Кіріспе

Пауэлл округіндегі қала, Монтана, АҚШ. Deer Lodge – Пауэлл округінің және округ орталығы, Монтана, АҚШ. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 2938 адамды құрайды.

Сипаттама

Қала, әлдебір себеппен, Монтана мемлекеттік түрмесінің орналасқан жері ретінде танымал, бұл жергілікті маңызды жұмыс беруші. Монтана штатының Уорм-Спрингс қаласындағы ауруханасы және жақын маңдағы Галлендегі бұрынғы мемлекеттік туберкулезге қарсы санаторий, штат құрылған кездегі штаттың батыс бөлігінің Монтанаға қатысты ықпалының нәтижесі болып табылады, себебі сол аймақта мыс және минералдық байлық көп болған. Дир Лодж бұрын маңызды теміржол қаласы болған, Чикаго, Милуоки, Сент-Пол және Тынық мұхиты теміржолының ("Милуоки жолы") бөлім бас штабы ретінде қызмет еткен, бірақ 1980 жылы теміржолдың жергілікті қызметі тоқтатылған. Қазіргі Монтана мемлекеттік түрмесі қаладан батысқа қарай 6 шақырым жерде орналасқан. Бұрынғы түрме орны, Дир Лодж қаласының Бас көшесінің оңтүстік жағында, қазір Ескі түрме мұражайы болып табылады. Мұражай кешеніне бұрынғы камералар ғимаратынан басқа, театр, антиквариат және автомобиль мұражайлары, сондай-ақ бұрынғы Милуоки жолының "Little Joe" электр локомотиві кіреді. Дир Лодж сонымен қатар Грант Кохрс ранчосының ұлттық тарихи орнында орналасқан, ол шекаралық ірі қара мал шаруашылығы дәуірін түсіндіруге арналған. Бұл орын Монтананың әйгілі "Мал патшаларының" бірі Конрад Корстың үйі болды, оның жер иеліктері Монтана, Вайоминг және Альберта, Канаданың миллион акрға (4000 км²) дейін созылған. Грант Кохрс ранчосы 1862 жылы шотланд-француз-метис тері саудагері және аңшы Джонни Грант салған. Ол өзінің халқын Дир Лоджға қоныстануға шақырған, себебі бұл жердің климаты жағымды және ірі қара мал мен жылқы өсіруге өте қолайлы, кең шөптік далаларға ие болған. Қаланың аты, жергілікті бұғылар үшін табиғи тұздықты құрайтын жылы бұлақтар үйіндісі деп аталатын геологиялық құрылымнан шыққан, ал Дир Лодж орналасқан қорғалған аңғарда жергілікті жануарлардың көпшілігі қыстауға жиналған, себебі таулы аймақта температура төмендеген. Дир Лодж штаттағы жоғары білім берудің алғашқы мекемесі – Монтана колледжінің орны болды.

Тарих

1860 жылға дейінгі Елік Лодж аңғары туралы айтылымдар басқа мақсаттармен жазылған құжаттардағы жекелеген ескертулер түрінде сақталады. Жүйелі жазбалар Гранвилл Стюарт және басқалардың 1860 жылдардың басындағы жазбаларынан басталады. 1860 жыл – еуропалық американдықтардың аңғарды және болашақ Deer Lodge қаласының орнын тұрақты түрде мекендеуінің бастамасы.

Тері саудасы дәуірі

1860 жылға дейін Дир Лодж аңғары ешқандай американдық үнді тайпаларының жері болған жоқ. Онда жиналыстар, оның ішінде ат жарыстары өткізілді. Батыстан келген американдық үндістер, Flatheads, Pend d'Oreilles және т.б. бұл аңғарды шығыстағы бизон аулау алқаптарына бару және қайтудың балама жолы ретінде пайдаланды. Еуропалық америкалық саяхатшылардың бұл аймаққа алғашқы ресми сапары 1805–1806 жылдары Льюис пен Кларктың ашылыс экспедициясы Дир Лодж аңғарынан өтіп, оған кірмей кеткен кезде болды. Шахташы Джеймс Б. Биттл Дир Лодж аңғарының батыс жағындағы Race Track кен ауданындағы Sugar Loaf тауында испандықтардың бұрынғы шабуылының іздерін байқады. Аңғар арқылы өтетін алғашқы еуропалық аңшылар мен саудагерлер оны «Бұғыс үйі жазығы» деп атады. 1830 жылдары Кларк Форк өзені Жебе тасы өзені деп аталды. Католик миссионері Пьер Жан Де Смет 1841 жылы аңғар арқылы өткен алғашқы керуендерді әкелді. 1846 жылы АҚШ мен Ұлыбританияның Орегон шартына қол қоюымен Дир Лодж аңғары АҚШ пен Орегон территориясының бір бөлігіне айналды. 1853 жылдан 1863 жылға дейін ол Вашингтон территориясында болды, содан кейін 1864 жылы Монтана территориясы құрылғанға дейін қысқа мерзімге Айдахо территориясының бөлігі болды. Джонни Грант Форт-Холлда болғанда, бірнеше адам Форт-Юнионнан Муллан жолымен келіп, Грантсвиллде үй салуды бастады. 1861 жылы Стюарт ағайындары мен Риз Андерсон қазіргі Голд-Крикке жақын жерде Американ Форкын құрды. Сол жылы Джонни Грант үлкен отбасымен жаңа салынған үйіне, қазіргі Грант Кохрс ранчосының ұлттық тарихи орны орналасқан Дир Лоджға көшіп келді. Келесі екі жылда Grasshopper Creek, Alder Gulch және оңтүстікке қарайғы басқа жерлерде алтынның табылуы аңғарда халық азаюына, соның ішінде Грантсвилл мен Американ Форктың тасталуына әкелді. 1864 жылы солтүстікке қарай алтынның табылуымен Дир Лодж қаласы айналасындағы таулардағы кендерге жабдықтар жеткізу орталығы ретінде тез өсті. Бір кезде ол Cottonwood-та бизнес ашуды жоспарлаған. 1863 жылы Айдахо территориясының құрылуы атауын Айдахо қаласына өзгертуге себеп болды. 1864 жылы Монтана территориясының бекітілуімен Дир Лодж қаласы таңдалып алынды. Монтананың алғашқы аумақтық заң шығару органы Дир Лодж округінің көп бөлігін белгіледі және округ орталығын Бут маңындағы Silver Bow City кеншілер лагерінде орнатты. 1865 жылдың қыркүйегінде округ сайлаушылары орталықты Дир Лодж қаласына көшірді. 1860-шы жылдардың бірінші жартысында Гранвилл Стюарт аңғардағы әлеуметтік өмірді көптеген тойлар мен билермен сипаттады, бұл метистердің салты болған. 1866 жылы Джонни Грант пен оның көптеген метистері «Штаттардан» келген көршілерінің санының артуына көңілі тоққан жоқ. Сол жылы Грант Дир Лодж аңғарындағы иелігінің көп бөлігін Конрад Корсқа сатты және 1867 жылы метистердің отбасыларын Манитобаның Ред-Ривер аймағына, Канадаға жаппай көшіруге жетекшілік етті. 1869 жылы аумақтық түрме Дир Лодж қаласында орналасты. Сол жылы Дир Лодж қаласының жер кадастры тіркелді. Бұл қаладағы ең ірі ғимарат бұрынғы Сент-Жозеф ауруханасы болды.

Монтана штаты, Пауэлл округі

Deer Lodge қаласы 1888 жылы әкім мен қалалық кеңесшілермен бірге құрылды. Монтана 1889 жылы штат мәртебесіне ие болды, ал Хелена мен Анаконда арасында штат астанасының орналасуы үшін күрес болды, нәтижесінде 1894 жылы Хелена жеңіске жетті. 1896 жылы Анаконда Deer Lodge округінің орталығын Deer Lodge қаласынан алып қойды. Бұл 1901 жылы Пауэлл округінің құрылуымен аяқталған күрес басталды, оның округтік орталығы – Deer Lodge қаласы болды.

Фрэнк Конли

Монтана штаты тәуелсіздік алғаннан кейін, Монтана штатының түрмесін басқаруға конкурс жарияланды, және ол Фрэнк Конли мен Томас МакТейге тапсырылды. Олар 1908 жылға дейін осы келісімшартты сақтады. Сол жылы штат Монтана штатының түрмесін басқаруды өз қолына алып, Франк Конлиді түрме бастығы етіп тағайындады. Конли 1921 жылға дейін осы лауазымда қалды, содан кейін губернатор Джозеф М. Диксон Конлиді М. В. Поттермен ауыстырды. Губернатор кейін Конлидің басқаруын тексеруге тапсырыс берді. Бұл нәтижеде MacDonald есебі жарық көрді, ол Монтана штатының Конлиге қарсы азаматтық сот процесін бастауының негізі болды. Келесі жылы Монтананың бас прокуроры Веллингтон Ранкин Конлиді мемлекеттік қаражатты және материалдарды дұрыс пайдаланбағаны үшін Монтана штаты мен Фрэнк Конли арасындағы сот ісі бойынша сотқа берді. Сот отырысы үш айға созылды, нәтижесінде Монтана штаты Конлиге өтемақы төлеуге міндеттелді. Дир-Лодж қаласы жеңіс тойын өткізді. Фрэнк Конли Дир-Лодж қаласының бесінші (1892–93), жетінші (1895–1903) және оныншы (1907–1928) мэрі болып сайланды. Ол соңғы рет отставкаға кеткен кезде, "Биллингс Газетте" газетінде жарияланған мақалада оны "Америка тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен мэр" деп атады. Мэр Конли 1910 жылы Милуоки теміржолының бөлім бас штабы мен шеберханаларын Дир-Лодж қаласына әкелуде маңызды рөл атқарды. Келесі он жылда ол қаланың инфрақұрылымын жаңғыртуға жетекшілік етті, бұл тез өсіп келе жатқан халықты қабылдауға мүмкіндік берді. Сондай-ақ ол қалалық әкімшілік ғимаратының салынуына жауапты болды.

Монтана мемлекеттік түрмесі

1908 жылы W. A. Hayes және George Rock түрмеден қашып кету әрекеті кезінде күзетші Джон Робинсонды өлтіріп, Warden Conley-ді ауыр жарақаттады. 1959 жылы Джерри Майлз және Ли Смарт бастаған түрмеде ұзаққа созылған көтеріліс болды, оның салдарынан түрме бастығының орынбасары Тед Роут қаза тауып, Майлз бен Смарт өз-өзіне қол жұмсады. Барлық тұтқындар 1977–79 жылдары Deer Lodge қаласының сыртындағы жаңа мемлекеттік түрмеге көшірілді. Deer Lodge қаласы Пауэлл округі музейі мен өнер қорына ескі нысанды мұражай ретінде басқаруды тапсырды.

Суперфондтың сайты

1870 жылдары Бутте күміс кенін өндіруге бай лагерьге айналды. Маркус Дейлидің Анаконда кенішіндегі бай мыс кендерін табуы Буттеде Мыс патшалары дәуірін бастады. 1883 жылы Дейли Монтана штатының жаңа құрылған Анаконда қаласында балқыту зауыдарын ашты. Анаконда дереу Деер Лодж округінің ірі халық орталығы мен жұмыс берушісіне айналды. Бутте мен Анакондадағы металлургиялық жұмыстардың нәтижесінде зор мөлшерде улы қалдықтар пайда болды. Silver Bow Creek және Warm Springs Creek өзендерінде болған су тасқындары, әсіресе 1908 жылғы үлкен аңғардағы су тасқыны, Буттеден токсикалық қалдықтарды Deer Lodge City арқылы Миссуланың шығысындағы Миллтаун бөгетіне дейін таратты. 1983 жылы басталып, 2008 жылы аяқталған сот процестерінің нәтижесінде Кларк Форк өзенінің Анакондадан Миллтаун бөгетіне дейінгі бөлігі Superfund тазалау алаңы деп жарияланды. Тазалау жұмыстарына кеткен шығындар ARCO (қазір BP ARCO) компаниясымен жасалған келісім бойынша төленеді.

Экономикалық құлдырау

1960 жылы 90 тас жолы Дир Лодж қаласын айналып өтті. 1961 жылы Милуоки жолы өзінің «Олимпиялық Хиавата» жолаушылар пойыздарын тоқтатты. Миннеаполис пен Дир Лодж арасындағы шектеулі жолаушылар тасымалы 1964 жылға дейін сақталды, содан кейін Милуоки Роудтың Дир Лоджға қатысты барлық жолаушылар қызметі тоқтатылды. 1970 жылдары «Анаконда Мыс Компаниясы» қаржылық қиындықтарға тап болды, нәтижесінде 1977 жылы «ARCO» компаниясымен бірікті. 1982 жылы «ARCO» Анакондадағы қорыту зауытын жапты және Буттеде мыс өндіруді тоқтатты. 1980 жылы Милуоки жолы батысқа қарайғы кеңейтуін жапты. Сиэтл (Вашингтон) мен Майлз Сити (Монтана) арасындағы барлық инфрақұрылымы, тіпті рельстерімен бірге, демонтаждалды.

География

АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 1.44 шаршы миль (4 км²) құрайды, бәрі құрлық. Қаланың ішінде және жанында Коттонвуд және Петерсон ағындары сияқты кішкентай өзендер кездеседі.

Климат

Бұл климаттық аймақ жоғары биіктігі мен жыл бойындағы құрғақ жағдайларға байланысты маусымдық және тәуліктік температураның айқын айырмашылықтарымен ерекшеленеді. Қаланың жазда ыстық, ал қыста суық, кейде аязды болады, бұл микротермалық климаттың қасиеті.

Үкімет

Америка Құрама Штаттарының пошта қызметі Deer Lodge пошта бөлімін басқарады. Монтана штатының түзеу департаменті қазіргі Монтана мемлекеттік түрмесін Пауэлл округінде, Deer Lodge қаласының жанындағы бейресми аумақта орналастырып, қызметін жүргізеді.

Білім

Deer Lodge Schools балабақшадан бастап 12-сыныпқа дейін білім береді. 2022 жылы K-8 сыныптарының оқушыларын қамтитын Deer Lodge Elementary District-те 400 оқушы болды. Пауэлл округінің жоғары білім беруін Дейр Лодж қаласында орналасқан Пауэлл округінің жоғары мектебі қамтамасыз етеді. 2022 жылы жоғары мектепте 175 оқушы оқыды. Мектеп қазіргі уақытта Superior, Missoula Loyola, Valley Christian, Darby және Florence командаларымен 6B конференциясында спорт жарыстарында бақ сынасады. Мектеп 1903 жылдан бері бар болғанымен, 2005 жылы гольфтен алғашқы командалық штаттағы жеңіске жетті. Команданың атауы – "Уордендер". 1902 жылы Deer Lodge-де салынған Уильям К. Кохрстың естелік кітапханасы "Пауэлл округінің жалғыз арнаулы қоғамдық кітапханасы" болып табылады. Кохрс кітапханасы Карнеги кітапханаларының үлгісімен салынған. "Ол 30 мың долларға пионер мал өсіруші Конрад Кохрс және оның әйелі Аугуста ұлдарына құрмет ретінде салынған". Ең жақын коммерциялық әуежай – Бюттедегі Берт Муни әуежайы. Deer Lodge Medical Center – қалада орналасқан шұғыл медициналық көмек көрсететін аурухана.

Медиа

"Муллен газет компаниясына" тиесілі "Силвер Стейт Пост" Пауэлл округінің жалғыз газеті. KQRV (96.9 FM) – Дир-Лодж қаласында лицензиясы бар жергілікті радиостанция.

НЛО деректі фильм

2004 жылы Линда Коуэн мен Джим Маррстың "Redgate құпиясы" атты деректі фильмінде Deer Lodge тұрғындары сыртқы әлемнен келген жандармен болған тәжірибелері мен осы оқиғаларға байланысты қатысты әңгімелерді айтады. Бұл оқиғалар шамамен елу жыл бұрын, Deer Lodge-тың шығыс жағындағы Redgate деген жерде болған. Көптеген жергілікті тұрғындар "Redgate"-пен жағымсыз тәжірибелерге тап болған. Генри Хьюбер осы тақырыпта былай деді: "Бірде мен бір қызды сол жерге апарып, машинаны тоқтатып қойғаннан кейін, ол менің сол аяғыма тиді, мен бірден қоздым, мені бір жандар иеленген деп ойлаймын, солар мені солай істеуге мәжбүр етті".