Кіріспе
Мойерс – АҚШ-тың Оклахома штатындағы Пушматаха округінде орналасқан, құрылмаған ауылдық елді мекен.
Тарих
Қазіргі Мойерс қаласында кем дегенде 1880 жылдан бері тұрақты қоныс бар. 1880 жылдары Сент-Луис-Сан-Франциско темір жолы, көбінесе «Фриско» деп аталатын, Чоктау ұлты арқылы солтүстіктен оңтүстікке қарай желі салып, Арканзастағы Форт-Смит пен Техастағы Парижді байланыстырды. Темір жол қазіргі Пушматаха округінің (Оклахома штаты) үлкен бөлігінде Киамичи өзеніне параллель жүрді. Жерді игеруге көмектесу үшін және, әсіресе, учаскелік үйлердің орналасуы үшін бірнеше шақырым сайын теміржол станциялары құрылды. Жолды және жол бойындағы жерді басқару үшін учаскелік үйлерде өздерінің жауапкершілігіндегі жол учаскелерін қадағалаушылар тұрды. Бұл станциялар пойыздарға су алуға да мүмкіндік берді. Болашақ Мойерс орны Киамичи өзеніне жақындығы мен оның мол су қорының болуына байланысты таңдалды. Жақын жерде Косома, Оклахома (солтүстікке қарай) және Давенпорт (қазіргі Келлонд, Оклахома, оңтүстікке қарай) станциялары құрылды. Осы кезде Джек Форк округі деп аталған, халық азырақ қоныстанған аймақ, Чоктау ұлтының Пушматаха округінің бір бөлігі, Индия территориясында Чоктау тайпасының жерін өңдеген немесе сол жерде тіршілік еткен адамдарға арналған. Жолдар мен соқпақтар аз болды. Бірақ темір жолмен бірге сауда мүмкіндіктерін іздеген ақ нәсілді қоныс жайлаушылар келді. Косома дереу дамып, гүлденген ағаш өңдеу өнеркәсібіне ие болды. Қаланың айналасындағы тауларда ағаш кесетін фабрикалар салынды және олар Косома теміржол депосын жүк тиеу-түсіру пункті ретінде пайдаланды. Мойерс 1900 жылдардың басында (онжылдықта) Косоманың құлдырауына дейін кішкентай және маңызсыз болып қалды, осы кезде жергілікті ормандардың барлығы кесілді. Ағаштан басқа, аймақтық экономикада тау-кен өндірісі сияқты басқа да табиғи ресурстар маңызды болды. Мойерстің солтүстік-батысында Джумбода асфальт кені ашылды және Мойерстен солтүстік-батысқа қарай, Киамичи таулары арқылы Джумбоға дейін трамвай немесе теміржол салынды. Кендегі асфальт желі вагондарына тиеліп, трамвай арқылы Мойерс депосына жеткізілді. Трамвайдың рельстері көп бұрын алынып тасталғанымен, трамвайдың жоғары жатқан жол төсегі – маңызды адам қолымен жасалған құрылым – Паркер тауының айналасындағы Мойерс мектебінен батысқа қарай шамамен 400 метр қашықтықта әлі де анық көрінеді. Мойерс туралы алғашқы белгілі айғақ 1904 жылы Антлерс газетінде елді мекенді «Мойерс шпорсы» деп атаған кезде болды. Бұл термин Фриско темір жолынан тартылған трамвайға сілтеме болуы мүмкін, ал «Мойер» жергілікті қоныс жайлаушы Рой Абрахам Мойерге сілтеме болды. 1910 жылға дейін ғана Мойерс шпорсы «Мойерс» деп аталды, ол осы күнге дейін сақталды. 1895 жылдың 7 маусымында АҚШ пошта бөлімі ашылды. Ағаш кесу және теміржолдан басқа, Мойерс 1907 жылы қосымша өнеркәсіп ошағына айналды, ол кезде Техас шығанағынан солтүстікке қарай табиғи газ құбырын салушы Gulf Pipe Line Company компаниясы елді мекеннің оңтүстік-батысында, Рокки Пойнт ауданындағы Тен Майл Крикке жақын жерде сорғы станциясын салды. Бұл станция құбыр желісі үшін маңызды орын болды және оны солтүстік және оңтүстікке қарай көптеген шақырымдар бойы жұмыс істеді. Мұнда үлкен бригада орналасты және Мойерс және Антлерс қалаларының жергілікті тұрғындары арасында танымал болды. Ағаш Мойерске де, бұрын Косомаға да пайдалы болды. Уолкер Хопкинс ағаш компаниясы сол жерде табысқа жетті, 1911 жылы ол жаңа дүкен мен кеңсе салды. Осы қарапайым бастамадан бастап, ол бірнеше онжылдықта Мойерсті «компаниялық қалаға» ұқсатып, Уолкер Хопкинс қаладағы көптеген дүкендерге, үйлерге және көптеген мүліктерге ие болды. Ол үлкен ағаш зауыттары мен арақ фабрикасын басқарып, көптеген жергілікті ерлерді жұмысқа орналастырды және Мойерске сол кезде болмаған нәрсені берді: шатырлармен, биік машиналармен және конвейерлермен толыққанды өнеркәсіптік көкжиек. Ол 1950 жылдарға дейін жұмыс істеді, содан кейін оның жабылуы Мойерсті күрт құлдырауға ұшыратты. Көлікті Фриско темір жолы қамтамасыз етті, ол күн сайын алты пойызды ұсынды - әр бағытта үш, ол 1950 жылдардың аяғында жолаушылар тасымалына жабылғанға дейін. Ол 1981 жылға дейін жүк тасымалын жалғастырды, содан кейін ол мүлдем жабылып, рельстері алынып тасталды. Жолаушылар теміржолының жоғалуы Оклахома штатының 2-ші тас жолының құрылысымен бірге болды. Ол Антлерстен Мойерске дейін, Баугс Прери мен Биг Маунтинге қарай бұрылыста асфальттандырылған, сыныпталған жолды ұсынды. Ол 1980 жылдары аяқталды. Осы уақытқа дейін жер үстімен көлік қиын болды, әсіресе Мойерс пен Келлонд арасындағы Родни тауының (өзі Родни Мойердің құрметіне аталған) бөлігі. Жол, Тен Майл Крикке жақын Родни тауының етегінен өткен жерде, «1926 жылы бір бақылаушы айтқандай, «бір шаруа қалаға қаймақпен барғанда, қаймақ майға айналып кеткен». Жергілікті жағдайлар солтүстік-батыс тас жолы ашылғанға дейін үш онжылдық бойына сол күйінде қалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мойерс аймағында екі қауіпті әуе апаты болды. Техастағы Корольдік әуе күштерінің базасынан ұшқан британдық ұшқыштар Ақ Тас тауы мен Биг Маунтинге құлап, төрт экипаж мүшесі қаза болды. Екі ұшақ қирады. Үшінші ұшақ Джумбода сәтті қонды. 2000 жылдың 20 ақпанында AT6 ескерткіші ұшқыштардың құрметіне Биг Маунтиндегі апат орнында ашылды. Салтанатқа 1000-нан астам адам қатысты, оқиға Ұлыбританияның телерадиокорпорациясы және әлемнің көптеген газеттерінде жарияланды. Мойерс, осы уақытқа дейін пошта бөліміне, бір жалпы дүкенге және бір шіркеуге, сондай-ақ жақын маңдағы және іргелес аудандардағы бірнеше үйлерге ие. Ол 1960 жылдары жоғалған орта мектепті және жоғары мектепті қайта ашты және қазіргі кезде жергілікті балаларды балабақшадан 12-ші сыныпқа дейін оқытады. Мекеменің спорт командалары «Мойерс жолбарыстары» және «Мойерс жолбарысшалары» деп аталады. Қонысқа атын бергеніне 100 жылдан астам уақыт өткен соң, Мойер отбасы және Авраам Мойердің ұрпақтары бүгінгі таңда Мойер ранчосында тұрып жатыр.
Топография
Мойерс өте әдемі, әртүрлі жер бедері бар аймақта орналасқан. Оның оңтүстігінде Родни тауы жатыр. Мойерстің тікелей солтүстігінде Паркер тауы орналасқан, ал оның артында биік Уайтрок тауы көтеріледі. Мойерстің шығысында Киамичи өзені, ал батысында оны Импсон аңғарымен байланыстыратын салыстырмалы түрде жазық кеңістік жатыр. Бак-Крик – Уайтрок тауының солтүстігіндегі таулардан бастау алып, жақсы суға толып, сенімді бұлақтармен қоректенетін өзен. Ол Мойерстің солтүстігінен ағып, Киамичи өзеніне құяды, өзен ағысы анық көрінетін аңғар арқылы өтеді. Он Миль ағысы да бұлақтан бастау алады, бірақ маусымға тәуелділігі зор – Мойерстің шығысы мен оңтүстігіне қарай ағады. Жақын маңда екі ірі, адам қолмен салынған құрылыс бар, олардың үлкендігі мен беріктігі жергілікті жер бедерінің бір бөлігіне айналдырды: Паркер тауының іргесін айналаған темір жолдың биік жатқан негізі және Фриско темір жолы.