Кіріспе
Монтана штатының қаласы, АҚШ. Хардин – Монтана штатындағы Биг Хорн округінің орталығы. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 3818 адамды құрайды. Қала Кроу үнді резервациясының солтүстігінде орналасқан.
Hardin is a city in and the county seat of Big Horn County, Montana, United States. The population was 3,818 at the 2020 census. It is located just north of the Crow Indian Reservation.
Тарих
Қала Сэмюэл Хардиннің құрметіне аталған, ол әзірлеуші Чарльз Генри Морриллдің досы болған. Ол 1911 жылы қала ретінде тіркелді. Томас Д. Кэмпбелл осы маңда 95 000 акр жерге ең ірі бидай шаруашылығын ұйымдастырды және ауыл шаруашылығында өнеркәсіптік машиналарды қолдануды алғаш рет енгізді. Кіші Бигхорн өзені қаланың шығысында Бигхорн өзеніне құйып кіреді.
Климат
Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша Хардин қаласының суық, жартылай шөлейтті климаты бар, климат карталарында "BSk" деп белгіленеді.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы санақ бойынша қалада 3384 адам, 1295 үй шаруашылығы және 868 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 1411 тұрғын үй, орташа тығыздығы көрсетілген. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 62,26% ақ нәсілді, 0,12% афроамерикалық, 31,59% американдық үндістер, 0,35% азиялық, 1,03% басқа нәсілдерден және 4,64% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 5,53% -ы испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. 1295 үй шаруашылығының 36,2% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 46,3% -ы бірге тұратын жұбайлар, 16,6% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 32,9% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 29,2% жеке адамдардан тұрды, ал 12,7% -ында 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,55 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,16 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 31,0% -ы 18 жасқа дейінгілер, 7,7% -ы 18-24 жас аралығындағылар, 26,3% -ы 25-44 жас аралығындағылар, 21,1% -ы 45-64 жас аралығындағылар және 13,9% -ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер. Орташа жас 34 жасқа тең. Әр 100 әйелге 88,8 еркек шақ келді. 18 жасқа және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 79,6 еркек шақ келді. Үй шаруашылығының орташа табысы 28 018 доллар, ал отбасының орташа табысы 33 729 доллар болды. Ер адамдардың орташа табысы 28 493 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 19 444 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 13 041 доллар болды. Отбасылардың 17,2% және халықтың 23,9% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 33,1% және 65 жастан асқандардың 13,1% кедейлікте өмір сүрді.
Экономика
Қала 800 акрлық индустриалды парк салды. Ол тас жолға және теміржолға қосылу мүмкіндігіне ие. 2021 жылы компанияның баспасөз хабарламасында хабарланғандай, Хардин қаласында Marathon Patent Group компаниясының биткоин майнинг орталығы орналасқан.
Түрме
2004–2005 жылдары Техаста орналасқан архитектуралық фирмалар, облигация сатушылар және мердігерлерден құралған консорциум, спекулятивтік түрмелер мен қамау орындарын салуды ілгерілету мақсатында Хардиннің өнеркәсіптік даму органына 27 миллион долларлық облигация шығаруға көндірді, бұл ақша Екі өзендер қамау орынын салуға бағытталды. Ол 464 тұтқынға арналған және қант қызылшасы егісінде орналасуы жоспарланған еді. Ықшамдық 2007 жылдың шілдесінде ашылуға тиіс болған, бірақ Монтана штаты оны мақұлдамады. 2008 жылдың 1 мамырында Орган облигациялары төлемді тоқтатты. Консорциумның шарты 2009 жылдың қаңтар айында орындалмады, ал қамауда ешбір тұтқын болған жоқ. 2009 жылдың қараша айында Екі өзендер басқармасы бесінші директорын тағайындады. Болашақта пайдалану үшін ғимаратты күтіп ұстауға 814 000 долларлық резервтік қор бөлінді. Ол жеті жылдан астам уақыт бойы толық және бос тұрды, бірақ 18 ай бойы жартылай толтырылды. 2016 жылдың ақпан айына қарай ол қайтадан бос қалды, содан бері қала Екі өзендерге оны күтіп ұстау үшін 582 595 доллар төледі. Төленбеген облигациялардың пайызына байланысты, 2015 жылдың желтоқсанына қарай оның қарызы 40 миллион доллардан асты. 2019 жылдың сәуір айында Үндістер істері жөніндегі бюро иелігін алып, жұмысын бастады. Атауы Рокки-Маунтин аймақтық қамау орыны деп өзгертілді.
Өнер және мәдениет
Биг Хорн округінің тарихи мұражайы Хардин қаласында орналасқан. Ол 35 акр жерді алып жатыр және 24 тарихи құрылыс бар. Хардин аймағының сауда-өнеркәсіп палатасы мен ауыл шаруашылығы басқармасы маусымның үшінші жексенбісінде "Кішкентай Үлкен Мүйіз күндері" фестивалін өткізеді. Фестивальге Джо Медисин Кроу жазған "Кастердің соңғы тұғыры" қайта жаңғырту көрсетілімі кіреді. Сондай-ақ PRCA родеосы және Crow халық күндері де ұйымдастырылады. Хардинде Биг Хорн округі кітапханасы жұмыс істейді.
Білім
Хардин мектеп округтері балабақшадан бастап 12-сыныпқа дейін оқушыларды біліммен қамтиды. Хардин бастауыш мектеп округінде 5 мектеп бар. Хардин жоғары мектебінде 2021-2022 оқу жылында 529 оқушы білім алды. Олардың командасының аты – "Булдогтар".
Радио
KHDN 1230 AM жаңалықтар, әңгімелер және ақпараттық форматта. KNPC 88.5 FM діни форматта. KRWS LP 100.7 FM ескі әндер форматта.
Инфрақұрылым
Интерстейт 90 қаланың солтүстік жағынан шығыстан батысқа қарай өтеді. Оған Ескі АҚШ 87-ші тас жолымен қатар, 216, 236, 307, 313 және 384 номерлі екінші дәрежелі тас жолдар да қызмет етеді. Биг Хорн округі әуежайы қаланың батысынан 3 миль қашықтықта орналасқан, жалпы пайдалануға арналған әуежай. Ең жақын коммерциялық әуежай – Биллингс Логан халықаралық әуежайы.