Кіріспе
Чишолм – АҚШ, Миннесота штатындағы Сент-Луис округінде орналасқан қала. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 4 976 адамды құрады. Қала Месаби темір кені орналасқан аймақтың ортасында болғандықтан "Темір кенінің жүрегі" деп аталды.
Chisholm is a city in St. Louis County, Minnesota, United States. The population was 4,976 at the 2010 census. The city has been called "The Heart of the Iron Range" due to its location in the middle of the Mesabi Iron Range.
Тарих
Қаланың атауы оның негізін қалаушы Арчибальд Марк Чишолм (1862–1933), Онтарио, Канада, Гленгарри округінен келген кенші және инвестор есімдерімен байланысты. Чишолм 1901 жылы құрылды. Дулут қаласына дейін теміржол тартылып, қаланың ішінде де, жанында да кен өндіруге жұмысқа мүмкіндік болғандықтан, Чишолмның халқы тез өсті. 1908 жылға қарай онда 6000-нан астам адам және 500 ғимарат болды. 1908 жылдың 5 қыркүйегінде құрғақ ауа райы мен қаланың барлық ғимараттарының ағаштан салынғандығына байланысты, жылдам тараған орман өрті қаланы толығымен қиратты. Көптеген адамдар көлге секіріп құтылды. Өртте ешкім қаза болған жоқ. Осыдан кейін құрылыс нормалары күшейтілді, келесі жазға дейін 70-тен астам өртке төзімді ғимарат салынды. Чишолм 1934 жылы қала мәртебесін алды. Суретші Элизабет Карни Поуп 1941 жылы Чишолм поштасында WPA жобасы бойынша "Кеннің табылуы" атты қабырғалық суретін аяқтады.
География
АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың ауданы 4,74 шаршы миль (12 км2) құрайды; оның 4,48 шаршы милі (12 км2) құрлық, ал 0,26 шаршы милі (1 км2) су. Чишолм Месаби темір кенінің орталығында орналасқан, бұл Миннесота штатының Ароухед аймағындағы төрт темір кенінің бірі. АҚШ 169 тас жолы және 73 мемлекеттік тас жолы (MN 73) Чишолм қаласының басты бағыттары болып табылады.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы санақ бойынша қалада 4976 адам, 2257 шаруашылық және 1260 отбасы тұрды. Халық тығыздығы құрады. Қаланың нәсілдік құрамы: 95,5% ақ нәсілді, 0,8% афроамерикалық, 1,1% американдық үндістер, 0,3% азиялық, 0,1% басқа нәсілді және 2,2% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 1,4% құрады. 2256 шаруашылықтың 27,0% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 38,9% -ы бірге тұратын жұбайлар, 11,6% -ы күйеуі жоқ әйелдер, 5,4% -ы күйеуі жоқ ерлер, ал 44,1% -ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 39,0% жеке адамдардан тұрды, ал 14,8% -ы 65 жасқа толған жалғыз адамдар тұратын. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,15 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,81 адам. Қаладағы орташа жас 40,7 жас. Тұрғындардың 22,3% 18 жасқа дейін, 7,4% 18 мен 24 жас аралығында, 24,7% 25 пен 44 жас аралығында, 27,6% 45 пен 64 жас аралығында және 18% 65 жастан асқандарды құрады. Қаланың жыныстық құрамы 50,2% ер адам және 49,8% әйел адам.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы санақ бойынша қалада 4960 адам, 2178 үй шаруашылығы және 1287 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – адамға шаққанда, ал тұрғын үй бірлігінің орташа тығыздығы – бірлікке шаққанда. Қала халқының этникалық құрамы: 97,9% ақ нәсілді, 0,1% афроамерикалық, 0,6% американдық үндістер, 0,3% азиялық, 0,1% басқа нәсілдер, 1%-дан аз Тынық мұхиты аралдарынан және 1% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 0,7% құрады. (Дөңгелектеудің нәтижесінде пайыздардың қосындысы 100% болмауы мүмкін.) 12,8% – фин ұлтынан, 11,9% – неміс, 9,9% – словен, 8,5% – итальян, 8,4% – норвегиялық, 6,4% – ирланд және 5,8% – француз тегінен шыққандар. 2178 үй шаруашылығының 28%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 44%-ы бірге тұратын жұбайлар, 11%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 41%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылығының 37%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 20%-ында 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері – 2,2 адам, ал отбасының орташа мөлшері – 2,9 адам. Қала халқы жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер – 22%, 18-24 жас аралығындағылар – 8%, 25-44 жас аралығындағылар – 25%, 45-64 жас аралығындағылар – 23%, 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер – 22%. Орташа жас – 42 жас. Әр 100 әйелге 92 еркек шақтанды. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 87 еркек шақтанды. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы – 28 472 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы – 40 431 доллар. Ер адамдардың орташа жылдық табысы – 35 972 доллар, ал әйелдердің – 21 406 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа жылдық табысы – 16 204 доллар. Халықтың 12%-ы және отбасылардың 6%-ы кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 14%-ы және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 11%-ы.
Білім
Чишолм тәуелсіз мектеп ауданы Чишолм және оны қоршаған Балкан ауылынан оқушыларды қабылдайды. Воган-Стеффенсруд бастауыш мектебі (Чишолм мектеп жүйесінің алғашқы екі басшысының құрметіне аталған) балабақшадан үшінші сыныпқа дейінгі балаларға арналған сыныптарды ұсынады, Чишолм бастауыш мектебінде 4-тен 6-сыныпқа дейінгі оқушылар оқиды, ал Чишолм орта мектебінде 7-ден 12-сыныпқа дейінгі оқушылар білім алады.
Танымал мәдениетте
"Ұйқы өрісі" фильмінде Рэй Кинселла мен Теренс Манн Арчибальд "Ай жарығы" Грэмді табу үшін Чисхолмға сапар жасайды. Грэхам, немесе Чисхолм тұрғындары "Доктор" Грэхам деп атаған, бейсбол карьерасынан кейін 50 жыл бойы дәрігер болып Чисхолмда өмір сүрген. Қаланың суреттері іс жүзінде Иллинойс штатындағы Галлена қаласында түсірілді. "Солтүстік ел" (2005) драмалық фильмінің түсірілімдері Чисхолмда жүргізілді.