Кіріспе

Американдық есептеу биологы және журнал редакторы Майкл Брюс Айзен (1967 жылғы 13 сәуірде туған) – американдық есептеу биологы және eLife журналының бұрынғы бас редакторы. Ол Калифорния университетінің (Беркли) генетика, геномика және даму профессоры. Ол ашық қолжетімді ғылыми жарияланымды қолдаушы және Public Library of Science (PLOS) ұйымының негізін қалаушылардың бірі. 2018 жылы Айзен Калифорния штатынан АҚШ Сенатына тәуелсіз кандидат ретінде түсуге ниет білдірді, бірақ сайлау бюлетеніне енгізілген жоқ.

Ерте өмір және білім

Бостон қаласында туған Айзен мен оның інісі Джонатан ғалымдар отбасында өсті. Олардың әкесі рентген кристаллографы, әкесі Говард Айзен – дәрігер, ал анасы Лора – биохимик болды. Айзен төрт немесе бес жаста болғанда олар Мэриленд штатының Бетезда қаласына көшіп барды. Ағалар Лонг-Айлендте әжелерімен жаздарды өткізді. Айзен бақалар мен саламандраларды жақсы көретінін айтады: «Менде бақаға деген құштарлықтан гөрі батпаққа деген құштарлық бар. Мен шынымен батпақтарда болуды ұнаймын». Ол сондай-ақ математикаға қызығушылық танытып, мектептегі математика командасының капитаны болды. Айзен 1985 жылы Уолт Уитман орта мектебін бітірді. Гарвард университетінде математика мамандығын таңдауға ниеттенген ол, онда өзінен де дамыған математиктер кездесуі мүмкін екенін түсінді, бұл «Жақсы ниетті салық» фильміндегідей сәт болды, және ол математика мамандығын таңдамауға шешім қабылдады: «Сіз Моцартқа қарсы Сальери болғыңыз келмейді». Гарвардта оқыған жылдары Айзен «белоктардың үш өлшемді құрылымын анықтау» бойынша жұмыс істеді. Оған ДНК микромассивін көрсетті, ол оған «биологияны жаңаша оқытуға» көмектесті. Айзен Гарвард университетінде биофизикадан PhD және математикадан BS (сондай-ақ Гарвардтан) дәрежесін алды. «Шынымен қиын нәрселер бар, сіз солармен жұмыс істегіңіз келеді. Мүмкін емес проблемалар мен өте қиын проблемалардың арасындағы айырмашылықты анықтау оңай емес. Бірақ оны үйрену өте маңызды. Пат Браунмен (Патрик О. Браун) жұмыс істегенде алған сабақтарым» 2015 жыл.

Бейсбол және биология

Теннессиде тұрғанда, ол кіші лигалық бейсбол командасының тікелей эфирде суреттеушісі (комментаторы) болып жұмыс істеді. 2015 жылы өткен дәріс барысында Айзен өзінің он екінші туған күніне атасынан компьютер алғандығын және келесі бес жыл бойы бейсбол статистикасын есептеу үшін өзін-өзі бағдарламалауға үйреткенін айтты.

Зерттеу

Оның ғылыми зерттеулері гендік реттеудің эволюциясына бағытталған. Осыған қарамастан, Айзеннің жұмысы тарихи тұрғыдан алып қарағанда өте алуан түрлі салаларды қамтиды. Мысалы, оның ең көп сілтемеленген 5 мақаласы иерархиялық кластерлеу әдістері және олардың "бір жасушалы жұмыртқадан қалыпты ересек адамға қалай дамуы" сияқты кең ауқымды тақырыптарды қамтиды. Оның айтуынша, бұл мақалалар адамдар қартайғанда не себепті денсаулығы нашарлайтыны туралы түсінік береді. Оның сайлауалды ұраны "Азаттық, теңдік, шындық" болды. Айзеннің Конгресске үміткер болу себептерінің бірі – Трамп әкімшілігінің климаттың өзгеруі және басқа да ғылымға қатысты мәселелерге салқын қарайтынына сенгені болды. Айзеннің сайлауға қатысуға шешім қабылдауының тағы бір себебі – Сенатта климаттың өзгеруі туралы министрлік тағайындалғандармен өткен әңгімелерді көргені. Ол: "Ғылымгерлердің министрлік тағайындалғандарға сұрақ қоюы тиімді болар еді, себебі сенаторлар мәселені толық түсінбейді және дұрыс сұрақтар қоя алмайды" деп ойлады. Ғалымдар ұзақ уақыттан бері саяси процестердің бұзылуын бақылап, саясаткерлердің ғылымды ашық түрде сықақтап, күнделікті өміріміздегі ғылымның рөлін жоққа шығарып келеді. Ғалымдар осы принциптерді қорғайтын біреудің келуін үміттенеді. Менің ойымша, саясат ғылым сияқты жұмыс істеуі керек. Біз әлемде не болып жатқанын анықтап, оны жақсартудың ең жақсы жолын талқылауымыз керек. Шындықты сипаттау үшін ғылымның үнемі қолданатын бақылау құралдарынан жақсырақ ештеңе жоқ. Саясаттың көп бөлігі ғалымдардың өмір сүріп, тыныс алатын негізгі қағидасын қабылдамайды.

eLife редакциясы және жұмыстан босату

2019 жылы Айзен ашық қолжетімді ғылыми eLife журналының екінші бас редакторы болып тағайындалды. Оның басшылығымен журнал дәстүрлі "рецензиялау, содан кейін жариялау" үлгісінен бас тартып, авторлардан алдын ала басылымдарды (препринттерді) ұсынуды талап етті, содан кейін журнал редакторларының рецензияларын қолжазбалармен бірге жариялады, яғни журнал ұсыныстарды қабылдамай да, жобаламады да. Айзен бұл қадамның мақсаты баспагердің рөлін азайту және назарды авторлар мен олардың жұмысына аудару екенін айтты. Айзен 2023 жылғы 23 қазанда The Onion басылымының "Хамасқа қарсы соңғы сөздерін айтпағаны үшін Газадағы қайтыс болғандар сынға алынды" деген тақырыптағы мақаласын Twitter-де жариялағаннан кейін eLife-тен босатылды. Айзен: "The Onion барлық академиялық мекеме басшыларынан да көбірек батылдық, көрегендік және моральдық тұрғыдан айқындықпен сөйлейді. Мен @TheOnion университеті болғанын тілеймін", - деді. eLife журналының кем дегенде бес редакторы отставкаға кетті, ал басқа ғалымдар Айзенге қолдау көрсету мақсатында eLife шараларына қатысудан бас тартатындарын мәлімдеді. Айзеннің жұмыстан босатылуына наразылық білдіру үшін петиция ұйымдастырылды. 2000-нан астам ғалым, академик және зерттеуші қол қойған петицияда eLife-тің бұл әрекеті академиялық ортада сөз бостандығына "қорқыныш сезімін" тудырып отырғаны айтылды.

Ашық қолжетімділікті қолдау

Өзінің мансабының барысында ол "ашық ғылым" принципін қолдап келді, яғни ғылыми зерттеулердің материалдық және интеллектуалдық нәтижелерін тегін жариялауды. Ол ашық қолжетімді ғылыми басылымдарды ынталандырушылардың бірі және Public Library of Science (PLOS) ұйымының негісқалаушысы, PLOS кеңесінде, Ашық гуманитарлық кітапхананың академиялық басқару және қолдау комитетінде жұмыс істейді, сондай-ақ Science Commons-қа кеңесші. 2012 жылы Айзен ақпаратқа ашық қолжетімділікті кеңейту мақсатымен Ғылыми еңбектер туралы заңға қарсылық білдірді.

Марапаттар мен құрметтер

2002 жылы Айзен биоинформатика саласындағы алғашқы Бенджамин Франклин сыйлығымен марапатталды, бұл сыйлық PLOS жұмысы және оның микроаррей кластерлік талдау бағдарламалық қамтамасының ашық қолжетімді болуы үшін табысталды.