Кіріспе

Харлоутон – Монтана штатының Уитленд округінің орталығы және қаласы. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 955 адамды құрайды. Бұл қала бір кезде Чикаго, Милуоки, Сент-Пол және Тынық мұхиты темір жолының ("Милуоки жолы") "Тынық мұхиты кеңейтуінің" (1914–1974) шығыс терминалы болған. Мұнда бу немесе дизельдік локомотивтер Роки таулары арқылы Айдахо штатының Эйвери қаласына дейінгі 705 шақырымдық сапар үшін электр локомотивтеріне ауыстырылған немесе тіркелген. Харлоутон 1900 жылы Милуоки темір жолының алдындағы Монтана темір жолының стансасы ретінде құрылған және Монтана темір жолының президенті Ричард А. Харлоудың құрметіне аталған.

Тарих

Жоғарғы Муссельшель өзені аңғары Муссельшель өзенінің атымен аталады, ал өзен өз атын өзен төсегінде табылған көптеген тұщы су мидияларынан алған. Күзде және қыста бизондар Муссельшель өзені бойындағы төменгі биіктіктерге қоныс аударды. Ертедегі дала аңшылары бизонның көптігін пайдаланып, осы аймаққа жиі келіп тұрды. Бұл аймақтан өткен тайпалардың арасында крау, блэкфит, флэтхед, грос вентре, солтүстік шайен, нез персе, шошон, сиу және ассинибойн тайпалары болды. Жоғарғы Муссельшельдегі алғашқы қой шаруашылығын 1878 жылы П.Ж. Мур бастады. Аймақтағы алғашқы ірі мал шаруашылығы 1882 жылы «Чикаго Монтана Мал шаруашылығы» компаниясы болды, оның бір бөлігінің иесі және басқарушысы С.С. Хобсон еді. 1917 жылдың 22 ақпанында заң шығарушы орган Мигер және Свит Грасс округтерінен Уитленд округін құру туралы акт қабылдады. Акт 1917 жылдың 1 сәуірінен бастап күшіне енді. Уитленд 1918 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Ұлттық қарыз облигацияларын сату кампаниясында өз мақсатын осып өткен АҚШ-тағы алғашқы округ болды. «Жаубон Крик Кантри Клубы» гольф алаңының ішінде қабірстан бар екендігі үшін Гиннес рекордтар кітабына енгізілген.

Мерино

Мерино қаласы 1881 жылы ресми түрде құрылды. Мерино атауы сол кезде Чарльз Северанс осы аймақта өрбіткен Мерино қой тұқымынан алынған. Джон мен Арчи МакЭкниге тиесілі сауда бекетінде пошта бөлімі, дүкен және салон орналасқан. Монтана темір жолының терминалы Меринодан солтүстік-батысқа қарай бір шақырымдай жерде болғандықтан, қала орнын көшіру туралы шешім қабылданды.

Милуоки жолы

1906 жылы Чикаго, Милуоки, Сент-Пол және Тынық мұхиты темір жолы ("Милуоки жолы") Харлоутон қаласынан өтетін бағытымен батысқа қарай құрылыс жұмыстарын бастады. 1907 жылдың 5 желтоқсанында Харлоутон қаласында Милуоки темір жолының локомотив депосының құрылысы басталды. Милуоки жолының тарихи ауданы 1988 жылдың 8 шілдесінде Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілді. Ал бұл депо қазір Харлоутон Милуоки депо музейі ретінде пайдаланылуда.

Палеонтология

Харлоутон қаласы Форт-Юнион геологиялық құрылымында орналасқан және палеоцен қазбаларымен әйгілі. 1902 жылы жергілікті фермер және өзіндік білім алған палеонтолог Альберт Силберлинг Харлоутонның оңтүстік-батысында Дуглас карьерін тапты. Альберт Силберлинг пен Принстон университетінің палеонтологы Эрл Дуглас Харлоутонның оңтүстік-батысындағы карьерлерде Птилодус, Фенакодус және Плезиадапис сияқты алғашқы сүтқоректілердің қазба қалдықтарын тапты. Ругокаудия кунейи және Татанкацефалус кунейорум – Харлоутонның оңтүстік-батысында табылған динозаврлардың жаңа түрлері. Ругокаудия кунейи – 2012 жылы палеонтолог Кэри Вудрафф сипаттап, атаған жаңа сауропод динозавры. Rugocaudia туысының атауы «бүршіктелген құйрық» дегенді білдіреді, ал түрдің атауы жер иесі Дж. П. Куниге арналған. Татанкацефалус – 1997 жылы Буффало ғылым мұражайының ғылыми қызметкерлері Билл мен Крис Парсонс тапқан жаңа анкилозавр динозаврының түрі. Авацератопс ламерси динозавры Харлоутонның солтүстік-шығысындағы Ламерс отбасының Керсарлық Крик ранчосында табылды және оның өзінің түріндегі алғашқысы болып табылады. Авацератопс – кератопсидтер тұқымдасына жататын кішкентай мүйізді динозавр. Эдди мен Ава Коул 1981 жылы осы қазба қалдықтарын тапты. Авацератопс ламерсидің көшірмесі Харлоутондағы Жоғарғы Мүшелл мұражайында қойылған. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметінше, қаланың жалпы ауданы 0,58 шаршы миль (2 км²) және толығымен құрлықтан тұрады.

Климат

Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша Харлоутонның суық, жартылай шөлейтті климаты басым, климат карталарында "BSk" деп белгіленеді.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы халық санағы бойынша қалада 1062 адам, 496 үй шаруашылығы және 281 отбасы тұрды. Халық тығыздығы құрады. 599 тұрғын үй болды, орташа тығыздығы құрады. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 97,08% ақ нәсілді, 0,75% американдық индейлер, 0,19% азиялықтар, 0,19% басқа нәсілдерден және 1,79% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испандықтар мен латиноамерикандықтар халықтың 1,98% құрады. 496 үй шаруашылығының 21,0%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 46,6%-ы бірге тұратын жұбайлар, 6,7%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 43,3%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 41,3%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 21,8%-ында 65 жасқа толған және жалғыз тұратын адамдар бар. Үй шаруашылығының орташа мүше саны 2,07, ал отбасының орташа мүше саны 2,79 болды. Халықтың 20,9%-ы 18 жасқа дейінгілер, 5,3%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 20,0%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 26,4%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 27,5%-ы 65 жасқа жоғары жастағылар. Орташа жас 47 жасқа тең. Әр 100 әйелге 91,7 еркек шақ келді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 91,8 еркек шақ келді. Үй шаруашылығының орташа табысы 23 636 доллар, ал отбасының орташа табысы 34 205 доллар құрады. Ер адамдардың орташа табысы 22 750 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 19 265 доллар болды. Жан басына шаққандағы орташа табыс 13 717 долларға тең. Отбасылардың 4,7%-ы және халықтың 10,3%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 8,0%-ы және 65 жасқа жоғары жастағылардың 14,1%-ы.

Экономика

Ауыл шаруашылығы жергілікті экономиканың маңызды бір бөлігі болып қала береді. Басты өнімдері: бидай, арпа, сұлы, шөп, ірі қара мал, қой және бал. Харлоутон қаласында ауыл шаруашылығы саласын қолдайтын көптеген кәсіпорындар бар: Уитленд округінің ауыл шаруашылығы қызметтері агенттігі, ветеринариялық клиникалар, мал азығы дүкені, шаруашылық жабдықтар дүкені, автокөлік және механикалық шеберханалар, теміржол дүкендері және ат құшағын жөндеу шеберханасы. Харлоутон және Уитленд округі өнеркәсіптік бизнес саласымен мақтанады, онда тастан жасалған плиткалардан болаттан жасалған табақтарға, жергілікті құймақтарға арналған балдан бастап шараларға билеттерге дейін әртүрлі өнімдер бар. Өнімдердің кең ассортименті бүкіл әлемге таралған. E S Stone & Structure Incorporated және Montana Rock and Stone LLP компаниялары аймақта көптеген тас карьерлеріне ие, онда тас өнімдері шығарылады. Rocky Mountain Cookware 1992 жылы құрылған, ол штампталған болаттан жасалған табақтар мен грильдерді өндіреді. Steve Park Apiaries бал араларын тозаңдату қызметтерін ұсынады және әртүрлі бал және балауыз өнімдерін сатады. Cream of the West тұтас дәнді қайнатылған талқан 1914 жылы құрылған, ал өндіріс орны 2002 жылы Харлоутонға көшірілді. Eventgroove – билет сату және қайырымдылық платформаларын, сондай-ақ билеттер мен шаралар өнімдерін онлайн басып шығару қызметтерін ұсынатын SaaS компаниясы. Басты баспахана 2001 жылдың 11 қыркүйегінде Харлоутон қаласында ашылды. Eventgroove Уитленд округіндегі ең ірі жеке жұмыс беруші.

Өнер және мәдениет

Харлоутон қаласында екі мұражай бар: Жоғарғы Массельшелль мұражайы және Харлоутон Милуоки Депо мұражайы. Жоғарғы Массельшелль мұражайы 1984 жылы Виктор Фишер отбасы құрған. Ол екі тарихи ғимаратты алып жатыр және Жоғарғы Массельшелльдің тарихы мен палеонтологиясынан айналмалы көрмелермен толы. Мұражайдың орталық экспонаты – Avaceratops lammersi динозаврының толық көлемдегі көшірмесі, бұл осы түрінен табылган алғашқы динозавр. Жоғарғы Массельшелль мұражайы Монтана штатының «Динозаврлар жолы» бойында орналасқан және мамырдан қыркүйекке дейін ашық. Милуоки Депо мұражайының пойыз депосы 1908 жылы салынған, ол «Стандартты А класты жолаушылар станциясы» болған, Милуоки темір жолы қолданған бірнеше стандартталған депо жоспарларының бірі. 1961 жылы жолаушылар тасымалы тоқтатылып, 1980 жылы депо мен аулалар Милуоки компаниясымен тастап кетілген. Депо Милуоки темір жолы мұражайы ретінде қайта жаңартылды. Көрмелер қаланың тарихына, оның ішінде теміржолдың бай тарихына арналған. Харлоутон қалалық кітапханасы аймаққа қызмет көрсетеді. Родео, Уитленд округінің жастар жәрмеңкесі және Харлоутон Киванис шоуы Харлоутон қаласында жыл сайын өткізілетін шаралар. 100 миль радиуста Нез Перс ұлттық тарихи жолы, Чарльз М. Бейр мұражайы және Шоудаун шаңғы курорты орналасқан.

Саябақтар мен демалыс

Льюис және Кларк ұлттық орманы демалысқа арналған кең аумақтарды ұсынады; кемпинг, көрікті жерлерді тамашалау, аң аулау, жолдан тыс көліктерде жүру, қар мотоциклімен жүру және тағы да басқалар. Балық аулауға арналған орындар Муссельсель өзені бойында, сондай-ақ жақын орналасқан Deadman's Basin немесе Martinsdale Reservoir-де орналасқан. Харлоутон қаласында үш саябақ бар: Шеф Джозеф саябағы, Елендер саябағы және Фишер саябағы. Ескі Милуоки темір жолының жол төсемі "Түтінді бумер" жолына айналдырылды. Ерекше қызығушылық тудыратыны – Уитленд округі сотының алдында орналасқан пионерлік қола мүсіні ("Олар бұл жерді Монтана деп атады" деген атпен) және Ардагерлердің құрмет қабырғасы.

Білім

Харлоутон мемлекеттік мектептері балабақшадан бастап 12-сыныпқа дейін оқушыларды оқытады. 16-шы мектеп округі Хиллкрест бастауыш мектебін (K-6 сыныптар) және Харлоутон жоғары мектебін (7-12 сыныптар) қамтиды. Харлоутон жоғары мектебінің командасы "Инженерлер" деп аталады.

Медиа

Харлоутонның жергілікті газеті – "Таймс Кларион". Ол апта сайын жарияланады.

Инфрақұрылым

АҚШ-тың 12-ші бағдарламалық жолы қаладан шығыстан батысқа қарай өтеді. АҚШ-тың 191-ші бағдарламалық жолы қалаға солтүстік-шығыстан кіріп, оңтүстік-батысқа шығады. Уитленд округі әуежайы – қаладан солтүстік-батысқа қарай екі миль (4 км) жерде орналасқан, округке тиесілі, жалпы пайдаланудағы әуежай. Джудит Гэп жел электр станциясы Харлоутонның солтүстігінде, АҚШ-тың 191-ші бағдарламалық жолы бойында орналасқан. 8000 акр жерге орналасқан 90 жел турбинасы 135 мегаватт қуат өндіреді. Джудит Гэп жел электр станциясы 2011 жылы құрылған және Invenergy LLC компаниясына тиесілі. Бұл станциядан өндірілген қуат Солтүстік-Батыс Энергия желісіне қосылып, қажеттілікке қарай таратылады. Харлоутонның жанында орналасқан басқа жел электр станциялары: Шомуттың Муссельшелл жел жобасы, Two Dot компаниясының Two Dot жел электр станциясы және Мартинсдейлдің Гордон Бют жел электр станциясы. Денсаулық сақтау мекемелеріне Уитленд Мемориалдық денсаулық сақтау орталығы, Дир Крик стоматологиясы, Remedies дәріханасы, Харлоутон психикалық денсаулық орталығы, Халық денсаулығы және әлеуметтік қызметтер департаменті, массаж терапиясы, Уитленд округі зейнеткерлер орталығы және Уитленд Мемориалдық зейнеткерлер үйі кіреді. Уитленд Мемориалдық денсаулық сақтау орталығында клиника, шұғыл көмек бөлімі, зертхана, рентген және физиотерапия бөлімі бар. Қаржы институттары – Азаматтар банкі және сенім компаниясы, сондай-ақ Триконти федералды несие одағы. Сақтандыру қызметтерін Farm Bureau Insurance Company және Mid Montana Insurance Company ұсынады. Харлоутонның екі мотелі бар: Коррал мотелі және Кантри-Сайд Инн. Киім дүкендері, комиссиондық дүкендер, бутиктер, мейрамханалар мен салондар бар.