Кіріспе
Rolla () – АҚШ-тың Миссури штатындағы Фелпс округінің орталығы және қаласы. 2020 жылғы АҚШ халық санауы бойынша халқы 19 943 адамды құрайды. Қала I-44 тас жолы бойында Сент-Луис пен Спрингфилд қалаларының арасында шамамен ортасында орналасқан. Оның микрополитендік статистикалық аймағы Миссури штатының Фелпс округінен тұрады. Ролла Миссури ғылым және технология университетіне үйірмек, ол көптеген инженерлік мамандықтарымен және компьютерлік ғылымдар факультетімен кеңінен танымал. Марк Твен ұлттық орман шаруашылығының бас кеңсесі Ролла қаласында орналасқан. Сонымен қатар, қала Озарк таулы аймағының американдық шарап жасау аймағында орналасқан, ал алғашқы жүзімдіктерді осы аймаққа келген итальяндық иммигранттар құрған.
Тарих
Фелпс округіне алғашқы еуропалық американдықтар 19 ғасырдың басында қоныстанды, олар Мерамек, Гасконад және Литтл Пайни сияқты жергілікті өзендер бойында фермерлер мен темір жұмысшылары болып жұмыс істеді. 1842 жылы Джон Уэббер Ролла қаласына айналған алғашқы үйді салды. Тоғыз жылдан кейін, аймаққа теміржол мердігері Эдмунд Уорд Бишоп қоныс аударды. Мемлекет Ролланы 1858 жылы ресми түрде қала деп жариялады. Ролла қаласының аты қалай қойылғаны туралы үш әңгіме бар. Бір әңгіме, халық ауыз әңгімесі ретінде кеңінен танылған және Фелпс округінің тарихи қоғамы мойындағандай, Ролла мен көршілес Диллон қалалары округ орталығы атағы үшін бәсекелесіп, туындаған. 1861 жылы Ролла округ орталығы болып бекітілген кезде, Диллон тұрғындарына жеңілген соң, жаңа қаланың атын таңдауға рұқсат берілді және оны ешқандай пайдасы жоқ аң аулау итінің құрметіне Ролла деп атады. Тағы бір әңгіме қалаға ат қою туралы азаматтар жиналысынан шықты. Веббер Хардскрэбл (аудандағы топырақты сипаттау үшін қолданылған) атауын ұсынды, ал Бишоп Фелпс орталығы атауын жақтады. Солтүстік Каролинадан келген жаңа қоныс аударушылардың өкілі Джордж Коппедж қауымды Рали деп атауды қалады. Бишоп үштік теңдікті бұзып, Коппеджпен келісті, бірақ атау аймаққа сәйкес дұрыс жазылуы керек, яғни Ролла. Бірақ бір ғана оқиғаға куәлік ететін деректер бар, ол – қаланың аты Сент-Луис қаласының Ролла Роуз есімді азаматының құрметіне қойылғаны. Ол және басқалар 1840 жылдары аң аулауға осы аймаққа келген. Олар жолдарынан адаспау үшін ағашқа өз есімін ойып жазған. Оның әйелі Аделина Роуз 1903 жылғы 19 шілдеде «Сент-Луис глоб» газетінде осы оқиғаны баяндады. Оңтүстіктен келген көптеген қоныс аударушылардың болуына байланысты, Ролланың көптеген тұрғындары Американдық Азамат соғысы кезінде Конфедерацияны қолдады; алайда, 1861 жылдың маусым айында қала Одақ әскерлерімен басып алынды. Олар қалаға басып алған кезде екі шағын бекініс – Вайман және Детте бекіністерін салды. Ролла сонымен қатар Гловер және Дейвис лагерлерінің орналасқан жері болды. 1863 жылдан 1865 жылға дейін Ролла 5-ші Миссури штатының милициясының полкінің штаб-пәтері болды. Ролланың тарихының көп бөлігінде ол көлік және сауда орталығы болып қызмет етті. 1860 жылы ол «Фриско желісі» деп белгілі Сент-Луис-Сан-Франциско теміржолының алғашқы салынған бөлігінің батыс соңғы станциясы болды. Бүгінде BNSF теміржолы қаладан тікелей өтеді. Ролла сонымен қатар АҚШ 66-шы бағдарламалық жолындағы тұрақты аялдама болды, өйткені ол ірі Сент-Луис және Спрингфилд қалаларының арасында шамамен ортасында орналасқан. Бүгінде Ролладан 44-ші, 63-ші және 72-ші автокөлік жолдары өтеді.
География
АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 11,85 шаршы миль (31 км²), оның ішінде 11,83 шаршы миль (31 км²) құрлық, ал 0,02 шаршы миль (0 км²) су. Қаладан Миссури су алабын (Литтл Пайни және Гасконад арқылы) және одан әлдеқайда кіші Мермек су алабын (Бурбьюз арқылы) бөліп тұратын суайдырғыш сызық өтеді.
Климат
Ролланың ылғалды субтропиктік климаты бар. Осы климат үшін Кёппен климаттық жіктелімінің "Cfa" қосалқы типі тән.
2020 жылғы халық санағы
2020 жылғы АҚШ халық санағында Ролла қаласында 19 943 адам, 8 470 үй шаруашылығы және 4 141 отбасы тіркелді. Халық тығыздығы бір шаршы мильге 1644,1 адамды (634,9/км²) құрады. 9 509 тұрғын үй бірлігінің орташа тығыздығы 783,9 бір шаршы мильге (302,7/км²) жетті. Халықтың этникалық құрамы: 80,55% (16 064) ақ нәсілді, 4,21% (839) қара немесе афроамерикалық, 0,51% (101) американдық үндістер, 6,26% (1,248) азиялық, 0,05% (9) Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 1,46% (291) басқа нәсілдер және 6,97% (1,391) екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испаниялық немесе латиноамерикандықтар халықтың 3,3% (661) құрады. 8 470 үй шаруашылығының 21,6%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 35,2%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, ал 31,7%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады. Барлық үй шаруашылықтарының 36,4%-ы жеке тұлғалардан тұрады, ал 12,9%-ында 65 жасқа толған жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,1 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,7 адамды құрады. Халықтың 17,5%-ы 18 жасқа дейінгілер, 29,7%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 23,8%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 16,4%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 14,2%-ы 65 жасқа жоғары жастағылар. Орташа жас 26,8 жасқа тең. Әр 100 әйелге 122,5 еркек шақ келді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 128,8 еркек шақ келді. 2016-2020 жылдарға арналған Америкалық қоғамдық сауалнаманың бағалауынша, үй шаруашылығының орташа табысы 37 252 доллар (+/- 5 474 доллар қателік шегімен), ал отбасының орташа табысы 55 595 доллар (+/- 4 340 доллар) құрады. Ер адамдардың орташа табысы 17 959 долларды (+/- 5 438 доллар) құрады, ал әйелдердің орташа табысы 23 582 долларды (+/- 1 673 доллар) құрады. 16 жастан асқандардың орташа табысы 21 873 долларды құрады (+/- 2 358 доллар). Шамамен 12,0% отбасылар мен халықтың 27,3%-ы кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 19,8%-ы және 65 жасқа жоғары жастағылардың 17,4%-ы.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы санақ бойынша қалада 19 559 адам, 7 574 үй шаруашылығы және 3 765 отбасы тұрды. Халық тығыздығы анықталмаған. Қаланың нәсілдік құрамы: 86,71% ақ нәсілді, 4,11% қара немесе афроамерикандық, 0,43% американдық үндістер, 5,70% азиялық, 0,09% гавайилік немесе Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,41% басқа нәсілдер және 2,56% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын халықтың 2,62% -ы испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. 7 574 үй шаруашылығының 25,7% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 35,2% -ы бірге тұратын жұбайлар, 10,7% -ында күйеуі жоқ әйелдер, 3,8% -ында күйеуі жоқ ерлер және 50,3% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 36,4% жеке адамдардан тұрады, ал 10,8% -ы 65 жасқа толған және жалғыз тұратын адамдардан. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,24 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,90 адам. Қаладағы орташа жас 26,2 жас. Тұрғындардың 18,2% -ы 18 жасқа дейін, 29,4% -ы 18 мен 24 жас аралығында, 23,7% -ы 25 пен 44 жас аралығында, 17,1% -ы 45 пен 64 жас аралығында және 11,6% -ы 65 жастан асқан. Қаланың жыныстық құрамы: 55,0% ер адам және 45,0% әйел адам.
Білім
Ролла қаласы Ролла орта мектебі мен Ролла жоғары мектебінің «Ролла Бульдогс» командасына үйі. Ролла ғылым және технология саласындағы мемлекеттік және федералды білім беру мен зерттеудің маңызды орталығы болып табылады. Бұл Миссури ғылым және технология университетінің (Миссури S&T) орны, ол 1870 жылы Миссури тау-кен және металлургия мектебі ретінде құрылған және 1964 жылдан 2007 жылға дейін Миссури университеті – Ролла (UMR) деп аталған. Миссури S&T университеті инженерлік және компьютерлік ғылымдар факультеттерімен кеңінен танымал. Сонымен қатар, АҚШ Геологиялық қызметі әр түрлі орталықтары бар үлкен аймақтық кешенді басқарады: Ұлттық геопространдық техникалық операциялар орталығы III, Миссури су ғылымы орталығы, Орта континенттік географиялық ғылым орталығы, Ұлттық кеңістіктік деректер инфрақұрылымы серіктестігі кеңсесінің байланыс өкілдері және Ролла ғылыми ақпарат және кітапханалық қызметтер кеңсесі. Роллада сондай-ақ Ролла қалалық кітапханасы да бар.
Медиа
Ролла және айналасындағы аймақтарға «The Rolla Daily News» күнделікті газеті қызмет көрсетеді. KUMR, KRTE FM, KFLW, KFBD, KTTR, KMOZ, KTTR FM, KZNN, KXMO және KKID – жергілікті коммерциялық радиостанциялар. KMST (FM) – мемлекеттік радиостанция, ал KMNR FM – Миссури ғылым және технология университетінің студенттік радиостанциясы.