Кіріспе

Сербиялық футболшы және жаттықтырушы

Ратомир Дуйкович (серб. кириллицасы: Ратомир Дујковић; 1946 жылдың 24 ақпанында туған) – сербиялық футбол жаттықтырушысы және бұрынғы ойыншы.

Ойын мансабы

Борово Насельеде серб отбасында туып өскен Дуйкович Иван Горан Ковачич бастауыш мектебінде оқыды. Алғашқыда ол қол доп қақпашысы ретінде көзге түсті. Оны сол кезде НК Боровоның бұрынғы қақпашысы Йосип Кезди байқап, футбол ойнауға кеңес берді. Ол оның кеңесін қабылдап, көп ұзамай НК Боровода қақпашы болды, кейін НК Осиекке ауысты. 1962 жылғы 29 қарашада НК Осиектің жасөспірімдері Белградта өткен Югославия Республикасы күніне арналған турнирге қатысты, онда 16 жасар Дуйкович өте жақсы өнер көрсетіп, «Ред Стар» (Белград) клубына жасөспірімдер жүйесіне қабылдану туралы ұсыныс алды. Ол дереу келісіп, жеке заттарын алу үшін ғана үйіне қайтты. «Ред Старда» ол Жован Ачимович, Станислав Караси, Драган Джаич, Трифке Михайлович сияқты жаңа дамып келе жатқан ойыншылардың қатарына қосылды, оларды жаттықтырушы Мильян Мильянчич басқарды. Дуйкович 1964 жылғы 4 маусымда 1963/64 маусымының соңғы турында ОФК Белградқа қарсы өткен матчта тұңғыш рет негізгі құрамда ойнады. «Ред Стар» сапында ол 1971 жылғы Еуропа чемпиондар кубогының жартылай финалына қатысып, Югославия ұлттық футбол құрамасында төрт рет өнер көрсетті. 1974 жылы Дуйкович «Реал Овьедо» клубына ауысып, үш маусым испан командасының құрамында ойнады. 1977 жылы Югославия бірінші лигасына оралып, жаңадан көтерілген НК Осиекке қосылды және үш маусым клубта қалды. 1979/80 маусымының соңында, НК Осиек төмендегеннен кейін, Дуйкович екінші лиганың тағы бір клубы – «Галеника Земунға» ауысып, 1981/82 маусымында клубтың жоғары лигаға көтерілуіне көмектесті. Алайда, ол енді жоғары деңгейдегі футбол ойнамады және 1982 жылғы жазда карьерасын аяқтады.

Басқарушылық мансап

Дуйковичтің жаттықтырушылық жолына қадамы өзі ойнаған соңғы клубы – «Галеника» арқылы басталды. Ол 1982/83 маусымында команданың жаттықтырушылар штабында жұмыс істеді, сол маусымды команда соңғы орында аяқтап, қайтадан дивизион төмен түсті.

Галенка

Дуйковичтің алғашқы бас бапкерлік қызметі 1983 жылы «Галеника Земун» клубында басталды. Ол команданы бірнеше маусым бойы Югославияның екінші лигасынде лайықты нәтижелерге жеткізді, бірақ бірде-бір рет те жоғары лигаға көтеріле алмады. 1987 жылы «Ред Стар» (Белград) клубынан қақпашылар жаттықтырушысы қызметін атқару туралы ұсыныс қабылдады. Келесі 5 жыл бойы Дуйкович әртүрлі бас бапкерлермен жұмыс істеді, Біріккен Араб Әмірліктерінде Гойко Зекке көмекші болған бір маусымды есептемегенде. Дуйкович 1991 жылы команда Еуропа кубогын жеңген кезде «Ред Стар» клубының жаттықтырушы штабында болды.

Венесуэла

Дуйкович келесі бас бапкерлік қызметіне 1992 жылға дейін күтті. Владика Попович пен Душан Марович, бұрын осы елде ойнаған екі футболшы, оны Венесуэла футбол федерациясына ұсынды. Бұл, оның испан тілін білуімен қосылғанда, Дуйковичті Венесуэла ұлттық футбол құрамасының бас бапкері етіп тағайындауға себеп болды, ол бұл қызметте үш жыл жұмыс істеді. Оның басшылығымен Венесуэла ұзақ жылдардан кейін алғаш рет Америка кубогында соңғы орынға түспеді, немесе ФИФА рейтингінде 29 сатыға көтерілді – бұл оның ең маңызды жетістіктерінің бірі болар.

Мьянма және Венесуэлаға оралу

Кейін Мьянма ұлттық футбол құрамасының бас бапкері болды. Дуйкович оларды Азия ойындарына іріктеді, бірақ Мьянманың ФИФА-мен болған тұрақсыз қарым-қатынасынан кейін қызметтен кетті. Ол Венесуэлаға оралып, Маракайбо қаласынан жаңадан құрылған "Атлетико Зулия" клубының бапкері болды және жылдың бапкері атағын жеңіп алды. Соңынан Дуйкович Меридадағы Universidad de Los Andes клубын, ал кейін олардың қалалық қарсыласы Estudiantes клубын жаттықтырды. 2000 жылы ол Вуджадин Бошковтың басшылығымен Еуро-2000 турниріне Югославия құрамасының бапкерлер штабына енді.

Руанда

Дүйкович 2001 жылдың соңында Руанда футбол құрамасының бапкері болды. Руанда футбол федерациясы Сербия мен Черногория футбол қауымдастығынан бапкер іздеуде көмек сұрады, ал ол өз кезегінде Дүйковичті ұсынды. Руанда халқы геноцидтің қасіретінен кейін футболды қуантудың керемет мүмкіндігі деп қабылдады. Команда Дүйковичтің жетекшілігімен өткізген алғашқы 18 ойынның 7-сінде жеңіске жетті. Ол Руанданы Африка Ұлттары кубогына алғаш рет алып шығуы арқылы көп ұзамай халықаралық деңгейде танымал болды. Қызығы, Руанда Гананың есебінен іріктеуге өтті – ол кейіннен 2006 жылғы әлем чемпионатына қатысуға мүмкіндік алған ел. 2004 жылғы қаңтарда Тунис қаласында өткен финалдық турнирде Руанда, ең кішкентай құрамалардың бірі ретінде, топтан шығуға және ширек финалға өтуге бірнеше минуттан ғана қалып қойды. Дүйковичтің Руандамен жасаған келісім-шарты 2004 жылдың ортасында аяқталды және ол Руанда футбол федерациясымен жаңа келісімге келіспегендіктен қызметтен кетті.

Гана

2004 жылдың қыркүйегінде португалдық Мариано Баррето Гана ұлттық футбол құрамасынан кетіп, туған елінде CS Marítimo клубын басқарды. Оның орнын іздеуге 3 ай кетті, және бұл іске көптеген кандидаттар қарастырылды (соның ішінде Филипп Труссье). Қарашаның соңында жұмыс Дуйковичке ұсынылып, ол желтоқсанның ортасында қабылдады. Осылайша ол Руандадан әлдеқайда күшті құрамды қабылдады – тіпті Еуропаның жетекші клубтарында ойнайтын Сами Куффур, Стивен Аппиа және Майкл Эссиен сияқты бірнеше белгілі ойыншылары да болды. Әрине, үміттер зор болды, және оған 2006 жылғы Германиядағы әлем чемпионатына іріктеуге жауапкершілік жүктелді. Ол бұл міндетті сәтті орындап, құраманы алғаш рет әлем чемпионатына алып шықты. Бұл іріктеу турнирі 2006 жылғы Египеттегі Африка Ұлттары кубогына да жолдама беруге мүмкіндік берді. Дуйкович Ганада жұмыс істеген кезеңінде көптеген қарсылықтарға тап болды. Көптеген адамдар ұлттық құраманы жергілікті жаттықтырушының басқаруын қалады. 2006 жылғы Африка Ұлттары кубогында Нигерия, Сенегал және Зимбабвемен бір топқа түскеннен кейін оны қызметтен босату туралы талаптар қаңтар айында күшейді. Нигерияға жеңіліп, Сенегалды жеңгеннен кейін Гана командасы топтың ең нашар көрсеткішін көрсеткен Зимбабвеге қарсы шешуші матч өткізді. Жеңіс Ганаға келесі сатыға өтуге мүмкіндік беретін еді, бірақ олар 1:2 есебімен жеңіліп, жарыстан шықты. 2006 жылдың 12 маусымында Ганновердегі AWD Arena стадионында Дуйкович Гана құрамасын алғашқы әлем чемпионатына шығарды. Айыныштысы, бұл матч олар үшін сәтті болмады, Италия оларды 2:0 есебімен жеңді. "Жұлдыздар" Чехияға қарсы келесі матчқа жеңіліс оларды турнирден шығаруы мүмкін екенін біле отырып кірді. Өте қызықты ойында Гана бірнеше мүмкіндіктерді пайдаланбағанмен және пенальти соққысын орындамағанмен де 2:0 есебімен жеңіске жетті. Үшінші матчта Дуйковичтің командасы АҚШ-қа қарсы ойнады және тағы да жеңіске жетті, американдықтарды 2:1 есебімен жеңіп, 16-шы раундқа өтті, онда Бразилия күтіп тұрды. Бразилияның күшіне қарамастан, Гана қарсылық көрсетті (3:0 есебімен жеңіліп қалды). Бұл матчта да даулы жағдайлар болды, себебі бразилиялықтардың екінші голы офсайдтан соғылған. Дуйкович төреші Любош Мишельге наразылығын білдіріп, оған сарказммен бразилиялық форма кию керектігін айтты. Мишель оған қызыл карточка көрсетіп, Дуйковичтің ойынның қалған бөлігінде алаңнан шығуына себеп болды. Ганамен жасасқан келісімшарты желтоқсанға дейін күшінде болғанмен, Дуйкович 16 шілдеде денсаулығына байланысты қызметінен кетті. Ганалық БАҚ Дуйковичті келісімшарты аяқталмас бұрын кеткені үшін сынады, оның бұл шешіміне мүдделі себептер бар деп санайтын. Дуйкович бұған жауап ретінде БАҚ-ты оған артық қысым көрсеткені үшін айыптады, бұл Гана халқының наразылығын тудырды. Гана құрамасынан кеткеннен кейін көп ұзамай ол Қытайдың Олимпиадалық футбол құрамасын жаттықтыруға келісім жасады.

Қытайдың Олимпиадалық құрамасы

2006 жылдың 10 қазанында Дуйкович Қытайдың 23 жасқа дейінгі футбол құрамасының бапкері болып тағайындалды, бұл құрама Қытайдың Олимпиада құрамасы деп те белгілі. Оның басты міндеті – команданы 2008 жылғы Олимпиада ойындарына дайындау болды, ал Қытай Футбол Федерациясы жартылай финалға өтуді амбициялы мақсат ретінде қойды. 2006 жылдың соңында Дуйкович команданы 2006 жылғы Азия ойындарына қатыстырды, онда олар топтан бірінші орынмен шықты, бірақ ширек финалда Иранның 23 жасқа дейінгі құрамасына пенальтилер сериясында есе жіберді. 2007 жылдың маусымында Чжу Гуанху басқарған Қытайдың негізгі құрамасының нәтижелері нашар болғаннан кейін, қытайлық БАҚ Дуйковичтің бас құраманы баптап алуын талап етті. Дуйкович өзі қызығушылық танытты, бірақ 2008 жылғы Олимпиададан кейін. Сондай-ақ ол бір уақытта екі құраманы баптауға келіспеді. Дегенмен, 2007 жылдың қыркүйегінде отандасы Владимир Петрович бас бапкер болып тағайындалғаннан кейін, ол негізгі құрамамен «бас жаттықтырушы» ретінде аз көлемде жұмыс істеді. 2008 жылдың шілде айының басында Олимпиадада медаль жеңіп алу – мақсат екенін қайта баяп, Дуйкович бір аптадан кейін (Олимпиаданың басталуына үш апта қалғанда) Қытай Футбол Федерациясы тарапынан жұмыстан босатылды. Бұл жағдай екі тарап арасындағы келіспеушіліктердің нәтижесі болды. Дуйковичтің ассистенті Инь Тьешен жеңілдетілген тәртіппен команданы Олимпиадаға бастап кетті. Команда турнирдегі алғашқы топтық ойынын тең түсірді, ал қалған екеуінде жеңіліп, топтан шыға алмады.

Сербияның 21 жасқа дейінгі құрамасы

2009 жылдың 15 шілдесінде Дуйкович Сербияның 21 жасқа дейінгі футбол құрамасының бас бапкері болып тағайындалды. Ол бұған дейін үлкен жетістіктерге қол жеткізген команданы қабылдады және сол сәттілік жолын жалғастыруды көздеді. Оның негізгі мақсаты – 2011 жылы Данияда өтетін 21 жасқа дейінгі Еуропа чемпионатына іліккені. Оның ресми дебюті 2009 жылдың 5 қыркүйегінде Словакияға қарсы өткен матчта болды, онда Сербия қосымша уақытта соғылған голдан кейін 1:2 есебімен жеңіліске ұшырады. Норвегияда және Кипрге қарсы үйде өткен екі жеңіске қарамастан, көптеген сарапшылар Дуйковичтің командасының жалпы ойынын сынады. Хорватияға қарсы 3:1 есебімен жеңілгеннен кейін, оның ойыншыларды таңдауына да сын қатылды. 2009 жылдың қарашасында іріктеу кезеңіне үзіліс берген кезде Дуйковичтің командасы 9 ұпаймен үшінші орында тұрды, Хорватия (12 ұпай) және Словакиядан (10 ұпай) қалып қойды. 2010 жылдың ақпан айының басында Нигерия футбол қауымдастығы Дуйковичтің ұлттық құраманың бас бапкері қызметіне тағайындалуы мүмкіндігі туралы алдын ала келісімдер жасады. Сербия баспасөзіне сұхбат берген Дуйковичке сәйкес, аталған келісімге 2010 жылғы әлем чемпионатына дейін Нигерия құрамасын жаттықтыру кірген. Бұған қарамастан, Сербия футбол федерациясымен (FSS) келісімшарты бар болғасын, ол жұмысқа қызығушылық танытты және Сербияның 21 жасқа дейінгі құрамасы 2010 жылдың тамызына дейін бәсекелестік матчтарды өткізбегендіктен, екі жұмысты бірдей атқаруға рұқсат етіледі деп үміттенді. FSS президенті Томислав Караджич Дуйковичке қажет болған жағдайда келісімшартты ешқандай айыпсыз бұзуға рұқсат беретінін, бірақ бір уақытта екі жұмыс істеуге рұқсат бермейтінін мәлімдеді. Ақырында, Нигерия құрамасын жаттықтыруға Ларс Лагербек тағайындалды. 2010 жылдың 11 тамызында Сербия іріктеу кезеңін Словакияға сапар шегу арқылы қайта бастады, бұл іліккені үшін үш жеңіске қадам болатын. Дуйкович Радомир Античтің Грекияға қарсы жолдастық матчқа шақырған құрамына енген Иван Обрадович пен Рача Петровичтің, сондай-ақ ол шақырмаған Адем Ляжич пен Даниел Алексичтің қатысуынсыз ойнады, себебі оған "соңғы кезде көп ойнаған және тәжірибелі" ойыншылар қажет болды. Оның командасы нашар ойын көрсетті, 1:2 есебімен жеңіліп, 2011 жылғы 21 жасқа дейінгі Еуропа чемпионатына ілігу мүмкіндігінен айырылды. Словакияға жеңілгеннен кейін бір күн өткен соң Дуйкович отставкаға кетті және іріктеу кезеңінің қалған екі матчында команданы басқармады. Бұл қызметке екі мағынасыз матчты аяқтаған Томислав Сивич тағайындалды.

Сирия

2010 жылдың қазан айының ортасында Дуйкович Сирия ұлттық құрамасының жаңа бас жаттықтырысы болып тағайындалды, осылайша ол Драгослав Попович, Драгослав Срийович және Милослав Радиоевичтен кейін Сирия футбол құрамасын басқаратын төртінші серб болды. 2010 жылдың 19 желтоқсанында, жұмысқа орналасқаннан кейін екі ай өткен соң, Дюйкович "келісілген күнде демалыстан оралмағаны" үшін Сирия Футбол федерациясы тарапынан қызметтен босатылды. Дюйкович серб баспасөзіне қызметтен босатылмағанын, керісінше, Сирия Футбол федерациясының оған өз көмекші жаттықтырушыларын әкелуге рұқсат бермеуіне байланысты өзі кеткенін мәлімдеді. 2014 жылдың сәуірінде Дюйковичтің Руанда құрамасының бас жаттықтырысы лауазымына Эрик Ншимиймананың орнына 8 үміскердің тізіміне енгені жарияланды.