Кіріспе

Глобалды метеорологиялық болжам математикалық моделі

Глобалды болжау жүйесі (GFS) – АҚШ-тың Ұлттық ауа райы қызметі (NWS) жүргізетін, жаһандық компьютерлік модель және вариациялық талдаудан тұратын әлемдік сандық ауа райы болжау жүйесі.

Операция

Математикалық модель күніне төрт рет іске қосылады және 16 күнге дейін алдын ала болжам жасайды, бірақ 10 күннен кейін кеңістіктік ажыратымдылығы төмендейді. Болжамның дұрыстығы уақыт өте келе азаяды (барлық сандық ауа райын болжау модельдеріндегідей), ал ұзақ мерзімді болжамдарда ірі масштабтар ғана маңызды дәлдігін сақтайды. Бұл жалпы қолданыстағы орташа мерзімді синоптикалық масштабтағы басты модельдердің бірі.

Негізгі қағидалар

GFS моделі – FV3 моделі, алғашқы 16 күнге дейін шамамен 13 км көлденең ажыратымдылыққа ие. Тік бағытта модель 127 қабатқа бөлініп, мезопаузаға дейін (шамамен 80 км) жетеді. Ал уақыт бойынша, ол алғашқы 120 сағатта әр сағат сайын, 10-күнге дейін үш сағат сайын және 16-күнге дейін 12 сағат сайын болжамдық нәтижелерді шығарады. GFS моделінен алынған деректер модельдік нәтижелер статистикасын дайындау үшін пайдаланылады.

Нұсқалар

Негізгі модельден басқа, GFS операциялық GFS жүйесімен бір уақытта іске қосылатын және сол уақыт аралығында қолжетімді 30 мүшелі (бақылау және операциялық мүшелерді қоса есептегенде 31 мүшелі) төмен ажыратымдылықтағы ансамбльдің де негізі болып табылады. Бұл ансамбль "Жалпы әлемдік ансамбльдік болжау жүйесі" (ЖААБЖ) деп аталады. GFS ансамблі Канаданың Global Environmental Multiscale Model ансамблімен біріктіріліп, Солтүстік Американың ансамбльдік болжау жүйесін (NAEFS) құрайды.

Қолданылуы

АҚШ үкіметінің көптеген жұмыстарындағыдай, GFS деректері авторлық құқықпен қорғалмаған және АҚШ заңнамасымен белгіленген шарттар бойынша тегін, жалпы қолданысқа берілген. Осы себепті, бұл модель көптеген жеке, коммерциялық және шетелдік ауа райы компанияларының болжамдарын жасау үшін негіз ретінде қызмет етеді.

Дұрыс

2015 жылы GFS моделі басқа жаһандық ауа райы модельдерінің дәлдігінен қалып қойды. Бұл ең анық Сэнди дауылдың құрлыққа шығуын GFS моделі құрлыққа тиюге төрт күн қалғанда ғана дұрыс болжаған, ал Еуропалық орташа мерзімдік ауа райы болжамдау орталығының (ECMWF) моделі 7 күн бұрын дұрыс болжаған кезде байқалды. Мұның көп бөлігі Ұлттық ауа райы қызметінің (NWS) есептеу ресурстарының шектеулілігіне байланысты деп есептелді. Осыған жауап ретінде NWS жаңа суперкомпьютерлер сатып алып, өңдеу қуатын 776 терафлоптан 5,78 петафлопқа дейін арттырды. 2017 жылдың 19 шілдесіндегі 12z деректерінен бастап GFS моделі жаңартылды. Жақында жаңартылған ECMWF-тен айырмашылығы, жаңа GFS тропиктерде және басқа аймақтарда бұрынғы нұсқадан сәл өзгеше жұмыс істейді. Бұл нұсқа Мэдден-Жулиан осцилляциясы және Сахара ауа қабаты сияқты факторларды дәлірек ескереді. 2018 жылы өңдеу қуаты тағы да 8,4 петафлопқа дейін арттырылды. Агенттік 2010 жылдардың басында ағындылықты, шекті көлемді икосаэдрлік модельді (FIM) қолданатын, басқаша механикасы бар әлеуетті модельді сынады; ол GFS-ке қарағанда айтарлықтай жақсаруды көрсетпегендіктен 2016 жыл шамасында осы модельден бас тартты. 2019 жылы GFS-ке үлкен жаңарту жасалды, ол GSM (Жаһандық спектралдық модель) моделінен жаңа FV3 dycore-ға ауыстырылды. Көлденең және тік ажыратымдылығы өзгермеді, бірақ бұл қазіргі УФС (Бірыңғай болжау жүйесі) деп аталатын жүйенің негізін қалады. 2021 жылдың 22 наурызында NOAA GFS моделін WaveWatch III жаһандық толқын моделімен біріктірді, бұл GFS-тің ажыратымдылығын 64 тік деңгейден 127 тік деңгейге дейін арттырды, сонымен қатар WaveWatch III болжамдау мерзімін 10 күннен 16 күнге дейін ұзартты. Бұл кейбір метеорологтарға GFSv16 жаңартуы ECMWF моделімен дәлдік айырмашылығын жоюға жеткілікті болады деген үміт тудырды, өйткені ол сол кездегі ең дәл жаһандық ауа райы моделі болып саналды.

Жаңартылған динамикалық өзек

2019 жылдың 12 маусымында, бірнеше жылдық сынақтан кейін, NOAA GFS-ті жаңа динамикалық ядромен, GFDL шекті көлемді кубты шар динамикалық ядросымен (FV3) жаңартты, ол GFS-тің бұрынғы нұсқаларында қолданылған спектрлік әдіс орнына шекті көлем әдісін пайдаланады. Нәтижесінде пайда болған модель, бастапқыда FV3GFS деп аталған, GFS атауын сақтап қалды, ал ескі GFS 2019 жылдың қыркүйегіне дейін жұмыс істеуін жалғастырды. FV3 негізіндегі GFS-тің алғашқы сынақтары үлкен масштабтағы болжамдау дағдысын және ескі GFS-тің дауылдардың жолын болжау дәлдігін жақсартатынын көрсетті.