Кіріспе
Америкада туған таза тұқымды жарыс жылқысы
Bold Ruler (6 сәуір 1954 – 12 шілде 1971) – 1957 жылы «Жылдың аты» атанған, Американың Атақ-даңқ залына енген таза тұқымды жарыс жылқысы. Ол үш жасар кезінде Преакнес Стакс және Трентон Хэндикап жарыстарында жеңіске жетті, онда ол Атақ-даңқ залына енген Round Table және Gallant Man-ды жеңді. Bold Ruler төрт жасында Америка чемпионы спринтері атанды, ал зейнеткерлікке шыққаннан кейін 1963 және 1973 жылдар аралығында Солтүстік Америкада сегіз рет ең көп тұқымдық ата болды, бұл XX ғасырдағы ең көп көрсеткіш. Bold Ruler қазір 1973 жылғы «Үштік тәжді» жеңген Secretariat-тың әкесі ретінде және 1977 жылғы «Үштік тәжді» жеңген Seattle Slew-дің атасы ретінде танымал. Ол аталық жылқылардың көрнекті өкілі болды, оның қазіргі ұрпақтарының арасында California Chrome сияқты көптеген классикалық жеңімпаздар бар.
Өмірбаян
Глэдис Миллс Фиппстің Уитли шаруашылығында туған Батыл Билеуші 1954 жылдың 6 сәуірінде Кентукки штатының Париж қаласындағы Клейборн фермасында дүниеге келді. Оның әкесі Насрулла болды, ол Еуропа мен Солтүстік Америкадағы чемпион әке атанды. Батыл Билеушінің анасы – «Дискавери» жылқысының ұрпағы, жарыста жеңіске жеткен «Мисс Диско» есімді жылқы. Кездейсоқ жағдайға орай, ол және қарсыласы Дөңгелек Үстел Клейборнда бір түні дүниеге келді, және олардың екеуі де жарыс жолынан кейін осы фермада тұрып қалды. Оны Санни Джим Фитцсимонс жаттықтырды, ал Эдди Аркаро оны жиі шабанды. Батыл Билеуші ірі денелі, ұзын аяқты, үлкен иығы, қуатты арт жағы және тік артқы аяққа қарай еңкейген ерекше жамбасы бар жылқы болды. Осындай дене бітімі, әсіресе Сиэтл Слевтің ұрпақтарында жиі кездеседі. Батыл Билеуші өзінің табиғи жылдамдығымен және батылдығымен көзге түсті, бұл оған ауыздың сезімталдығынан бастап, созылмалы артритке дейінгі ауруларды жеңуге көмектесті. Содан кейін Батыл Билеуші Нью-Йорктегі Аквадукт жарыс жолына жіберілді, онда Вуд Мемориал Стейкс жарысына қатысты. Бұл жарыста ол жеті жылқының арасында 1 2 фаворит ретінде басталды. Ол төрт ұзындыққа оқ бойы озып кетті, бірақ Галлант Мэн біртіндеп аралықты қысқартты және созылудың басында көшбасшылыққа шықты. Батыл Билеуші қарсы шабуыл жасап, соңғы қадамдарда Галлант Мэнды басып өтті, соның арқасында 1 1/8 мильге 1:484/5 жаңа жаңа рекорд орнатты. 1957 жылғы Кентукки Дербисінің алғашқы фавориті – Флорида Дербисінде Батыл Билеушіні жеңген Калумет фермасының «Генерал Дюк» атты жылқысы және одан аз танымал «Iron Liege» болды. Алайда, жарысқа аз уақыт қалғанда «Генерал Дюк» сал болғандықтан жарысқа қатыса алмады, сондықтан Батыл Билеуші 6 5 фаворит ретінде басталды. Ол Аркароның ұстауын тойтарды және бірінші бұрылыста Федерал Хиллмен жетекшілік үшін күресіп, жарыс жолынан алыс кетті. Ол алыс бұрылысқа дейін бәсекеге түсті, бірақ үйге қарай созылу кезінде төртінші орынға түсіп қалды. Бұл жарысқа орай, Галлант Мэн, жеңіске жеткеніне көз жеткізгендей, 16-шы тіреуде жокей Билл Шумейкердің қателігінен қадамдары біраз уақытқа тоқтатылды, ол финиш сызығының орнын дұрыс бағаламады. 18 мамырдағы Преакнес Стейкс жарысында Батыл Билеуші алдыңғы қатарда жеңіске жетті, ал «Iron Liege» екінші орынды иеленді. Аркаро Батыл Билеушінің өз қарқынында жүгіруіне мүмкіндік берді және кейін Дербидегі жеңілісті оның тұяқты ұстауға тырысқанымен байланыстырды. Галлант Мэн Преакнес жарысынан бас тартты, орнына 1 маусымда «Питер Пан» жарысында жеңіске жетті. Екі ұлан 15 маусымда Белмонт Стейкс жарысында қайта кездесті, Батыл Билеуші 17-20 фаворит ретінде басталды, ал Галлант Мэн мен оның қорадасы Батыл Нерон 19-20 тең мүмкіндікке ие болды. Батыл Билеуші алға озып шықты, бірақ Батыл Нерон оған қарсы тұрды. Екеуі де алғашқы кезеңдерде жоғары жылдамдықпен жүрді, бірақ бірінші Батыл Нерон, содан кейін Батыл Билеуші шаршап, құлдырады. Батыл Билеуші үшінші орынды иеленді, бірақ жарыстан кейін соншалықты шаршады, сондықтан аттан түсіру алаңына қайта оралғысы келмеді. Галлант Мэн жеңіске жетіп, 1 1/2 мильге 2:263/5 жаңа американдық рекорд орнатты. Бұл рекорд 1973 жылға дейін сақталды, ол кезде Батыл Билеушінің ұлы Секретариат оны жаңартты. Батыл Билеуші жарыстан және түрлі физикалық мәселелерден айығу үшін ұзақ үзіліс алды. Ақыры ол 9 қыркүйекте Таймс-сквердегі жарысқа оралды, онда 17-20 фаворит ретінде басталды және 5 1/2 ұзындыққа озып, жеңіске жетті. Ол 14 қыркүйекте Жером мүгедектік жарысында 130 фунт салмақпен алты ұзындыққа жеңіске жетті. Жеромда Аркаро жылқыны алғашқы жылдамдықтан кейін тұрақтандыра алды, содан кейін созылуға шығу кезінде жетекшілікке шықты. «Ол басқа жылқы», - деді Аркаро. «Ол барлық әдепсіз әдеттерінен арылып, сіз оны қалаған кезде ғана кетеді». 28 қыркүйекте Батыл Билеуші Вудвард Стейкс жарысына 1 1/4 миль қашықтықта қатысты. Оның үш қарсыласы Галлант Мэн, алты рет жеңіске жеткен, және Dedicate, жоғары дәрежелі ескі жылқы болды. Батыл Билеуші жақсы бастады, бірақ көп ұзамай жылдамдықты бастаған Reneged-тің артында екінші орынға жайғасты. Үш сағаттық жолды аяқтағаннан кейін, Батыл Билеуші көшбасшылық үшін шайқасқа шықты, ал Галлант Мэн мен Dedicate жақындап келе бастады. Төрт жылқы сегіз тіректе тығыз топтасып, Dedicate команданы 1 1/2 ұзындықпен Галлант Мэнды жеңіп алды, ал Батыл Билеуші үшінші орынды иеленді. 9 қазанда өткен Восбург Стейкс жарысында сегіз жылқының арасында ең салмақты Батыл Билеушіге тағайындалды, оның алтысы ескі жылқылар болды. Ол Nearctic-пен алғашқы басымдық үшін күресті, содан кейін тоғыз ұзындықпен жеңіске жету үшін алыстауға кірісті. Ол саздық трассада және Аркаро оны созылу кезінде жеңілдеткеніне қарамастан, жеті фурлонға 1:212/5 жаңа жаңа рекорд орнатты. 19 қазанда Батыл Билеуші 133 фунт салмақпен «Квинс Каунти» жарысына қатысты, бұл оның қарсыластарына 19-дан 23 фунтқа дейін салмақ берді. Ол алға озып шықты және алты ұзындыққа озып кетті, бірақ созылу кезінде жеңілдетілді. Жеңістің соңғы арақашықтығы 2 1/2 ұзындық болды. Ол 2 қарашада «Бенджамин Франклин» жарысында үлкен жеңіске жетті, 12 ұзындыққа озып, 136 фунт салмақпен жеңіске жетті. Үшінші орынды иеленген жокей Билл Хартэк жарыстан кейін: «Мен Батыл Билеушінің қаншалықты жақсы екенін білмеймін. Мен оған жетіп көрген емеспін», - деді. 1957 жылы 15 старттан 10 жеңіске жеткен Батыл Билеуші әлі де елдегі үшінші жақсы үш жасар жылқы саналды. Галлант Мэн сегіз жарыста жеңіске жетті, соның ішінде Батыл Билеушіні Белмонт және Вудвард жарыстарында жеңді, ал Round Table топырақ пен түрлі трассаларда 14 жеңіске жетті, негізінен Калифорнияда. «Жылдың жылқысы» атанымы үшін күрес 9 қарашадағы «Трентон» жарысында 1 1/4 миль қашықтықта шешіледі, бұл Солтүстік Америка жарыс тарихшылары үш жылқының бір жарыста кездесуінің ең ұлыларының бірі деп санайды. Round Table және Галлант Мэн екеуіне де 124 фунт салмақ тағайындалды, ал Батыл Билеуші 122 фунт салмақ тасыды. Батыл Билеуші алға озып шықты, алыс бұрылысқа кіретін кезде жеті-сегіз ұзындыққа озып кетті. Галлант Мэн созылудың басында аралықты төрт ұзындыққа қысқартты және шабуылға шығуға дайын болғандай көрінді. Содан кейін Аркаро кері қарап, Батыл Билеушіге қамшысын көрсетті, ол Галлант Мэнды 2 1/2 ұзындыққа басып өтті. Round Table үшінші орында шалқап жатты. «Мен олардың маған осылай алға озуға рұқсат беретінін ойлаған жоқпын», - деді Аркаро оның жарыс тактикасы туралы. «Мен олардың жартылай мильден бастап маған шабуыл жасайтынын ойладым, бірақ олар жасамады. Мен рельстен алыс, трассаның ортасына қарай жүрдім, себебі сол жерде жағдай жақсырақ болды». Осы жылғы өнертабысы Батыл Билеушіге «Американың үш жасар еркек жылқысы» атағын сыйлады. Daily Racing Form баспагерлері ұйымдастырған «Жылдың жылқысы» дауыс беруде ол 16 дауыс алып, Галлант Мэнды (9 дауыс) және ескі жылқы Dedicate-ті (4 дауыс) жеңді. Dedicate Thoroughbred Racing Association жүлдесінде Батыл Билеушіге қарағанда әділсіз түрде таңдалды, бірақ Turf and Sport Digest журналында өткізілген үшінші дауыс беруде Батыл Билеуші «келісім» бойынша «Жылдың жылқысы» атанды.
1958: төрт жылдық маусым
Төрт жасында Батыл билеуші жеті рет жарыста 133 фунттан 136 фунтқа дейін салмақ көтеріп, жеті рет де сүйікті болып саналды және бесеуін жеңіп алды. Ол Тобоган мүгедектігіндегі 6 фурлонгтан бастап, Субурбан және Монмут мүгедектігіндегі 1 1/4 мильге дейін қашықтықта жеңіске жетті. Наурыздың соңында Ямайкадағы жарысқа қатысуы жоспарланған, бірақ тағы бір кері кетуге ұшырады. Ол жылдың алғашқы жарысын 17 мамырда Тобоган мүгедектігіндегі алты фурлонгтық спринтте өткізді. Ең жоғары салмағы – 133 фунт, ол жарыстың басында үшінші орынға ие болды, содан кейін жарты ұзындыққа оқсып, 117 фунт салмақтағы Клемді жеңіп алды. 30 мамыр күні 7 фурлонгтық Картер мүгедектігінде Батыл билеуші өзінің ескі қарсыласы Галант Мэнмен кездесті, ол маусымдық дебютін жасады. Батыл билеушіге 135 фунт, ал Галант Мэнге 128 фунт салмақ тағайындалды. Батыл билеуші тағы да жарыстың басында алға қарай жылдамдықпен өтті, ал Галант Мэн артта қалды. Галант Мэн күшті соңғы қарқынмен үшінші орынға ие болды, бірақ 1 1/2 ұзындыққа жеңіске жеткен Батыл билеушіге қауіп төндірмеді. 14 маусымда Галант Мэн Метрополитен мүгедектігінде кек алды, алға шығып келе жатқан Батыл билеушіні соңғы түзуде басып озып кетті. Аркаро бұл жеңілісті 135 фунт салмағының жоғары болуымен және күшті қарсы желмен байланыстырды, ол бір мильдік жарыстың соңғы фурлонгында өз әсерін тигізді. Батыл билеушінің келесі жарысы үшін Фитцсимонс Розебен мүгедектігінде 138 фунт салмақ тағайындалуы немесе 133 фунт салмақтағы Стайми мүгедектігінде 9 фурлонгты таңдау алдында тұрды. Фитцсимонс салмағы төмен ұзын жарысты таңдап, былай түсіндірді: "Мен жылқыларды жеңіліске ұшыратуды қаламаймын. Одан құтылудың жалғыз жолы – оларды қорада ұстау. Бірақ мен осы жылқыны сау ұстауым керек және салмақ маған бұған көмектеседі деп ойламаймын". Батыл билеуші жаңа трасса рекордын орнатып, алға шығып 5 ұзындыққа жеңіске жетті. 4 шілдеде Батыл билеуші Субурбан мүгедектігінде 10 фурлонгтық қашықтыққа дейін созылды, 134 фунт салмақ көтеріп – бұл оның кез келген қарсыласынан кем дегенде 18 фунт артық. Ол бірінші жарты мильді Клем және Бо Диаблмен бірге жетекке шығу үшін күресті, содан кейін рельске бұрылып, соңғы бұрылысты айналып өткенде үш ұзындыққа алға шықты. Түзуде Клем араны жаба бастады және тіпті Батыл билеушінің соңғы қадамдарында күш жинап, бір ұзындыққа жеңіске жетті. Батыл билеуші келесі жарысын 18 шілдеде Монмут мүгедектігінде жасады, ол да 10 фурлонгтық қашықтықта 134 фунт салмақ көтеріп өтті. Ол бірден жетекке шығып, біркелкі темп орнатты, содан кейін Шарпсбургтен үш ширек ұзындыққа жеңіске жетіп "үйге қайтты". Жеңіс оңай болғанына қарамастан, Фитцсимонс оны "нағыз қиын жарыс" деп атады және алдағы Бруклин мүгедектігін айналып өтуі мүмкін екенін айтты. Бірақ ол ақырында 136 фунт салмақпен жарысқа қатысатынын шешті. Батыл билеуші үшінші орынға ие болды, бірақ соңғы бұрылыста Шарпсбургтен қатты соққы алды және жетінші орынға түсіп қалды. Шарпсбург екінші орынға ие болды, бірақ кедергі үшін соңғы орынға шығарылды. Аркаро бұл соққы Батыл билеушіге жеңіске жету мүмкіндігін бермеді деп сезінді, "ол жарыстың кез келген сәтінде дұрыс жұмыс істемеді" деді. Үш аптадан кейін Фитцсимонс Батыл билеушінің білезік жарақатынан зейнеткерлікке шығатынын мәлімдеді. "Ол Бруклинде немесе жаттығу кезінде білезігін жарақаттандырған болуы мүмкін", - деді ол. "Оған бірдеңе болғанын білемін, бірақ қашан болғанын немесе оның немен ауырып жатқанын білмеймін". Жыл соңында жарысқа қайта оралу мүмкін болса да, Фитцсимонс Батыл билеушіні тәуекелге салу үшін тым құнды деп санады. Ол өзінің мансабын 33 жарыста 23 жеңіспен, соның ішінде 17 мүгедектік жеңісімен аяқтады, ол 764 204 доллар табыс тапты. Жыл бойы бір мильден аз қашықтықта тек екі рет жарысқа шыққанға қарамастан, Батыл билеуші 1958 жылғы американдық чемпион спринт жылқысы атанды.
Асыл тұқымды жазба
1959 жылы ол Клейборн фермасында тұқымдық жұмысқа жіберілді, онда 1963 жылдан 1969 жылға дейін және 1973 жылы Солтүстік Америкадағы ең табысты тұқымды жылқы болды. Оның алты жеңісі – Солтүстік Америка тұқымдарының 20-шы ғасырдағы ең жоғары көрсеткіші. Оның көптеген жылқылары 10 фурлонг немесе одан да ұзақ қашықтықта жүріп жеңіске жеткенімен, Bold Ruler ең алдымен жас жасында көзге түсетін жылқылардың тұқымын шығарушы ретінде танымал болды, ол жасөспірімдер арасындағы тұқымды жылқылар тізімін рекордтық алты рет бастады. Мұрагер (1964 ж.т.) – Америка чемпионы екі жасар қолтұмсық. Сахна патшайымы (1965 ж.т.) – Америка чемпионы екі жасар бие. Витриолик (1965 ж.т.) – Америка чемпионы екі жасар қолтұмсық. Secretariat (1970 ж.т.) – АҚШ-тың 9-шы үш таж чемпионы, 1972-73 жылдардың Америка жылқысы, 1972 жылғы екі жасар қолтұмсық чемпионы, 1973 жылғы үш жасар қолтұмсық чемпионы, 1973 жылғы Америка Turf Horse чемпионы, Даңқ залы (1974). Вадзима (1972 ж.т.) – Америка чемпионы үш жасар еркек жылқы.
Queen of the Stage (b. 1965) American Champion Two Year Old Filly
Vitriolic (b. 1965) American Champion Two Year Old Colt
Secretariat (b. 1970) 9th U. S. Triple Crown Champion, American Horse of the Year (1972–73), 1972 Champion Two Year Old Colt, 1973 Champion Three Year Old colt, 1973 American Champion Turf Horse, Hall of Fame (1974)
Wajima (b. 1972) American Champion Three Year Old Male Horse
Bold Ruler 1970-ші жылдары американдық тұқымды жылқылардың да басымдығын сақтап тұрды. Оның тұқымдық желісіне мыналар кіреді: