Кіріспе
Монтана штатындағы қала, АҚШ
Льюистаун – Монтана штатының Фергус округінің орталығы және қаласы. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 5 952 адамды құрайды. Льюистаун штаттың географиялық орталығында, Грейт-Фолс қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай және Биллингс қаласынан солтүстік-батысқа қарай орналасқан. 1882 жылы жоспарланған бұл қала 1880-ші жылдардағы алтын асыру оқиғасының орталығы болды және айналағы елді мекендерді теміржол арқылы кірпішпен қамтамасыз ететін маңызды теміржол торабы қызметін атқарды.
Тарих
Бұл аймақ Американың қара аяқ тайпасының жері болған. 1874 жылы 7-ші АҚШ жаяу әскерінің "F" ротасы Каролл, Монтана және Хелена арасындағы ең қысқа маршрут – Каролл жолымен саяхаттайтын адамдарға әскери қорғау мақсатында Форт-Льюистің құрылуына себеп болды. Льюистаун қаласы осы форттың құрметіне аталған. Льюистаунға алғашқы қоныс аударғандар – метистер болды. Метистер 1879 жылы Льюистаунды іргелендірді. Пьер Бергер Льюистаунды негіздеуші деп есептеледі. Бергер, оның әйелі Джудит Уилки Бергер, ұлы Исадор Бергер, Исаи Бергер, Жан Батист Бергер және Жак Бергер, сондай-ақ бірнеше басқа отбасылар 1879 жылы Льюистаун аймағына келді. Франсис Жано екінші топпен бірге келді. Жано 1883 жылы алғашқы мемлекеттік мектепті ашты. Льюистаун 1899 жылы қала мәртебесін алды. 1880 жылы жақын жердегі Джудит тауларында алтынның табылуына байланысты Льюистаун алтын асығу ортасы болды. Алтын іздеуден бұрын Мейден Монтана штатының орталық бөлігіндегі ең ірі қала еді. Алтын қоры таусылғаннан кейін көптеген кеншілер Льюистаунда жұмыс тауып, тұрақты қоныс тепті. Льюистаун Монтана темір жолының шығыс терминалы болды, ол шамамен 157 миль (253 км) қашықтықтағы Монтана штатының Ломбард қаласымен байланысты. Темір жол Ломбардтағы Солтүстік Тынық мұхиты темір жолы арқылы ұлттық темір жол желісіне қосылды. Монтана темір жолы 1895-1903 жылдары салынды және 1908 жылға дейін тәуелсіз жұмыс істеді, содан кейін оны Чикаго, Милуоки, Сент-Пол және Тынық мұхиты темір жолы ("Милуоки жолы") сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1942 жылы АҚШ Әуе күштері Солтүстік Африка мен Еуропадағы миссияларға дайындалатын ұшқыштарды оқыту үшін Льюистаунның батысында Boeing B 17 Flying Fortress оқу базасын құрды. Бұрынғы әуе базасы қазір Льюистаун қалалық әуежайы болып табылады, онда екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жау тыңшыларынан құрылғыны қорғау үшін пайдаланылған Норден бомба нысанасының соңғы сақталысы орналасқан. Қалалық саябақта Minuteman III баллистикалық зымыраны қойылған.
География
АҚШ-тың 87-ші тас жолы қалада АҚШ-тың 191-ші тас жолымен қиылысады. АҚШ-тың халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 5,32 шаршы миль (14 км²) құрайды, бәрі құрлық. Қала Монтана штатының нақты орталығында орналасқан және Роки тауларының бөлігі болып табылады. Қаланың су көзі – Льюистауннан оңтүстікке қарай 6 миль (10 км) жердегі Үлкен қарлы таулардың етегінен бастау алатын Үлкен көктем арнасы.
Климат
Льюистаун салыстырмалы түрде құрғақ ылғалды континенттік климатқа (Köppen Dfb) ие, ұзақ, құрғақ және көбінесе суық қыстармен және қысқа, жылы, ылғалды жаздармен сипатталады. Қысқы ауа райы Канададан келетін суық полярлық ауаның қозғалысынан қатал болуы мүмкін, ал кейде желдің күшті болуына байланысты өте жұмсақ немесе тіпті жылы болады. Үш қысқы айда орташа есеппен 9,3 күн күндіз температура нөлден жоғары көтеріледі, бірақ бір жыл бойы 46,6 күн күндіз температура нөлден аспайды. Таңертең 21,5 күнде және қыс айларында екі таңертең температура нөлге жетеді, ал 1928-29 жылдардағы суық қыста он екіге дейін жетеді. Температура маусым айына дейін тұрақты түрде нөлден жоғары көтерілмейді: нөлден жоғары температураның орташа мерзімі 19 қыркүйектен 23 мамырға дейін – бұл 92 күндік «өсу маусымын» құрайды, ал нөлден төменгі максималды температура 26 қазаннан 2 сәуірге дейін. Льюистаундағы ең жоғары температура 1900 жылдың 21 маусымы мен 31 шілдесінде, ал ең төменгі температура 1929 жылдың 28 қаңтарында тіркелді. Ең жоғары минимум 1925 жылдың 17 шілдесінде, ал ең төменгі максимум 1916 жылдың 29 қаңтарында болды; ең суық ай 1950 жылдың қаңтары болды, орташа температурасы . Жаз айларында күндері өте жылы, бірақ түндері салқын болады және сирек мұз пайда болады. Жауын-шашынның көп бөлігі көктемгі дауылдардан түседі: ең ылғалды жыл 1953 жыл, жауын-шашын мөлшері , ал ең құрғақ жыл 2021 жыл, жауын-шашын мөлшері . Құрғақ жағдайларға қарамастан, қысқы қар жаууы көп, орташа мөлшері ; бірақ чинок желдерінің жиі соғуы қаңтар айындағы қардың орташа қалыңдығын төмендетеді. Жердегі ең көп қар 1978 жылдың 1 және 2 ақпанында тіркелді. 1978 жылдың ақпан айында қардың орташа қалыңдығы ең жоғары болды. Ең қарлы жыл 1955 жыл, жауған қар мөлшері , ал ең аз қарлы жыл 1992 жыл, жауған қар мөлшері болды, ал бір айдағы ең көп қар 1954 жылдың наурыз айында жауды.
During the summer, days are very warm, but nights remain cool and rare freezes have occurred. Most precipitation is from spring thunderstorms: the wettest calendar year has been 1953 with and the driest 2021 with Despite the dry conditions, winter snowfall is substantial with an average of ; however the frequent chinooks keep mean snow cover down to in January. The most snow on the ground has been on February 1 and 2, 1978. February 1978 also had the highest mean snow cover at ; the snowiest year has been 1955 with and the least snowy was 1992 with only , and the most snow in a month during March 1954.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 5813 адам, 2594 шаруашылық және 1507 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. Қаланың нәсілдік құрамы: 96,53% ақ нәсілді, 0,07% афроамерикалық, 1,41% американдық үндістер, 0,34% азиялық, 0,14% басқа нәсілдерден және 1,51% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 0,72% құрады. Барлығы 2594 шаруашылықтың 26,1%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 46,5%-ы бірге тұратын жұбайлар, 8,6%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын шаруашылықтар, ал 41,9%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 37,7%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 18,4%-ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрды. Шаруашылықтың орташа мүше саны 2,18, ал отбасының орташа мүше саны 2,88 адамды құрады. Қала халқының жас құрамы: 18 жасқа дейінгілер – 23,5%, 18-24 жас аралығындағылар – 6,8%, 25-44 жас аралығындағылар – 23,2%, 45-64 жас аралығындағылар – 23,6%, 65 жасқа жоғары – 22,8%. Орташа жас 43 жасқа тең. Әр 100 әйелге 87,5 еркек, ал 18 жастан асқан әйелдердің 100-іне 84,4 еркек шақ келді. Шаруашылықтың орташа жылдық табысы 28 949 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 36 888 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 30 231 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 20 019 доллар болды. Жан басына шаққандағы орташа табыс 16 817 долларға тең. Халықтың 13,6%-ы және отбасылардың 9,0%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 17,3%-ы және 65 жастан асқандардың 12,0%-ы.
The racial makeup of the city was 96.53% White, 0.07% African American, 1.41% Native American, 0.34% Asian, 0.14% from other races, and 1.51% from two or more races. Hispanic or Latino of any race were 0.72% of the population. There were 2,594 households, out of which 26.1% had children under the age of 18 living with them, 46.5% were married couples living together, 8.6% had a female householder with no husband present, and 41.9% were non families. 37.7% of all households were made up of individuals, and 18.4% had someone living alone who was 65 years of age or older. The average household size was 2.18 and the average family size was 2.88. In the city, the population was spread out, with 23.5% under the age of 18, 6.8% from 18 to 24, 23.2% from 25 to 44, 23.6% from 45 to 64, and 22.8% who were 65 years of age or older. The median age was 43 years. For every 100 females there were 87.5 males. For every 100 females age 18 and over, there were 84.4 males. The median income for a household in the city was $28,949, and the median income for a family was $36,888. Males had a median income of $30,231 versus $20,019 for females. The per capita income for the city was $16,817. About 9.0% of families and 13.6% of the population were below the poverty line, including 17.3% of those under age 18 and 12.0% of those age 65 or over.
Инфрақұрылым
Льюистаун қалалық әуежайы қаладан оңтүстік-батысқа қарай екі миль қашықтықта орналасқан.
Білім
Льюистаун мемлекеттік мектептері кіндіктан бастап 12-сыныпқа дейін оқушыларды оқытады. Үш бастауыш мектеп, бір орта мектеп және Фергус жоғары мектебі бар. Олар "Алтын бүркіттер" деп белгілі. Льюистаунда Льюистаун қалалық кітапханасы бар.
Жыл сайынғы мәдени іс-шаралар
Шоқшери фестивалі – шоқшериден жасалған тағамдар сайысы, қауызды түкіру сайысы, 5 км және 10 км қашықтыққа жүгіру/жүруден тұратын жыл сайынғы шара. Бұл шара жиырма үш жылдан бері өткізіліп келеді. Еңбек күні демалысында ұйымдастырылатын Метис мерекесіне поу-воу, скрипкада ойнау, джиггинг және басқа да Метис мәдениетімен байланысты іс-шаралар кіреді. 2015 жыл фестивальдің 21-ші жылдығы болды.