Кіріспе
Атмосфералық қысым немесе температуралық градиенттерден туындаған желдің шоғырланған аймақтары Метеорологияда ауа ағымдары желдің шоғырланған аймақтары болып табылады. Олар негізінен атмосфералық қысым мен температураның айырмашылығынан пайда болады. Олар көлденең және тік ағымдарға бөлінеді; екеуі де мезомасштабта кездеседі, ал көлденеңдері синоптикалық масштабта басым. Ауа ағымдары тек тропосферада ғана емес, стратосфера мен мезосфераға дейін таралады.
In meteorology, air currents are concentrated areas of winds. They are mainly due to differences in atmospheric pressure or temperature. They are divided into horizontal and vertical currents; both are present at mesoscale while horizontal ones dominate at synoptic scale. Air currents are not only found in the troposphere, but extend to the stratosphere and mesosphere.
Көлденең ағымдар
Ауа қысымының айырмашылығы ауаның ығысуына әкеліп, желді тудырады. Кориолис күші ауа қозғалысын солтүстік жарты шарда оңға, ал оңтүстік жарты шарда солға бұрады, бұл желдерді қысым картасындағы биіктіктегі изобарларға параллель етеді. Оны геострофиялық жел деп атайды. Қысым айырмашылығы ауа бағанасындағы орташа температураға байланысты. Күн Жерді біркелкі қыздырмайтыны үшін полюстер мен экватор арасындағы температура айырмашылығы болады, бұл кеңдікке байланысты біртекті температурасы бар ауа массаларын жасайды. Атмосфералық қысымның айырмашылығы жалпы атмосфералық циркуляцияның бастауында, ал ауа массалары температураның тез өзгерісі болатын ленталармен бөлінеді. Бұл - алдыңғы жағы. Бұл аймақтарда жоғарыда жел соғады. Бұл көлденең ұшқыштар (жолақ ағыстары) сағатына бірнеше жүз шақырым жылдамдыққа жетуі мүмкін және мыңдаған шақырымға созылуы мүмкін, бірақ ені бірнеше он немесе жүздеген шақырым болуы мүмкін. Жер бетінде жер бедері мен басқа кедергілерге (ғимараттар, ағаштар және т.б.) байланысты сүргі желдің баяулауына және/немесе бұрылуына ықпал етуі мүмкін. Осылайша атмосфералық шекаралық қабаттағы желдің бұзылуы күшейеді. Бұл желді аңғарлар сияқты тар жолдармен өткізуге болады. Сонымен қатар, желдің тау беткейлерінде көтеріліп, жергілікті ауа ағынын береді.
Механикалық жолмен пайда болған
Ауа массасының қозғалысында атмосфераның әртүрлі деңгейлерінде конвергенция мен дивергенция болған кезде тік қозғалыстар пайда болады. Мысалы, біз ағысқа жақын жерде болғанда, оның ең күшті аймағына жақындағанда жел күшейеді, ал ал алыстағанда төмендейді. Кейбір жерлерде ауа жиналып, төмен түседі, ал басқа жерлерде төменгі қабаттардан ауа ағысы жоғалады. Бұл жоғары немесе төмен ағындар салыстырмалы түрде таралады. Ал таулар сияқты кедергілер ауаны жоғары немесе төмен, кейде тез түсіреді. Кедергілер өте жергілікті болғандықтан, бұл ағымдар өте шектеулі аймақтарға әсер етеді, сондықтан дәліздер қалыптасады.
Термиялық индукцияланған
Термиялық жарықтар температураның, қысымның немесе тік бағыттағы қоспалардың концентрациясының жергілікті айырмашылығынан пайда болады. Температура айырмашылығы ауа ағындарын тудыруы мүмкін, өйткені жылы ауа салқын ауаға қарағанда тығыздығы аз, сондықтан жылы ауа "жеңіл" болып көрінеді. Егер жылы ауа салқын ауаның астында болса, онда ауа ағыны пайда болады. Ауа ағымдары Жер бетінің біркелкі емес қызуынан пайда болады.