бөлігіне ие болды. Бірінші маусымда команда Горан Пандев, Ако Стойков және Алекс Кордаз сияқты ойыншыларды қабылдады. Екінші маусымда Кристиан Лицзори, Лука Чекарелли және Никола Наполитано қосылды. 2004–05 маусымында Специя Фиорентинадан Антонио Риццоны және Интерден Паоло Кастеллиді қабылдады. 2005 жылдың қаңтар айында команданы күшейту үшін Алекс Кордас, Риккардо Меджорини және Паоло Эрнан Деллафиоре сияқты ойыншылар тікелей Интерден келді. Маусым Фрозинонеға қарсы өткен Италия кубогының жеңісімен аяқталды. Маусымнан кейін Интер Специя акцияларының көп бөлігін сатты. Келесі маусым (2005–06) жаңа иесі Джузеппе Ругьери мен жаңа бас жаттықтырушысы Антонио Соданың келуімен басталды. Басты қарсыласы Генуямен бірінші орын үшін қатаң күрес барысында Специя Серия C1 чемпионы атанды және 55 жылдық үзілістен кейін Серия B-ге жолдама алды. Команда құрамында Вито Грико, Массимилиано Гидетти, Джузеппе Алесси, Массимилиано Варрикио және Роберто Мальтаглиати болды. Жаңадан көтерілген лигуриялық команда үшін дәстүрлі итальяндық құрамалары – Ювентус, Генуя және Наполимен Серия B-де өмір қиын болды, олар 2006–07 маусымында құлдыраудан қашу үшін күресті. Гвильерме до Прадо, Томас Гусман, Коррадо Коломбо, Массимилиано Гидетти, Никола Сантони және тағы басқаларынан тұратын командамен Специя 19-шы орында аман қалды, соңғы ойынның нәтижесінде Ювентуске қарсы Туринде жеңіске жетіп, плей-оффқа қатысу құқығын алды. Ювентуспен 2–2 есебімен тең түскен лигуриялықтар құлдыраудан бірнеше секунд ғана алшақтады, бірақ Никола Падоиннің 91-минуттағы шешуші голы Ареццоны Серия C-ге түсірді және Специяны плей-оффқа жіберді. Регулярлы маусымды 18-ші орында аяқтаған "Геллас Веронаға" қарсы өткен бірінші ойын Специя үшін 2–1 есебімен аяқталды, ал қайтарым матчында 0–0 есебімен тең түсу Специяның келесі маусымда Серия B-де ойнауын қамтамасыз етті. Алайда, келесі маусымда Исах Елиакву, Коломбо және До Прадо бастаған команда қатарынан екі маусымда керемет нәтижелерге қол жеткізе алмады, себебі клубтың қаржылық жағдайы нашарлап, экономикалық қиындықтар күшейді. Специя 2007/08 маусымын 21-ші орында аяқтады, тек Чезенадан жоғары және соңғы қауіпсіз орыннан үш ұпай артта қалды, Серия B-ге қайта оралғаннан кейін екі маусымнан кейін құлдырады. 2008 жылы қаржылық қиындықтарға байланысты және Серия B-ден құлдырағаннан кейін клуб банкроттық жариялауға мәжбүр болды. 2011 жылдың маусым айында FIGC банкрот болған Специяның бұрынғы басқарма мүшелеріне спорттық алаяқтық жасағаны үшін санкция салды.

Қайта құру және Серия А (2008 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Команда 2008 жылы A.S.D. Spezia Calcio 2008 ретінде Габриеле Волпи, Pro Recco су поло командасының және хорваттық HNK Rijeka командасының иесі, көптеген scudetti жеңімпазы және FIGC-нің 52-бабы NOIF арқасында кәсіби емес Serie D-ге қабылданды. 2008–09 жылғы Serie D маусымының соңында Lega Pro Seconda Divisione-ге көтерілгеннен кейін, A.S.D. Spezia өзінің атауын қазіргі "Spezia Calcio" деп өзгертті, бұл 1995 жылдан бастап клубтың атына оралды. "Специя" Lega Pro Seconda Divisione-нің A тобында екінші орынды алып, 2009–10 маусымда жоғарылау плей-оффына қатысты. "Специя" жартылай финалда "Павияны", финалда "Легнаноны" жеңіп, екінші рет қатарынан жоғарылатылғаннан кейін Lega Pro Prima Divisione-нің A тобына көтерілді. 2011–12 маусымда клуб алғаш рет Lega Pro үштік жеңісін одда: Lega Pro Prima Divisione/B чемпионы атанды, Serie B-ге жолдама алды, Coppa Italia Lega Pro жеңіп алды, сондай-ақ Supercoppa di Lega di Prima Divisione иегері атанды. 2012 жылдың 6 мамырында "Латинаға" қарсы 3–0 есебімен жеңіске жетіп, "Специя" ұлттық футбол жүйесінің бесінші деңгейінен екінші деңгейіне көтерілу барысында төрт маусым ішінде үшінші мәрте жоғарылады. Serie B-ға оралғаннан кейін клуб салыстырмалы табысқа ие болды, әдетте ортаңғы орынды аяқтады немесе 2012 жылдан 2019 жылға дейін жоғарылату плей-оффына жолдама алды. Осы уақыт аралығында "Специя" плей-оффқа бес рет қатысты, тек төрт рет бірінші раундтан шығарылды және 2015–16 маусымда жартылай финалда "Трапаниден" жеңілді. Бұл кезең клубты Serie A-ға көтерілу үшін тұрақты үміткер ретінде қалыптастырды. Бұл кезеңде австралиялық бизнесмен Лукас Виварелли үлкен халықаралық инвестиция жасады, ол команданың үй формасын сатып алып, клубтың осындай маңызды қаржымен одан әрі өсуіне мүмкіндік берді. 2019–20 маусымда "Специя" үшінші орынға ие болды, тек автоматты түрде жоғарылаған "Беневенто" мен "Кротонеден" кейін, лигадағы ең жоғары нәтижесіне теңесті. Бұл "Специяның" соңғы сегіз жылда Serie B-ге көтерілу плей-оффына алтыншы рет қатысқаны еді. "Кьевоны" жоғарылату плей-оффының жартылай финалында жеңгеннен кейін, "Специя" 2020 жылғы 20 тамызда финалда "Фрозинонены" тай-брейк ережесі арқылы жеңіп, бірінші рет Serie A-ға жолдама алды. Бұл 2008 жылы Волпи қайта құрғаннан бері "Специяның" төртінші жоғарылауы болды (клуб тек 12 жылда бесінші деңгейдегі Serie D-дан Serie A-ға көтерілді). Бір айдан астам уақыт бұрын жоғарылаудан кейін, "Специя" 2020 жылғы 27 қыркүйекте "Сассуолоға" қарсы 2020–21 Serie A маусымының алғашқы үй ойынын өткізді, бұл үйде 4–1 есебімен жеңіліске ұшырады, Андрей Галабинов олардың жоғары лигадағы алғашқы голын соқты. "Специя" 30 қыркүйекте "Удинезеге" қарсы Serie A-дағы алғашқы матчында жеңіске жетті, бұл кездесу 2–0 есебімен аяқталды. 13 жылдан астам уақыттан бері клубты иеленген және итальяндық кәсіби дивизиондар арқылы өрлеуін қолдаған Волпи 2021 жылдың ақпан айында клубты АҚШ-тың жеке инвестициялық компаниясы MSD Capital серіктесі Роберт Платек отбасы басқарған американдық меншік тобына сатты. Серия А-дағы бірінші маусымның соңында төмендеу шайқасын жоғалтуды күткеніне қарамастан, "Специя" маусым бойы бірнеше рет әлдеқайда үлкен және бай клубтарды жеңіп шықты, соның ішінде үйінде "Миланға" қарсы жеңіске жетті, "Наполиге" қарсы 2–1 есебімен жеңіске жетті, содан кейін "Сампдорияға" қарсы Лигурия дербисінде одан әрі табысқа жетті, сонымен қатар "Интернационале", "Рома" және "Аталантаға" қарсы тең түсті. Коуч Винченцо Итальяноның серпінді шабуылдау тактикасымен күшейтілген "Специяның" алаңдағы табысы маусымның екінші жартысында жақсарды, бұл 39 ұпаймен 15-орынды аяқтауға әкелді (Беневентодан 6 ұпай артық), аман қалу үшін 2021 жылдың 15 мамырында үйде "Ториноға" қарсы 4–1 есебімен жеңіске жетті. Маусымның тағы бір ерекшелігі 2021 жылдың наурызында жұлдызды жартылай қорғаушы Маттео Риччиді Италия құрамасына шақыру болды, бұл клубтың аңызы Луиджи Скарабелло Италия құрамасында ойнағаннан кейін 85 жыл өткен соң болды. Риччимен бірге лигуриялықтардың жоғары деңгейде аман қалуы үшін әсер еткен негізгі ойыншылар: шабуылшы М'Бала Нзола, 2020/21 маусымда 11 гол соққан, қарыз алушы Томмасо Побега, Эммануэль Гяси, сондай-ақ академиялық өнімдер Джулио Маджоре және Симон Бастони. "Специяның" Serie A-дағы екінші маусымы алдында клуб Фиорентина тағайындаған жаттықтырушы Италияны жоғалтты. Оның орнына Тиаго Мотта тағайындалды. Клубқа сондай-ақ ФИФА-ның 2022 жылдың қаңтарынан бастап ұлттық иммиграциялық заңдарды бұзғаны үшін Нигериядан 13 кәмелетке толмаған ойыншыны заңсыз қолға түсіргені үшін екі жылға тыйым салуы туралы хабарлар әсер етті.

Түстер, стадион және жақтаушылар

Специя клубының ресми түстері ақ және қара. Үй жиынтығы дәстүрлі түрде қара жиекті қарапайым ақ жейде, қара шорт пен қара шұлықтан тұрады. Қарсыластармен түс қақтығысы болған жағдайда ақ шорт пен шұлықтар да жиі қолданылады. Сыртқы жиынтықтар әдетте футболкалардың, шорттардың және шұлықтардың толығымен қара дизайнына немесе үй жиынтығының кері нұсқасына ие, бірақ әр маусымда өзгеретін түрлі-түрлі түстерге де ие болуы мүмкін. Клубтың лақап аты – Gli Aquilotti ("Бүркіттер"). Клуб матчтарын 10 336 орындық Stadio Alberto Picco стадионында өткізеді, ол 1919 жылдан бері клубтың үй стадионы болып табылады. 2020–21 маусымында Специя өз үй стадионы Серия А талаптарына сай келмегендіктен, көптеген үй матчтарын Чезенадағы Stadio Dino Manuzzi стадионында (сыйымдылығы 24 000-ға жуық) өткізуге мәжбүр болды. Алайда, Специя маусымның соңында жөндеу жұмыстарынан кейін Alberto Picco стадионына оралуға үлкерді. Специя жанкүйерлері негізінен Ла Специя қаласында және айналасындағы аудандарда шоғырланған, себебі Лигурия аймағында Генуя мен Сампдория екі ірі клубы үлкен қолдауға ие. Италиядағы футболдың алғашқы күндерінен бері Лигурия көптеген командалардың өркендеу ортасы ретінде танылғандықтан, аймақтың футбол клубтары арасында көптеген дербилер пайда болды. Специя Лигурияның дәстүрлі қуатты клубтары Генуя мен Сампдориямен шағын бәсекелестікке ие, 2005–06 жылғы Серия C маусымында жоғарылау үшін күресте бұрынғысымен өткен қызу тарихи кездесулер, сондай-ақ Серия B-да көптеген рет кездесулер, ал Специяның 2020/21 маусымдағы бірінші ойындарынан бастап осы екі клубпен Серия А-дағы соңғы матчтары бар. Сонымен қатар, клуб Пизаға қарсы көптеген маңызды матчтарды өткізді, ол Тоскана-Лигурия дербиі ретінде танымал, сондай-ақ Дерби Луненседе Каррареземен бәсекелестікке түсті. Специя тарихында, әсіресе итальян футболдың төменгі лигаларында қатысқан басқа да бәсекелестіктерге Virtus Entella, Savona, Sestrese және Sanremese сияқты басқа лигуриялық командалар жатады.