Кіріспе

Солтүстік-шығыс Азиядағы мегалитикалық қабірлер
жапон тарихының кезеңі

Кофун (古墳) – Солтүстік-шығыс Азиядағы мегалитикалық қабірлер немесе обалар. Кофун негізінен біздің заманымыздың 3-шы ғасырының ортасынан 7-шы ғасырының басына дейін Жапон архипелагында салынған. Бұл термин Кофун кезеңі атауының шығу тегін көрсетеді, ол 3-шы ғасырдың ортасынан 6-шы ғасырдың ортасына дейінгі мерзімді қамтиды. Көптеген кофунның ерекше кілт тесігі пішіндес обалары бар (земпо коэн фун (2=前方後円墳)). Мозу Фуруичи кофунгуны немесе обалар жиыны 2019 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді, ал Ишибутай Кофуны Асука Фудзиварадағы алдын ала тізімдегі бірнеше қабірлердің арасында.

Шолу

Кофун құрғындары тарих бойы әртүрлі пішінде болған. Кофунның ең көп таралған түрі - Zenpokoenfun (zenpō kōen fun), ол жоғарыдан қарағанда кілт тесігі сияқты, бір жағы төртбұрышты, екінші жағы дөңгелек болып келеді. Сонымен қатар, дөңгелек, "екі біріккен тіктөртбұрыш" және шаршы пішіндегі кофундар да бар. Кофунның бағыты нақты көрсетілмеген. Мысалы, Саки кофун тобындағы барлық дөңгелек бөліктері солтүстікке қаратылған, бірақ Янагимото кофун тобында мұндай үлгі байқалмайды. Хануя, яғни топырақтан жасалған мүсіндер, қасиетті аймақтарды шектеу және қорғау үшін олардың үстіне және айналасына орналастырылған. Кофунның ұзындығы бірнеше метрден 400 метрден астамға жетеді. Ең ірісі – Император Нинтокуға жатқызылған, Осака префектурасының Сакай қаласындағы Дайсен Кофуны. Жерлеу камерасы дөңгелек бөлігінің астында орналасқан және мегалиттерден тұрады. 1972 жылы Асукада Такамацуцука қабірі табылды, оның кейбір егжей-тегжейлері жарияланды. Тығыз орналасқан тастардың ішіне ақ әктас жабыстырылып, сарайдың "Асука сұлулары" мен жұлдыздар суреттері түрлі түстермен салынған. Камераның ішіне тас қап, оның ішіне және сыртына әшекейлер, қылыштар мен қола айналар қойылған. Қабырғадағы суреттер ұлттық қазына, ал қабірдегі заттар маңызды мәдени мүлік ретінде танылған, ал құрған – ерекше тарихи орын.

Орналасуы және саны

Кофунның жерлеу үйінділері мен олардың қалдықтары бүкіл Жапонияда, тіпті Нисиношима сияқты шалғай аралдарда да табылды. 2001 жылға дейін барлығы 161 560 кофун қабір орны анықталды. Ең көп қабір орны Хиёго префектурасында (16 577 орын), екінші орында Чиба префектурасы (13 112 орын) тұр.

Яйои кезеңі

Яйой дәуіріндегі әміршілердің көпшілігінің қабірлері арықтармен қоршалған төртбұрышты дөңгелектер болған. Яйой дәуірінің соңғы кезеңіндегі ең танымал мысал – Окаямадағы Курасикидегі Татецуки үйінді қабірі. Дөңгелектің ені шамамен 45 метр, биіктігі 5 метр және шахталық бөлмесі бар. Дөңгелектің айналасынан Токушу кидайдың сынықтары, цилиндр пішіндес қыш ыдыстар қазылып алынды. Яйой дәуіріндегі қабірлердің тағы бір кең таралған түрі – Йосуми тосшуцугата фанкюбо, бұрыштары сыртқа шығыңқы төртбұрышты дөңгелек. Бұл қабірлер Жапон теңізінің жағалауында орналасқан Саньин аймағында салынған. Табылған заттар аймақтағы жергілікті тайпалар арасында одақтар болғанын көрсетеді.

Кофун дәуірінің алғашқы кезеңдері

Нара алабының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі алғашқы кілтсаңылау тәрізді кофунның бірі салынған. Біздің заманымыздың 3-ші ғасырының ортасында тұрғызылған Хашихака кофуны 280 метр ұзын, 30 метр биік. Оның масштабы бұрынғы Яёй кезеңінің қабірлерінен айқын түрде ерекшеленеді. Келесі үш онжылдық ішінде аймақта шамамен 10 кофун салынды, қазір олар Макимуку кофун тобы деп аталады. Ағаштан жасалған табыт шахтаның түбіне қойылды, ал төңіректегі қабырғалар жалпақ тастармен қаланды. Соңында, мегалиттік тастар шатыр құрады. Жақсы сақталған, бұзылмаған қабірлерден қола айналар, темір қылыштар, магатама, қыш ыдыстар және басқа да заттар табылған. Кейбір ғалымдар Хашихака кофунында жерленген адамның қытай тарихи мәтіндерінде айтылған Яматаикокудың көлеңкелі патшайымы Химико болғанын болжайды. Кітаптарда айтылғандай, Жапония көптеген кіші тайпалар немесе елдердің конфедерациясы болған Ва деп аталды. Алмасатын кофунның салынуы Нара алабындағы салыстырмалы түрде орталықтандырылған мемлекеттік құрылымның нәтижесі, бұл Ямато мемлекетінің және Жапонияның императорлық тегінің бастауы болуы мүмкін.

Орта Kofun кезеңі

Біздің заманымыздың 5-ші ғасырында кілт тесігі тәрізді кофун құрылысы Ямато провинциясында басталды; Кавачиде жалғасты, онда император Нинтокудың Дайсен кофуны сияқты алып кофундар салынды; содан кейін бүкіл елге тарады. Кілт тесігі тәрізді кофунның кең таралуы, әдетте, Ямато сарайының осы дәуірде кеңеюінің куәсі деп есептеледі. Дегенмен, кейбіреулер бұл тек таралымның дамуы мен мәдениеттің таралуын көрсетеді және саяси өзгерістерге көп қатысы жоқ деп санайды. Оңтүстік Кореядағы Йонгсан өзені алабында Бэкдже дәуірінің ортасына жататын бірнеше қабір қазылып алынды. Бұл қабірлердің құрылысы айқын ерекшеленеді. Корея түбегінде табылған қабірлер біздің заманымыздың 5-6 ғасырлары аралығында салынған. Бұл қабірлерге кімдер жерленгені – ақсүйектер, аристократия, жауынгерлер немесе жалдамалы әскерлер – туралы сұрақтар әлі де шешілмеген.

Кофун кезеңінің соңы

Асық тесігі тәрізді кофун біздің эрамыздың 6-шы ғасырының соңында жоғалып кетті, бұл Ямато сарайындағы күрт реформаларға байланысты болуы мүмкін, осы дәуірде Нихон Шоки буддизмнің енгізілгенін жазбаға түсірген.

Квадратты кофун

Төртбұрышты оба (hōfun) – кофунның бір түрі. Олар кілт тәрізді кофунның зенпокоенфунындай жиі кездеспейді.

Кофунды жаңқа

帆立貝形古墳 – Кофунның бір түрі. Ол кішкентай бөлігі ұзын созылған дөңгелек пішінмен сипатталады. Бұл оны кілт тәрізді кофун мен Макимуку қиратылысындағы Хокенояма кофуны арасындағы кезеңдік түрге айналдырады. 250 жылға дейін салынған. Бұл – Кофунның сирек кездесетін түрі, императорларға тән.

Көптеген жапон императорлары оларға жерленген, соның ішінде императрица Кёгёку Кенгошидзука кофунында, ал император Жомей Даннозука кофунында.

VI ғасырдың соңынан VII ғасырдың басына дейін монархтардың обалары төртбұрышты 方墳 пішінінен сегізбұрышты 八角墳 пішініне өзгерді.

Зенпо-кохо-фун

көне ескерткіштердің бір түрі болып табылады. Олар көбінесе кілтұмсық пішіндес Zenpokoenfun ескерткіштеріне ұқсас, бірақ олардың денесі дөңгелек емес, шаршы пішіндес. Олар Zenpokoenfun-нан көбінесе кішірек болады. Янайда Нунояма Кофуны осы типтегі ең ірілерінің бірі. Ядани Кофуны, Дзимина Тумулус тобы және Одзука Сенбояма орнындағы Рокужи Кодзука Кофуны мен Томисаки Кофунгуны мысал ретінде келтіретін ерекше стиль бар – йосуми тосшуцугата (四隅突出形), яғни төрт бұрышынан шығыңқылары бар төртбұрышты немесе шаршы пішіндес; алайда, ол нақты төртбұрыш емес, бірақ "бір-біріне қосылған екі төртбұрыштан" тұратын, жіңішке белдемге ие. Қоршаудың беті fukiishi тастарымен жабылған, ал шеті ірі тастармен белгіленген, және екі метрлік суармен қоршалған. Йосуми тосшуцугата стилі Яёи кезеңінің соңына тән және Идзумо мәдениетінің ықпалындағы Батыс Жапонияда кең таралған. Мұндай кофунның жоғарғы бөлігі дөңгелек күмбезбен, ал төменгі бөлігі шаршы пішіндес. Бұл Жапонияда өте сирек кездесетін кофун түрі.

Зенпокоенфун

Зенпокоенфун – алдыңғы бөлігі (前方部) шаршы, ал артқы бөлігі (後円部) дөңгелек болатын жапондық көне қабірлердің (Кофун) ерекше түрі. Екі бөлікті байланыстыратын бөлігі ортаңғы бөлік (くびれ部) деп аталады, ол жоғарыдан қарағанда кілт тесігі сияқты көрінеді.