Кіріспе

МҰО ("MUD, object oriented") – мәтінге негізделген онлайн виртуалды шындық жүйесі, оған бірнеше пайдаланушы (ойыншы) бір уақытта қосылуы мүмкін. МҰО термині екі ерекше, бірақ байланысты мағынада қолданылады. Бірі – бастапқы МҰО серверінен тараған бағдарламаларды, ал екіншісі – өзінің объектілер базасын ұйымдастыру үшін объектіге бағытталған әдістерді пайдаланатын кез келген MUD-ты, әсіресе егер ол бастапқы МҰО немесе оның туындылары сияқты жұмыс істесе. Осы мақаланың көп бөлігі бастапқы МҰО және оның тікелей ұрпақтары туралы, бірақ МҰО-ға ұқсас жүйелердің тізімі үшін МҰО-ның туындылары емес жүйелерін қараңыз. МҰО-ның бастапқы серверін Стивен Уайт бағдарламаланатын TinyMUCK жүйесін жасау тәжірибесіне сүйене отырып жасаған. Кейіннен LambdaMOO негізін қалаушы және бұрынғы Xerox PARC қызметкері Павел Кертис оны одан әрі дамытуға және техникалық қызмет көрсетуге қатысты. МҰО-ның ең ерекше ерекшеліктерінің бірі – оның пайдаланушылары серверде объектіге бағытталған бағдарламалауды жүзеге асыра алады, соның нәтижесінде оның барлығына қалай әрекет ететінін кеңейтеді және өзгертеді. Мұндай өзгерістерге жаңа бөлмелер мен объектілерді жасау, басқалар пайдалана алатын жаңа жалпы объектілерді құру және МҰО интерфейсінің жұмыс істеу тәсілін өзгерту кіреді. Кеңейту үшін қолданылатын бағдарламалау тілі – МҰО бағдарламалау тілі, және көптеген МҰО-да бағдарламашылар өздерінің кодтауында пайдалана алатын пайдалы құралдар жиынтығы – етістіктердің ыңғайлы кітапханалары бар. МҰО бағдарламалау тілі – доменге арналған тіл.

Өмірбаян

MOO – желіге қолжетімді, көп пайдаланушылы, бағдарламаланатын, өзара әрекеттесетін жүйелер, мәтіндік квест ойындары, конференция жүйелері және басқа да ынтымақтастық бағдарламалық құралдарын құруға өте ыңғайлы. Олардың ең көп таралған қолданылуы – көп қатысушылы, төмен өткізгіштігі бар виртуалды шындықтар. Олар академиялық ортада қашықтықтан оқыту, ынтымақтастық (мысалы, Diversity University), топтық шешімдерді қабылдау жүйелері және объектіге бағытталған тұжырымдамаларды оқыту үшін пайдаланылды; бірақ басқалары көбінесе әлеуметтік сипатта болады, рөлдік ойындарда қолданылады немесе бағдарламалау мүмкіндіктерін пайдалану үшін қолданылады. Олар виртуалды қатысуды зерттеуде де қолданылған. Көбінесе MOO-ға пайдаланушылар telnet протоколын қолдайтын клиент арқылы қосылады, ол хостпен тұрақты байланысты қамтамасыз етеді, деректерді жіберіп және командаларды алады. Бірақ кейбіреулері веб-интерфейстерді немесе басқа да осындай әдістерді жасады; алайда бұл көбінесе пайдаланушының өзара әрекеттесуін шектейді, олар өзара әрекеттеспейді, бірақ нысандарды қарап, қалыпты ақпаратты таба алады. MOO желілерін дамыту SunNET құрылуына әкелді, бұл хабсыз желі MOO арасындағы байланысты қамтамасыз етеді және желілік каналдарды қоса алғанда, MOO дамуына қосымша мүмкіндіктер береді. BioMOO-дан Густаво Глусман жасаған GNA NET деп аталатын тағы бір желі 17 негізінен білім беру сайттарын біріктірді. Осы оқу орындарының көпшілігі онлайн-сабақтарды немесе қашықтықтан оқытудың басқа да алғашқы нұсқаларын өткізді. Әр MOO өзінің барлық нысандарының мазмұнын және күйін тұрақты нысандық деректер базасында сақтайды, бұл MOO серверінің бағдарламалық құралын немесе оны хостингтейтін компьютерді қайта іске қосу арқылы нысандардың жоғалуына жол бермейді. Жаңа MOO-лар өздерінің MOO-ларын орнату үшін бастапқы деректер базасын таңдауы керек немесе MOO-ны бастауға қажетті нысандарды ғана қамтитын минималды базаны пайдалана алады. MOO-ны бастау үшін код пен құралдардың негізі ретінде қызмет ететін бірнеше MOO "негізгі" деректер базасы бар, соның ішінде LambdaCore (LambdaMOO-дан), MinimalDB (MOO-да пайдалы жұмыс істеу үшін қажетті ең аз код және құралдар), JHCore (Jay's House Moo-дан) және enCore (LinguaMOO-дан). MOO-дағы әрбір нысанға нөмір беріледі және пайдаланушы нысанның жанында болғанда осы нөмірмен, # белгісімен, сондай-ақ оның атымен аталуы мүмкін. Әкімшілер, сондай-ақ шеберлер деп те аталады, MOO-ны басқара алады және осы нысандарға белгілі бір жаһандық атауларды тағайындайды, олар $ белгісімен белгіленеді, бұл corifying деп аталатын процесс. Олар сондай-ақ ата-аналық жүйелерге ие, әр нысанның ата-анасы болады, көбінесе Root Class-қа, яғни #1-ге дейін жетеді. #0 да жүйелік атаулар тізімін, кіріс желілік қосылымдарды және жүйе жұмысына қатысты басқа да ақпаратты басқаруға жауапты арнайы жүйелік нысан ретінде резервтелген.

МОО-да әлеуметтік мінез-құлық

Әлеуметтік MOO және рөлдік MOO-дағы мінез-құлықтың ерекшелігі анықталды. Мысалы, алғашқы зерттеулер пайдаланушылардың жынысын ауыстыруға (яғни, онлайн өзінің жынысын өзгертуге) қатысатынын қарастырды. Әлеуметтік MOO-ға қатысушылардың көпшілігі (60 пайызы) ешқашан жынысын ауыстырмаған, ал рөлдік MOO-ға қатысушылардың көпшілігі (56,7 пайызы) осыны істеген. Дегенмен, жынысын ауыстырғандардың көпшілігі орташа есеппен уақыттың тек 10 пайызында ғана осыны жасаған. Зерттеу сондай-ақ, жыныс ауыстыруға ең басты кедергі – оның дұрыс емес және манипуляциялық екендігіне сену екенін көрсетті.

МОО негізінде жүргізіліп жатқан жобалар

Stunt - MOO серверінің ең соңғы кодтарымен кері үйлесімді форк. Ол көптеген мұрагерлік, анонимді объектілер, түпкілікті HTTP қолдауы, JSON талдау және жасау, түпкілікті карта дерек типі және жақсартылған криптографиялық мүмкіндіктерді қосады. Codepoint – Unicode символдарын қолдау үшін LambdaMOO-ны кеңейтуге бағытталған жоба. Алғашқыда бұл жоба H. Peter Anvin бастамасымен libucd кітапханасын пайдаланып жүзеге асырылды, ол Unicode Character Database мүмкіндіктерін толық көлемде қолданбайтын шағын кітапхана. Қазіргі таңдағы даму жұмыстарын Джеймс С. Дейкун, Роберт Лесли және Кенни Рут жүзеге асырып жатыр, мақсаты – оны LambdaMOO негізгі дистрибуциясына енгізу. ToastStunt – Stunt серверінің жаңа мүмкіндіктерді қосуға бағытталған форкі. Оларға 64 биттік бүтін сандар, SQLite қолдауы, Perl-мен үйлесімді реттегіш өрнектер, фононды жіптік функциялар, Argon2id хэшингі, telnet IAC ұстау, профильдеу қолдауы, өнімділікті жақсарту және ондаған қосымша функциялар мен жақсартулар кіреді.

Ұрпақ емес МОО

Кейбір серверлер бастапқы MOO серверінен туындамаған, бірақ "MOO" стильіндегі объектіге бағытталған ерекшеліктерді қолданады, яғни олар осы сервердің бастапқы кодын аз немесе мүлдем пайдаланбайды және MOO бағдарламалау тілімен көбінесе үйлеспейтін ішкі тілдерді қолданады. Олардың ешқайсысы LambdaMOO немесе оның ұқсас серверлерінің танымалдығына жете алмады. Стивен Уайт CoolMUD деп аталатын жаңа, осыған ұқсас жүйені жасады, бірақ ол MOO сияқты кең пайдаланушылар базасын ала алмады. Бағдарламаланатын объектіге бағытталған MUD серверін жасауға жасалған келесі әрекет – Грег Хадсон жазған, кейін Брэндон Гиллеспи "Жаратылыс" деген атпен күтіп-жөндеген ColdMUD. Бастапқы MOO-мен ешқандай байланысы жоқ бір ерекше MOO – mooix. mooix басқа MUD-тардан ерекшеленеді, себебі ол барлық көп тапсырмалылық және желілік мәселелерді шешу үшін UNIX операциялық жүйесін пайдаланады. Бұл соның салдарынан бірнеше ерекше қосымша әсерлер туындайды, олардың бірі – MOO кез келген тілде бағдарламалану мүмкіндігі. mooix Джоуи Хесс Perl тілінде толыққанды MOO жасауға жасаған сәтсіз әрекеттен кейін жазылды, ол perlmoo деп аталды.

Қол жеткізу

Қатысушылар (көбінесе пайдаланушылар деп аталады) Телнет немесе басқа, арнайы клиенттік бағдарлама арқылы МОО-ға қосылады. Қосылған кезде оларға әдетте жаңа кейіпкер жасау немесе қолданыстағы кейіпкерге қосылу жолын түсіндіретін қош келдіңіз хабары көрсетіледі. Көптеген командалар серверде МОО процедурасына немесе, іс жүзінде жұмыс атқаратын, операцияға жіберіледі. Осылайша, МОО бағдарламалау тілінде бағдарламалау дерекқорына және, демек, виртуалды шындыққа маңызды өзгерістер енгізудің маңызды бөлігі болып табылады.

Әкімшілік

Барлық MOO-да Wizard деп аталатын белгі бар; егер ойыншыға қойылса, ол MOO дерекқорындағы дерлік барлық нәрсені көруге және өзгертуге қабілетті болады. Мұндай ойыншылар әдетте MOO әкімшілігінің негізін құрайды. MOO-ның белгіленген иелері кейде Архимагтар деп аталады. Бұл шеберлер MOO-ға қол жеткізуді шектей алады, сондай-ақ жаңалықтарды жариялап, журналдарды бақылай алады. Пайдаланушының меншігінде жоқ немесе жалпыға оқылатын/жазылатын болмайтын етістіктер мен қасиеттерді өзгерту және тіпті орындау үшін шебер рұқсаты қажет. Барлық етістіктер мен қасиеттер объектілердің ішінде тиісті белгілермен жабдықталған, оларды пайдаланушы ағымдағы күйін анықтау үшін өзгерте алады.

Әлеуметтік келісімдер

LambdaMOO сервермен бірге құрылды және сервердің дамуы баяулағанға қарамастан, одан әрі жалғасты. Бұл алғашқы ашық MOO болды. JaysHouseMOO – 1992 жылы Миннесота штатының Манкатодағы университетінде Джей Карлсон бастаған әлеуметтік MOO. Ол MOO тілінде іске асырылған алғашқы gopher серверіне ие болды. Netscape оның веб-сервері де бар екенін атап өтті. 90-шы жылдары ол MOO бағдарламалаушыларының элиталық тобының кездесу орны саналды. Олардың арасында бұрынғы және қазіргі LambdaMOO кодына жауапты Роджер Крю, Эрик Остром, Джей Карлсон және Бен Джексон болды. 1994 жылы De Digitale Stad (Амстердамның цифрлық қаласы) аясында құрылған және Голландияның алғашқы MOO-ларының бірі. BayMOO – 1993 жылдың қазанында құрылған әлеуметтік MOO. Ол Сан-Франциско және оның төңірегіндегі аймақтарға негізделген. Өмірінің бір бөлігінде ол SFSU-да хостингтелді. BayMOO сонымен қатар NIST үшін арнайы MOO – FactoryNet-ті де хостингтеді. 1994 жылдың желтоқсанында ол EFF-тің демеушілігімен өткен Aerosmith-тің төрт күндік «Киберғарыш туры»н өткізуге таңдалған MOO-лардың бірі болды. Сол жылдың басында ол Cypherpunks мүшелерінің кездесуін де қабылдады. SunNET және GNA NET интерму желілерінің бір бөлігі. IDMOO – Нью-Йорк негізделген MOO, оны LambdaMOO және PMCMOO бағдарламашылары бастады, олар MOO кеңістіктерінде виртуалды емес кеңістіктер үшін жасалған әлеуметтік нормалардың үстемдігіне ие бола бастады деп ойлады. IDMOO 1990-шы жылдардың соңында бірнеше жыл бойы онлайн болды және ерте виртуалды BDSM қауымдастығы мен Plaintext Players-ді қабылдағанымен танымал. SchoolNet MOO 1990-шы жылдардың ортасында басталды және 1998 жылға дейін SchoolNet-пен қаржыландырылды, содан кейін ол MOO Canada, Eh? деп аталды. SchoolNet MOO Карлтон университетінің Virtual Ventures қолдануының арқасында Канаданың Оттава аймағында ерекше танымал болды, сондай-ақ ACTUA мүшесі (сол кезде YES VACC деп аталды) 8-18 жастағы жастарға арналған компьютерлік бағдарламалау білім беру платформасы ретінде пайдаланды.

Ғылыми-зерттеу МОҚ

MediaMOO қазіргі уақытта Солтүстік Иллинойс университетінің ағылшын тілі кафедрасында орналасқан, кәсіби медиа зерттеушілеріне арналған. Ол 1993 жылы Эми Брукман MIT Media Lab-тың Эпистемология және оқыту тобында жасалған. 1996 жылы MediaMOO-ның 1000-нан астам мүшесі болды, оны сайланған кеңес басқарды және жиі жиналыстар өткізілді, оның ішінде «Сейсенбілік кафе» – Компьютерлер мен жазу қауымдастығының мүшелерінің апталық талқылау алаңы. Қазір де қолжетімді болғанымен, көбінесе белсенді емес, және енді Брукманның бақылауында жоқ.

Білім беру бойынша МОК

Diversity University, 1993 жылы Jeanne McWhorter құрған алғашқы арнайы білім беру MOO. Postmodern Culture MOO (PMC2 немесе PMCMOO) – Вирджиния университетінің Гуманитарлық ғылымдардағы озық технологиялар институты (IATH) ұйымдастырған MOO, ол 1990 жылдардың ортасында өте белсенді болды. Онда постмодерн мәдениеті күрделі бағдарламаланған кеңістіктерде талқыланды, соның ішінде Джеймс Джойстің «Улисс» романынан «Nighttown» фрагменті де бар. Кейбір архивтер әлі де қолжетімді. , 9-13 жас аралығындағы балаларды оқытуға арналған құрылымдық оқу MOO. Оны 1996 жылы Amy S. Bruckman докторлық диссертациясы ретінде әзірледі және «білім берудегі ең маңызды MOO зерттеулерінің» бірі деп аталды. 11 жыл онлайн болғаннан кейін 2007 жылы жабылды. BioMOO – Gustavo Glusman мен Jaime Prilusky 1993 жылы Вейцман ғылыми институтында құрған кәсіби MOO. Бұл биология зерттеушілерінің идея алмасу, коллоквиумдар мен конференциялар өткізу және MOO-ның маңызды мүмкіндіктерін зерттеу үшін виртуалды алаңы болды. Бұл кәсіби қызмет «Science» журналында жарияланған «Киберкеңістік нақты ғылыммен айналысуға мүмкіндік береді» деген мақалада мойынға алынды. BioMOO Wizards BioMOO серверінің портативті бөлігін жасады, оны Виртуалды конференция орталығы деп атады, виртуалды ғылыми конференцияда баяндама ретінде ұсынды және VCC-ді тағы бір виртуалды ғылыми конференция өткізу үшін пайдаланды. BioMOO VR веб-интерфейсіне ие болды. Сегіз жылдық қызмет ішінде BioMOO көптеген кәсіби іс-шараларды өткізді, соның ішінде Виртуалды табиғат ғылымдары мектебінің «Биокомпутерлер және ақуыз құрылымының принциптері» курстары. Prilusky мен Glusman 1994 жылы File Utilities Package-ті шығарды, бұл MOO серверін өзгерту, ол негізгі файлдық жүйеге тікелей, бірақ бақыланатын қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Glusman сонымен қатар intermoo GNA желісін де құрды. LinguaMOO – 1995 жылы Cynthia Haynes (Техас университеті, Даллас) және Jan Rune Holmevik (Берген университеті) құрған гуманитарлық ғылымдарды зерттеуге арналған білім беру MOO. Көптеген білім беру MOO-лары өздерінің MOO деректер базасының ядросы үшін LinguaMOO-дан алынған enCore жүйесін пайдаланады. Haynes және Holmevik MOO-ны білім беруде пайдалану туралы екі кітап жариялады. MundoHispano 1994 жылы Lonnie (Turbee) Chu және Kenzi Mudge (Сиракуз университеті) құрды, директорлар Theresa Minick (Кент мемлекеттік университеті) және Greg Younger (Экономика институты) болды. Бұл испан тіліндегі алғашқы MOO, испан командалары мен әріптерімен, испан тілін ана тілі ретінде білетін, оқып үйренетін және оқытатын адамдар үшін жасалған. Ең жақсы кезеңінде оннан астам елден 4000-нан астам пайдаланушы тіркелді. ATHEMOO 1995 жылы Гавайи университетінде құрылды және театрмен қызығушылық танытқан ғалымдар мен мамандар үшін онлайн-қойылымдар мен оқыту алаңы болды. АХТЭ және АХТЭМУ-да ең жоғары деңгейде 2200 адам қатысты.

MOO ойындар

HellMOO 2004 жылдан бері онлайн болған рөлдік ойын MOO еді. Оның тақырыбы пост-апокалипсис болғанмен, сонымен қатар көптеген ғылыми фантастика, эротика, киберпанк және поп-мәдениетке сілтемелер де кездесетін.