Кіріспе

Trans – 1983 жылдың 10 қаңтарында жарық көрген канадалық музыкант және әнші-құрастырушы Нил Янгтың он үшінші студиялық альбомы. 1980-ші жылдардағы Geffen кезеңінде жазылған және шығарылған оның электрондық дыбысы көптеген жанкүйерлерді бастапқыда шыққанда қатты таң қалдырды – тоғыз тректің алтысында Sennheiser VSM201 вокодері ерекше көзге түседі.

Өмірбаян

1982 жылы Янг 1968 жылғы дебюттік альбомынан бері өзінің дискографиялық лейблі «Reprise Records»-тен шығып, Дэвид Геффенге тиесілі «Geffen Records» компаниясымен келісімшарт жасасты. Геффен бұрын «Crosby, Stills, Nash & Young» тобының менеджері болғандықтан, Янгтың келісімшарты әрбір альбомы үшін 1 миллион доллар көлемінде өтемақыны және шығармашылық үрдісіне толық бақылауды қамтамасыз етті. 1980 жылдың соңынан 1982 жылдың ортасына дейін Янг көп уақытын мидың церебральды салдарынан туған және сөйлей алмайтын кішкентай ұлы Бенге арналған терапиялық бағдарламаны жүргізуге жұмсады. Янг сол кезде бұл туралы көбіне ешкімге айтпады, сондай-ақ бұрынғы альбомы «Re·ac·tor» мен осы альбомындағы әндердің қайталанатын сипаты Бенмен бірге жасаған жаттығулармен байланысты екенін де жасырды. «Trans» жұмысы 1981 жылдың соңында «Re·ac·tor» альбомының жалғасы ретінде, әдеттегі «Crazy Horse» құрамымен басталды. Бірақ Янг енді сатып алған екі жаңа құрылғымен – «Synclavier» мен «vocoder» (вокодер)пен жұмыс істей бастады. «Crazy Horse» тобының гитаристі Пончо Сампедро еске алады: «Бірден Нейл біздің барлық музыкамызды алып тастап, оның үстіне вокодер, ерекше тізбектер қосып, синтезатордың дыбыстарын енгізді». Янгтың бағытына неміс тобы «Kraftwerk»-тің электрондық эксперименттері әсер еткенімен, одан да маңыздысы, ол дауысын өзгерту арқылы ұлымен байланысуға тырысқанын сезінді. «Ол кезде ол жай ғана сөйлеудің, басқа адамдармен қарым-қатынас орнатудың жолын іздеп жатқан еді. Міне, «Trans» альбомының мәні осында. Сондықтан да, осы жазбада сіз менің бірдеңе айтып тұрғанымды сезесіз, бірақ оның мәнісін түсіне алмайсыз. Мен де ұлымнан дәл осындай сезімді басымнан өткіздім». Янгтың «Geffen» үшін алғашқы жұмысы 1982 жылдың мамыр айында Гавайиде жазылған мүлдем басқа жобаға арналған «Island in the Sun» әндерінің жиынтығы болды. Янгтың сөзінше, бұл «тропикалық, желкендесу, ежелгі цивилизациялар, аралдар мен су туралы» әндер жинағы еді. Кейінірек ол еске алады: «Геффен бұл жақсы деп ойлады, бірақ оны жеткілікті деңгейде жақсы деп санамады». Жаңа материалды жазудың орнына Янг «Reprise» келісімшартының соңғы күндері жазылған синтезаторлық тректерге қайта оралды және екі өте әртүрлі жобадан әндер жинақтап, альбом құрады – «Island in the Sun» альбомынан үш ән мен синтезаторлық тректердің алты әні. Янг альбомның мазмұнын түсіндіретін бейнеклип жасауды ұсынды. «Барлық электронды дауыспен жұмыс істейтін адамдар ауруханада жұмыс істеді, және олардың басты мақсаты – кішкентай сәбиге бір кнопканы басуды үйрету болды».

Жазу

Жекке жобалар үшін жазылған және жазылған, 1982 жылдың қараша айында Камерон Кроумен сұхбаттасқанда, Янг Trans әндерін өзінің музыкасының болашағына қатысты екі түрлі көзқарасқа байланыстырады: «Бұл альбомда екі түрлі мінез бар, менің ойымша, бұл қызықты. «Like an Inca» сияқты әндер – менің музыкамның 15 жыл бұрын көрілген болашағы. «Sample and Hold» – менің музыкамның бүгінгі көзқарасымен болашағы. Ол автоматтандырылған, транс музыкасы. Сондықтан мен альбомды Trans деп атағым келеді». Альбумға сондай-ақ кейде ең терең сезілген эмоциялар ашық білдірілмейтін сезімдер екені туралы идея да әсер еткен. Янг әлемнің цифрлық және синтетикалық болып келе жатқанын, сыртқы эмоциялардың азайып бара жатқанын байқады, мүмкін ол ішкі эмоцияларды күшейтіп отырған шығар. 1982 жылғы француз тіліндегі сұхбатында ол былай түсіндіреді: «Менің ойымша, адамның эмоциясы және қайғылы жеке оқиғаны айту – дұрыс, бірақ мұны тым көп жасады, кімге қызық? Бұл Перри Комо сияқты, Фрэнк Синатра сияқты, қазір ол алыс. Адамдар цифрлық уақытта өмір сүруде, олар әрқашан жақсы естігісі келеді, әйтпесе бәрі жақсы деп сенбейді. Лифтке түсіп, жоғары-төмен жүріп, сандар өтіп кеткенде, бәрі қайда бара жатқанын біледі. Ал бүгінгі компьютерлік барабандар? Әркім ақшаны дұрыс қолданады. Барлығы жақсы сезінеді. Бұл сенімділік. Маған ұнайды. Электрондық музыка мен үшін халық музыкасына ұқсайды – бұл рок-н-роллдың жаңа түрі, ол өте синтетикалық және сезімсіз, сондықтан ол өте сезімді, жыламайтын адам сияқты. Олар іштен жылап жатқанын білесің, оларға қарасаң, олар саған қарайды, олар ешқашан жыламас еді. Сізге сол адамнан көбірек сезім келеді, үнемі сөйлеп тұрған адамнан гөрі. Сондықтан мен бұл жаңа музыканың эмоционалды деп ойлаймын, ол өте эмоционалды, өйткені ол өте суық, менің синтезаторларым мен компьютерлерім бар және мен жалғыз емеспін». Янг жаңа синтезаторлардың мүмкіндіктерін, олардың жаңа технология әлемін және өзгерген адам қарым-қатынасын білдіру қабілетін қабылдады. Ол баласына сыртқы әлеммен қарым-қатынас жасауға көмектесетін адам тәрізді роботтар әлемін елестетті: «Мен әлемнің өзгеретінін сезіндім. Мен студияға екі Sennheiser вокодерін алып келген кезде, бірдеңеге қызығатынымды білдім. Олар маған робот болуға мүмкіндік берді, кез келген нәрсе арқылы ән айту, Synclavier пернетақтасымен ойнаған ноталарға дауысымды конверт ретінде ұсыну. Мен зауытты көрдім, тапсырыс бойынша репликалар мен роботтар жасалатын жерді, ескі телефондардың қатарын әйелдерге ұқсайтын, әдемі, бірақ механикалық роботтар басқаратын. Мен ауруханадағы медбикелерге көріндім, олар маған баламның сөйлеуіне көмектесуге келді. Мен Транспен алғаш рет кездестім». «Транс» ауруханада жұмыс істейтін робот адам тәрізді адамдар туралы болды және олар осы кішкентай сәбиді кнопканы басуды үйретуге тырысты. Жазудың мәні де осында. Текстилерді оқып, механикалық дауыстарды тыңдап, компьютерлік құрылғыдан басқасын елемеу арқылы, менің ауызша сөйлемейтін, ауыр мүгедек адаммен қарым-қатынас жасау жолын іздеуімнің бастамасы Trans екені анық болды». «Трансформер Мэн» Янгтың Лайонельдің пойыз үлгісін қолдану тәжірибесі туралы жазылған, ол ұлы Бенмен байланысқа түседі, «оның технология арқылы қарым-қатынас жасауды үйренетінін үміттенемін». «Бен екеуміз үлкен пойыздың сызбасын жасадық, мен Лионельге Бен сияқты мүгедектер пайдалана алатын қашықтан басқару жүйесін жасадым. Трансформатор – пойыз жүріп-тұру үшін рельсті қуатты ететін құрылғы. Беннің қолдарымен ұстап, қозғала алмайтын. Ол өзінің басын менің досым Рон Милнермен бірге жасаған контроллермен байланыстырғышты қосу үшін қолданды. Басқарушы пойыздың орналасуын сымсыз басқаратын. Басқарушымен істеген нәрсемді Бен бас ауыстырғышымен қайталай алады, мен басқа бір нәрсе істегенше, содан кейін ол соны жасай алады. Бұл арамыздағы есікті ашты. Бізде тамаша уақыт өтті». «Компьютерлік ковбой (Сискрушер)» әнінің сөздері компьютерлік хакер ретінде қос өмір сүретін мал шаруашылығының тарихын баяндайды. Янг бұл тұжырымдаманы әкесі Скотт Янгтың «Нил мен мен» кітабында түсіндіреді: Компьютерлік ковбой – «ер адамның жалған аты. Компьютерлік ковбой – бұл тек қана маңдайша, оның кемелді сиырлар, жарықпен жарық еткен далалар, тіпті койоттар үйі бар, бірақ кешке қалаға барып, компьютерлік деректер банктерін жад жүйелерін ұрлап, оның аты – Syscrusher, ол жинаған ақпараттың үстінде басып шығарылған. Ол – 21 ғасырдың заңсыз адамы. Бұл жерде үлкен қылмыс болады. Бұл Лас-Вегастан шығып, компьютерлік перфорацияларға көшеді. Осы әннің соңындағы фондық әңгімелердің бәрі осы туралы. Компьютерлердің бәрі бір-бірімен сөйлесіп жатыр, не болып жатқанын оқып жатыр; перфорация, қорғау, қауіпсіздік, барлық осы сөздер». «Мырза Жан» – Янгтың Buffalo Springfield тобының әнін қайта жазуы. Ол әнді синтезаторларды қолданып жазды, топты қайта құру туралы келіссөздер жүргізіп жатқан кезде. 1986 жылғы Rockline сұхбатында ол былай түсіндіреді: «Шамамен 1980 немесе 1981 жылы біз Springfield тобын қайта құруды ойлап отырдық, әзіл ретінде, өзім үшін үлгілік жазба жасадым, олардың мен әлі де тыңдап жатқанымды білуі үшін. Мен «Мырза Жанды» жасадым, бірақ оны оларға ешқашан көрсетпедім. Мен осылай бастадым. Мен осы жазбаны үйде барабан машинасымен және т.б. жасадым, бұл топқа түсу үшін жасалған әзіл сияқты. Бірақ біз қайтадан жиналған жоқпыз. Менің ойымша, мен оны жеткілікті жақсы орындамадым, кім біледі».

Жазу

Vocoder және Synclavier қолданылған тректер 1981 жылдың күзінде Янгтың Broken Arrow Ranch-ында жазылды. Кейбір тректерде Crazy Horse тобы тартылса, ал басқаларында Янг аспаптардың қабаттарын өзі үстемеледі. 1982 жылғы сұхбатта Янг "Transformer Man" әнін осылай жазу мен жаздыруды былай еске алады: "Ол толығымен синтетикалық түрде орындалу үшін жазылды. Мен барабан компьютерін өзім бағдарламалап, ырғақтарды орындадым. Нақты тізбекті бағдарламалап, барлық аспаптарды өзім орындадым. Және барлық дауыстар да менікі". 1982 жылдың мамырында жазылған Гавайи тректері үшін Янг өзінің мансабының әртүрлі кезеңдерінде жұмыс істеген музыканттар тобын жинады. Ол топты "Royal Pineapples" деп атады. Нильс Лофгрен бұрын "After the Gold Rush" және "Tonight's the Night" шығармаларына үлес қосыпты. Педальді сталь гитарашы Бен Кит бұрын "Harvest" және "Comes a Time" альбомдарында ойнаған. Брюс Палмер Buffalo Springfield тобында бассист болған. Ральф Молина Crazy Horse тобының барабаншысы, ал Джо Лала бұрын CSNY тобымен гастрольде болған. 1982 жылдың күзінде Янг осы топпен Еуропаға турнеге шығып, альбомды насихаттау үшін топты "Trans Band" деп қайта атады.

Шығару

Бір жылдық жұмыстан кейін, Trans асығыс түрде араластырылды, себебі Янг гастрольдік сапарға шығуға құштар болды (бұл туралы Neil Young in Berlin атты үй видеосынан көруге болады), сондай-ақ тректер тізімі мен лирикалық параққа "If You Got Love" деген әнді қосу арқылы соңғы сәтте жүгіру реті өзгергені байқалады, тіпті ол альбомда жоқ бола тұра да. 1995 жылы Янг соңғы сәттегі араластыру туралы былай деді: "Мен Trans-ты төмен бағаламаймын. Маған ол өте ұнайды, егер бірдеңе дұрыс болмаса, онда ол араластыруға байланысты деп ойлаймын. Бұл альбомда көптеген техникалық мәселелер болды, бірақ альбомның мазмұны керемет". Альбом 1982 жылдың желтоқсанында шығуы жоспарланған, бірақ Geffen оны қаңтар айының басына, алдымен 3 қаңтарға, содан кейін Янгтың сөзінше, 10 қаңтарға ықпалдады. The Boston Globe газетінің тілшісі Джим Салливанның айтуынша, электронды рок альбомы Янгтың "ең радикалды қадамы" деп есептелді. Musician журналымен сұхбатта Янг былай деді: "Мен электронды музыканың бұрын гитараммен орындаған акустикалық музыканың орнын басатынын сезінемін. Мен өзімнің алға жылжуыма қарағанда әлдеқайда жоғары деңгейге көтеріле аламын, бұл тек бастамасы ғана. Мен машиналарды жақсы көремін". Trans, Янгтың келесі Geffen шығарған Everybody's Rockin' альбомымен бірге 1983 жылы Geffen компаниясы Янгқа қарсы сотқа шағымданып, оның қасақана коммерциялық емес және өкілдік етпейтін жұмыс жасағанын дәлелдеуге тырысты. "Мен альбомдағы әр әннің сценарийін жасадым, әсіресе альбомдағы компьютерлік дауыспен орындалатын әндерге арналған сценарийлерді. Енді менде айтуға болатын толық оқия болды. Менде барлық түсініктер болды. Мен бұл идеяны дискі компаниясына ұсынғанда, олар "жоқ, сіз мұны істей алмайсыз" деді. Мен: "Бір сәт күте тұрыңызшы. Бұл сіздің бейнежазбаларыңыз туралы емес, бұл менің музыкамен не істегім келетіні туралы. Бұл сол компаниямен аяқтасудың бастамасы болды".

Қазіргі кездегі жауап

Транс музыка сыншыларынан әртүрлі пікірлер алды. Trouser Press-тен Джон Янг, Янгтың Trans альбомындағы "Devo" бағытын "Rust Never Sleeps" (1979) альбомындағыдан бастап, "өсе келе механикаландырылған әлемге қатысты жеке көзқарасына" дейін жылдамдатқанын айтты. Бірақ, Янгтың мазмұнды шешуге дейін альбомның "роботтық" стиліне тоқталғанын, нәтижесінде "толық піспеген, бірақ қызықты" шағын туынды пайда болғанын атап өтті. Record Business журналының бір рецензенты Янгтың кеңінен вокодерді қолдану арқылы "электрондық дыбысқа көшкенін" айта келіп, былай деп қосты: "Бұл Янгтың дәстүрлі сатылымына қаншалықты әсер ететіні белгісіз, бірақ бұл CBS компаниясын оның шығарылуын екі айға ықпалдауға мәжбүр етті". Алайда, Rolling Stone журналынан Парк Путтербау Trans альбомын жақсы бағалап, оны Дэвид Боуидің "Low" (1977) альбомы сияқты "карьералық формадан радикалды үзіліс" деп санады және "екеу есе таң қалдырарлық, себебі Янг, альбомдар арасында стильін өзгертуге бейім болғанымен, әрқашан американдық әнші-жыршы дәстүрінің құнарлы топырағына, жақсы жеріне терең тамыр тартты". Ол Kraftwerk-тің "Computer World" (1981) альбомының ықпалын, сондай-ақ дәстүрлі Crazy Horse материалдарының қосылуын атап өтті, нәтижесінде "қызықты жұмбақ" туды. Сондай-ақ, "Rust Never Sleeps", "Live Rust" (1979) және "Re·ac·tor" (1981) сияқты, Trans альбомында Янгтың "музыкалық жаңа толқын мен технологиялық келесі толқынды қолдап сөйлегенін" байқады.

Трек тізімі

Барлық тректер Нил Янгтың авторлығында.