Кіріспе
Польша радиостанциясы Radio Maryja - діни және саяси әлеуметтік консервативті Польша радиостанциясы. Оны 1991 жылы 9 желтоқсанда Польшаның Торунь қаласында Редемпторист Тадеуш Рыдзик құрды. "Мария" атауы - бұл "Мария" есімінің дәстүрлі полякша түрі, ол Мәриям қызға қатысты.
Radio Maryja is a religious and political socially conservative Polish radio station. It was founded in Toruń, Poland, on 9 December 1991, by the Redemptorist Tadeusz Rydzyk. The name "Maryja" is a traditional Polish form of the name "Mary", referring to the Virgin Mary.
Бағдарлама және аудитория
Радио Марияның бағдарламалары станцияның жаңалықтар агенттігінің хабарларын таратудан тұрады; жиі оқулар; Розарий, бревиар және Жаратқан Иенің мейірімі шаштарына арналған; Ченстохованың Қара Мадоннасына май жағу; Католик шіркеуінің Катехизисі туралы талқылаулар; Күнделікті Ежелгілік; Папа сапарларын қамту; және әлеуметтанушылық және саяси бағдарламалар. Ол феминизмге, гей-құқықтарына, Еуропаның "исламизациялануына", Таяу Шығыс босқындары мен ЕО-ға қарсы тұрып, әлеуметтік консерватизмді насихаттайды. "Мария" радиосының тыңдаушылары көбінесе ауыл тұрғындары мен қарт тыңдаушылардан тұрады. Радиостанцияның "миллиондаған тыңдаушысы бар" дейді; нарық зерттеулері күн сайын шамамен 1,2 миллион адамды көрсетеді. Станцияны Польшадағы ересектердің 10% тыңдайды деп есептейді; Radio Track компаниясының Польшадағы ең толық нарық зерттеуі (2005 жылдың маусым-шілде айлары) "тыңдау уақытының үлесі" 2,5%-ды құрайды. "Экономист" журналы былай деп түйіндеді: "Польшадағы шіркеу саясатқа тығыз араласуға қарсы тұратын Ватиканға адал адамдар мен радиоматериалдық радиостанция "Мария" радиостанциясының белсенді қарсыластары арасында бөлінген. Бұл сөздің бұрын үлкен әсері болды, ол елдегі белсенді, материалистік бизнес мәдениеті мен моральдық нормалардың құлдырауынан шеттетілген поляктердің сезімдерін білдірді. Бірақ Radio Maryja тыңдаушылары соңғы он жылда қазіргі тыңдаушылардың 2%-дан аспай қалды".
Меншік құқығы мен қаржы
Станция Варшава провинциясы иелігінде және Аудиторияның қайырымдылық қаражаты арқылы қаржыландырылады. Бұл Польшада ерекше жағдай, өйткені радиостанциялардың көпшілігі мемлекеттік қаржыға немесе жарнамалық кірістерге тәуелді. Қасиетті орынмен келісілген келісімге сәйкес, шіркеуге белгілі бір артықшылықтар беріледі, сондықтан Radio Maryja әдеттегі бухгалтерлік ережелерге бағынбайды, өйткені ол шіркеудің қызметі ретінде қарастырылады. Осылайша, Radio Maryja өзінің қаржы көздерін немесе кәсіпорындарын нақты ашуға міндетті емес және салық төлемейді. "Мария" радиосы өз қызметін Уругвайда тұратын миллиардер Ян Кобыланский мен Польшалық америкалық конгресс төрағасы Эдвард Москаль қаржыландыратынын жариялады. 2011 жылдың ақпан айында Торунь қаласының жергілікті аудандық соты Рыдзикке 3500 злотый айыппұл салды, ол өзінің телеарнасы Telewizja Trwam үшін қаржы жинау үшін Radio Maryja хабарларын заңсыз қолданды деп тапты; оның Әлеуметтік және медиа мәдениет университеті; және Fundacja Lux Veritatus басқаратын геотермалды бұрғылау жобасы. Рыджик бұл үкімді "әділетсіздік" деп атап, поляк заңдары "табиғи заңға қайшы" екенін айтты. Ол әлі күнге дейін айыппұл төлеуден бас тартты. 2012 жылдың тамызында саяси дау туындады, өйткені Заң және Әділет депутаты және Рыджиктің жақын одақтасы Анна Собечка, оған рұқсат болмаған кезде, айыппұлды өз қалтасынан төлеуге өтініш берді. Торунь аудандық соты полициядан оның әрекеті туралы тергеу жүргізуді талап етті. 2012 жылы Ұлттық радиорадио хабарларын тарату кеңесі "жасырын жарнама" үшін "Мария" радиосына айыппұл салды. Радио Мариямен байланысты кәсіпорындардың бірі Trwam ("Мен табандылық танытамын") телеарнасы; Польша епископтарының бұрынғы бас хатшысы епископ Тадеуш Пьеронек Радио Мария "нағыз және өсіп келе жатқан проблема" екенін айтып, радиостанция "христиандыққа деген көзқарасын төмендетеді" деп қосты. Бұл "өте ымыраға әкелетін және ұятты, ауру және қауіпті".
Діни мекемелердің реакциясы
Польша епископтары "Мария" радиостанциясына "саяси хабар тарату" туралы ескерту жасады. Краковтың кардиналары Станислав Дзивиц пен елдің сол кездегі приматы кардинал Йозеф Глемп өздерінің епископтарын станцияға қарсы бірден әрекет етуге шақырды. 2002 жылы Рим Папасы "Мария" радиосының өзінің архиепископтық аймағындағы қызметін тоқтатуды бұйырды. Баспасөзде пікір білдірушілер ондай жік алуы мүмкін деп болжады, бірақ поляк епископтарының бір тобы бұл болжамдарды жоққа шығарды, олар "нақты жағдайға қатысы жоқ" деді. 2005 жылы кардинал Йозеф Глемп "Мария" радиосы шіркеуде жік салатындықтарын айтты. 2006 жылы Польшадағы папаның нюсиі, архиепископ Йозеф Ковальчик поляк епископтарына хат жазып, "Радио Марияның кейбір хабарларын таратуда туындаған қиындықтарды жеңуге" көмектесулерін өтінді. Ватиканның ресми веб-сайтында былай делінген: "Редемпторист аталар ұйымдастырған бүкіл ел бойынша таралатын радио "Радио Мария" Ізгі хабарды таратудан гөрі қауіпті саясатты таратуға көбірек араласты". Рим папасы Бенедикт XVI "Мария" радиосына саясатта араласпау керектігін ескертті. Польшалық епископтар "Мария" радиосының қарт ауыл тұрғындары арасында айтарлықтай ықпал етуіне байланысты екі жаққа бөлінген. Кейбір епископтар "Мария" радиосын католик шіркеуінің ресми іліміне қайшы пікірлерді таратады деп айыптайтын болса, басқалары радиостанцияны қолдап отыр. Сыншылар Польшаның епископтары ұзақ уақыт бойы "Мария" радиосын талқылап, бір-біріне қарсы екендерін айтады. Ал басқаша айтқанда, Польшаның көптеген епархияларында жергілікті радиостанциялар бар, олар FM радиостанциясында өз епископтарының қолдауымен хабар таратады. 2013 жылы 20-ға жуық станция өздерін тәуелсіз желіге қосылды. Нобель сыйлығының лауреаты және Польшаның бұрынғы президенті Лех Валенса "Мария радиосы өзін католик станциясы деп санаса, өтірік айтады" деп мәлімдеді. 2013 жылы ITI Group-қа қарасты либералды католик апталық журналы "Тыгодник Повшечный" журналында жазылған мақалада Польшадағы шіркеудің ауруының себебі Мария радиосы екені айтылған.
Антисемитизм туралы айыптар
Антидиффамация лигасы мен басқа да сыншылардың пікірінше, радио өз құрылғаннан бері ұлтшылдық пен антисемитизмді насихаттап келеді. "Мария" радиосына жасалған антисемитизмге қарсы айыптаулар оның әлемге танымал болуына себеп болды. 2006 жылдың сәуірінде белгілі поляк эссеісі Станислав Михалкевич - Telewizja Trwam телеарнасының танымал тұлғасы Gazeta Wyborcza газетінде "Иудеядан келген адамдар бізді артқа қарай таң қалдыруға тырысады" деп жазды және Дүниежүзілік еврей конгресін "Холокост индустриясының басты фирмасы" деп атады. 2007 жылдың шілдесінде 700-ден астам поляк католиктері, интеллигенция өкілдері, журналистер, діни қызметкерлер және белсенділер Радио Марияның антисемиттік пікірлерін айыптайтын наразылық хатқа қол қойды. Польшаның БАҚ этикалық кеңесі радиостанцияның еврейлерге қарсы "көпшілікке жатпайтын айыптауларын" "алғашқы антисемитизм" деп атады және "Мария" радиосын айыптап шықты. АҚШ Мемлекеттік департаментінің 2008 жылғы есебінде "Радио Мария Еуропаның ең ашық антисемиттік медиа орындарының бірі болып табылады" деп жазылған. Еуропа Кеңесінің баяндамасында "Мария" радиосы "бірнеше жылдан бері ашық түрде антисемитизмге итермелеп келеді" деп жазылған. 2011 жылы Польшаның радио хабар тарату басқармасы Радио Марияның екі бағдарламасын тексеріп, антисемиттік мәлімдемелері мен "ұлтшылдық расизм" үшін станцияны сөгіс берді. Саймон Визенталь орталығы "Мария" радиосының антисемиттік мәлімдемелерін айыптайтын петиция бастады. 2017 жылдың қаңтар айында АҚШ-тағы жамандауға қарсы лигасы жариялаған баяндамада "Мария радиосы 25 жыл бойы антисемитизмге қарсы" деп айыпталды. 2017 жылы Рыдзик From The Depths қорының басшысы Джонни Дэниелс көмегімен Израиль саясаткерлерінің бір тобын, соның ішінде Кнессет спикерінің орынбасары Ехиел Барды және Израиль коммуникация министрі Аюб Караны Торун қаласында "Еске алу және үміт" тақырыбына арналған "Мария" радиосының еске алу рәсіміне шақырды. Іс-шара Жаңа евангелизация жұлдызы біздің ханымның және Иоанн Павел II ғибадатханасының қасында орналасқан еске алу шіркеуінде өтті. Израиль делегациясының сапары кейбір комментаторлардың, әсіресе Израиль БАҚ-тарының қатты шабуылдарына ұшырады, олар делегация мүшелерін "Мария" радиосының және оның директорының антисемитизмге деген ұзақ тарихына көз жұмған деп айыптады.
Саясаттану
Польшаның бұрынғы премьер-министрі Ярослав Качиньский, Анджей Леппер және Збигнев Зиобро сияқты басқа да оңшыл немесе оңшыл саясаткерлер сияқты Radio Maryja-да тұрақты қонақ болды. Қасиетті орын радиостанцияның консервативті партияларға қызмет көрсетуін білгенде, "саясатты тастауды" талап етті. Рыджик әкесінің өзі партия құруы мүмкін бе деген сұраққа епископ Пьеронек діни қызметкердің саяси ұйым құруын елестете алмайтынын айтты. Пьеронек Гитлер де "Gott mit uns" деген ұранымен өз саяси мақсаттары үшін дінді пайдаланды деп, ұқсастық жасады. Радио Maryja Польшаның 2004 жылы Еуропалық Одаққа кіруіне қатты қарсы болды. Станция Польшада және бүкіл Еуропада өлім жазасын енгізуге ұмтылған Лех Качинскиймен бірге Заң және Әділет партиясының саяси бағдарламасын насихаттады. Өлім жазасына қолдау көрсету Рим-католик шіркеуінің негізгі ілімдеріне қатты қайшы келеді. 2006 жылдың ақпан айында "Заң және әділдік" тағы екі саяси партиямен маңызды келісімге қол қойды. Польша баспасөзінің ашуына орай, қол қою кезінде тек Рыджикке және сайлау кезінде Заң мен әділеттілікті белсенді қолдаған Телевизия Трум журналистеріне ғана бөлмеге кіруге рұқсат берілді. Польшаның Ұлттық радио хабарларын тарату кеңесінің президенті Эльжбета Крук өзінің бұл шағымдарға қатысты әрекет етуге өкілеттігі жоқ екенін мәлімдеді, өйткені оны Польша президенті Лех Качинский тағайындаған, ол Заң және сот мүшесі. Сыншылар үкімет "Заң және әділдіктің" саяси базасының елеулі бөлігін құрайтын "Мария" радиосының тыңдаушыларын алаңдатудан қорқатынын мәлімдеді. 2012 жылдың қыркүйек айында Radio Maryja және TV Trwam "Польша ояның!" "Заң және әділдік" партиясы екі телеарнаны да елдегі сандық теледидар желісіне қосуға тыйым салып, олардың аузын жабу үшін орталықшыл үкіметке қарсы наразылық білдірді. Демонстрация жоғары дәрежелі католик дін қызметкерлерінің радиостанцияның саяси хабарларына қатысты жаңа сынға әкелді. Еуропалық қоғамдастық епископтар конференциясының комиссиясының вице-президенті епископ Пьотр Ярецкий сұхбатында радиостанцияның әрекеті " шіркеу іліміне сәйкес келмейтінін" және олардың "қауіпті шатасу мен дүрбелең жолға түсіп жатқанын" айтты.
Президент Лех Качинский мен оның әйелі туралы пікірлер
2007 жылы Польшаның бірінші ханымы Мария Качиньска Халықаралық әйелдер күніне орай елу әйел журналистпен кездесті; әйелдер Польшаның аборт туралы заңдарын қатаңдатуға наразылық білдіру үшін мәлімдемеге қол қойды. Ридзик кездесуді "сұңқыр" деп сипаттап, дау тудырды. Кейіннен "Впрост" газетінде Риджиктің баяндамаларының бірінен жазылған жазба жарияланды. Ол сондай-ақ президент Лех Качинскийдің өзін "алдау" жасағанын және оны "еврейлер лоббисінің қысымына бойсұнған алаяқ" деп атағанын айтты. Рыдзик таспалар бұрмаланған деп болжады және бұл оқиғаны "жасалған" деп атады. Архиепископ Жозеф Михалик Radio Maryja радиосының директорына қарсы ешқандай тәртіптік шара қолданылмаятынын айтты: "Сіз адамды тек бір сөзінен немесе сыпайылықсыздығынан ғана бағалай алмайсыз". 2012 жылы масондықты көптен бері сынға алған Radio Maryja радиосы екі жыл бұрын президент Качинскийді өлтірген ұшақ апаты - "басқа көптеген әрекеттердің" бірі - Заң және Әділет партиясына қарсы масондық жоспардың нәтижесі болды деген сұхбатты жариялады.
Қолдаушылар мен олардың сынға деген реакциясы
Радионың жақтаушылары "Мария" радиосы "жалған үгіт" жүргізген БАҚ-тың нысанасы болып отырғанын, радионың жалған пікірлері өте сирек кездесетінін және олардың қызметкерлері емес, тыңдаушылардан шығатынын айтады. Ярослав Качинскийдің бұрынғы кабинеті Radio Maryja-ны ашық қолдады. 2006 жылдың желтоқсан айында Качинский "Мария" радиосының 15 жылдығын атап өтуде және станцияны "салтанат пен үміт" көзі ретінде мақтады. "Мария" радиосына қолдау білдіру жиі "Наш Дзённик" радиостанциясына байланысты.