Кіріспе

Диск-жокейлер портативті дыбыс, жарық және бейне жүйелерімен гастрольде болады. Мобильді диск-жокейлер (немесе мобильді диджейлер, мобильді дискотекалар деп те аталады) – портативті дыбыс, жарық және бейне жүйелерімен гастрольде болатын диск-жокейлер. Олар винил пластинкаларын, кассеталарды, CD-дискілерді немесе USB флеш-дискілер, ноутбуктер сияқты цифрлық музыка форматтарын пайдаланып, алдын ала жазылған музыкадан белгілі бір аудиторияға арналған музыка ойнатады.

Тарих

Мобильді дискотекалар тұжырымы 1940 жылдардың соңында Ұлыбританияда, Линкольнширдегі Бостон қаласында Рон Диггинс алғашқы «Диггола» атты мобильді дискотекалық құрылғысын жасағанда пайда болды. Бұл құрылғы екі 78 айналымдық дискотекадан тұрды. Барлығы Диггинс 5 (немесе мүмкін 6) құрылғы жасады және өзінің арт-деко стиліндегі «Дигголаларын» ауылдық үйлерге алып барып, би кештерінде пластинкалар ойнатты. Оның алғашқы көлік құралы – Hillman Minx универсалы болды. 1950 жылдары Бостонда ол екі «Дигголасын» бір уақытта пайдаланды және сол дәуірдегі бостондықтардың барлығы Диггинсті еске алады, бірақ оның мобильді ойын-сауық саласындағы жаңа тұжырымдаманың авторы екенін көптері білмеді. Музыканттар одағы Диггинстің бизнесін кеңейтуіне кедергі келтірді, бірақ ол 1970 жылдарға дейін белсенді болды. Кейіннен Джи Джимми Савилл Рон Диггинстен бұрын мобильді дискотеканы ойлап тапқанын мәлімдеді, бірақ бұған ешқандай дәлел жоқ. Келесі мобильді ди-джей 1966 жылы Роджер Сквайр Солтүстік Лондонда «Roger Squire's Mobile Discothèques» атты ойын-сауық қызметін ашқанда болды. «Discothèque» сөзі француз тілінен аударғанда «дискотека» деген мағынаны білдіреді. Екі жыл ішінде Сквайр аптасына шамамен алпыс іс-шара өткізетін он бес мобильді дискотекаға ие болды. Ол атақты адамдар мен патшалар қатысқан кештерде, колледждердегі билерде, тойларда және түрлі әлеуметтік іс-шараларда өнер көрсетті. Келесі бірнеше жылда оның табысты формуласын еліктеген көптеген «Мобильді дискотекалар» пайда болды. Осы кезеңде Лондон «Свинг Лондоны» репутациясын алды. Кейіннен Сквайр дискотека жабдықтарын сатумен айналысатын қызмет құрды, ол дискотекаға арналған дыбыс және жарық жүйелерін Ұлыбританияда және шетелдегі ди-джейлерге сатты. 1980 және 1990 жылдары мобильді ди-джейлер бірлестіктер құрып, кәсіби бизнес желілерін жасады, олар жыл сайынғы сауда көрмелері мен интернет-форумдарға айналды. 1990 жылдардың басында Лас-Вегаста «Mobile Beat Show» және Нью-Джерсиде «DJ Times Expo» сияқты ұйымдастырылған кәсіби сауда көрмелері пайда болды. Джон Розз, Рэй «Рэй Мар» Мартинес, Стейси Земон, Марк Феррелл, Питер Мерри, Рэнди Бартлетт және Стив Муди сияқты көптеген беделді ди-джейлердің семинарлары ди-джейлерге өз мамандықтарын жақсырақ түсінуге, кәсіби дағдыларын жетілдіруге және ди-джейлікті бизнес ретінде қарастыруға көмектесті. 1991 жылы «Mobile Beat» журналы жарық көрді, ол әсіресе мобильді ди-джейлерге арналған. 1992 жылы Moving Picture Experts Group (MPEG) минималды сақтау көлемін пайдалана отырып, цифрлық файлдан сапалы дыбыс шығаруға арналған MPEG 1 файл стандартын шығарды. MPEG 1 Layer 3, кеңінен MP3 ретінде танылған, компрессиялық схемасы кейіннен цифрлық музыка саласында революция жасады. 1998 жылы Final Scratch BE Developer Conference-те дебют жасады, бұл ди-джейлерге арнайы уақыт кодталған винил пластинкалары немесе CD арқылы MP3 файлдарын басқаруға мүмкіндік берген алғашқы цифрлық ди-джей жүйесі болды. Бұл жаңа тұжырымға винилге адал ди-джейлердің көнуіне біраз уақыт кетсе де, ол жаңа цифрлық ди-джей революциясының алғашқы қадамы болды. Өндірушілер компьютерлік ди-джейлердің пионерлерімен бірігіп, кәсіби қолдау көрсетті, алғашқысы «Профессор Джем» деп танылған Уильям П. Радер болды. Ол индустрияның алғашқы арнайы компьютерлік ди-джейлік конвенциясын және оқу бағдарламасын, «Computerized Performance System» (CPS) деп аталатын «DJ Summit» әзірледі, бұл жаңа технологияның артықшылықтары туралы ақпарат таратуға көмектесті. Америкалық Диск Жокей сыйлықтарын беру шоуы құрылды және оның алғашқы гала-концерті 1998 жылы Невада штатының Лас-Вегасында өтті. Содан бері он үш мобильді ди-джей Американың Диск Жокейлер даңқы залына енді. Олардың қатарында Джон Розз, Ал Лэмпкин, Джо Мартин, Роберт А. Линдквист, Джон Майклс, Майк Буонаккорсо, Сид Вандерпул, Бобби Морганштейн, Джон Робертс, Кен Кноттс, Рэй «Рэй Мар» Мартинес, Сезар Косио және Берни Говард Фрайман бар. Америкалық Диск Жокей сыйлықтары жыл сайын өздерінің қауымдастығына немесе ди-джейлер саласына үлкен үлес қосқан адамдарды марапаттайды. Қазіргі уақытта ол 2013 жылдан бері тоқтап тұр. DJ Times Expo-дағы «Жылдың ди-джейі» сыйлығының үш мәрте жеңімпазы Марчелло Педалино, Роксанн Грин, К. К. Кокоруз, Шон «Биг Дэдди» Макки, Марз Лавхорн, Джерри Сиракуза, Адам Вайц, Стив Муди және 2013 жылы бәйгеге қатысқан алғашқы канадалық Паскаль Левеск болды. Канаданың Квебек провинциясынан шыққан Паскаль Левеск «Жылдың үздік ди-джейі» атағын иеленіп, «Үздік би» сыйлығын жеңіп алды. 2020 жылдың 10 мамырында «Жылдың ди-джейі» сыйлығына дауыс берудің бас табуляторы Джон Уолтер COVID-19 салдарынан қайтыс болды.

Даму

Бұл салаға қатысты көптеген кітаптар жазылған, ал білімдерін сауда көрмелері мен семинарларда жетілдіру арқылы мобильді ди-джейлер жұртшылықтың жағымды пікірін қалыптастырды. 1970 жылдары мобильді ди-джейлер төрт сағаттық іс-шара үшін орташа есеппен 350–500 доллар алтын; қазір үйлену тойына іс-шара үшін 800–2,500 доллар, ал ұлттық орташа көрсеткіш 1,038 доллар шамасында. Көптеген клубтық диско-жокейлер әлі де дәстүрлі винилдік пластинкаларды қолданатын болса, көптеген мобильді ди-джейлер қазіргі уақытта компакт-дискілерді, компьютерлік файлдарды (мысалы, MP3) немесе осы көздердің комбинациясын пайдаланады. Сонымен қатар, әртүрлі компаниялар арнайы мобильді ди-джейлер үшін жасаған кәсіби сапалы жабдықтар жинау және тарату уақытын жылдамдатуға, сондай-ақ өнімнің сапасын жақсартуға мүмкіндік берді. Үйдегі дыбыс жүйелерінің дамуымен бірге концерттер, конференциялар және үйлену тойларында дыбыс пен жарық шоуларына қатысты көрермендердің күту деңгейі де артты. LED технологиясы – бұл салада қолданылатын ең соңғы жарық шоу технологиясы. Музыканың кең таңдауы, кәсіби деңгейдегі жабдықтар, жақсы ұйымдастыру дағдылары, рәсімдер шебері ретінде дауыстық қабілет, микстейлеу шеберлігі, сапалы жарықтандыру, жауапкершілікке қатысты сақтандыру және іс-орнындағы қосалқы жабдықтар – бұл клиенттердің мобильді ди-джейді жалдағанда күтетін негізгі талаптары. Мобильді ди-джейлерді жалдау бойынша ұсыныстарға сілтемелерді сұрау, жабдықтардың шамамен жасы, сақтандыру деңгейі, келісімшарт шарттары мен төлемдері, сондай-ақ электр қуатының көздерін ұсыну кіреді. Көптеген мобильді ди-джейлер өздерін іс-шараларды жоспарлаушылар, ұйымдастырушылар және рәсімдер шебері (MC) ретінде де таныстырады. Олар өз клиенттерімен, қонақтарымен және іс-шараның басқа да қызметкерлерімен (мысалы, орын иелері және фотографтар/видеооператорлар) тығыз жұмыс істейді, бұл іс-шараның стилі мен өнер деңгейіне сай келетін сапалы ойын-сауық қызметін ұсыну үшін жасалады. Іс-шараларды жоспарлаудағы бұл рөлді MTV реалити-шоуы "My Super Sweet 16" арқылы танымал болған "sweet sixteen" мерекелерінің пайда болуы жеңілдетті. Бүгінгі мобильді ди-джейлерге осы мерекелер үшін ірі өндірістерді ұйымдастыру міндеті жүктелген, бұл "оның ең керемет түнін" әр элементін жекешелендіруді қажет етеді. Жасөспірімдерге арналған ди-джейлерге деген сұраныс өте жоғары болғанымен, табысты іс-шара үшін толық өндірісті жолға қоюға қажетті жабдықтардың тізімі көптеген адамдардың қаржылық мүмкіндігінен асып түседі. Үлкен экранды бейне, түтін, би алаңын жарықтандыру, жарқыраған шамдар, лазерлер, жоғары сапалы би жарықтандыруы және күшті дыбыспен бүгінгі "Sweet Sixteen" мерекелері болашақ ұрпақтар үшін жоғары стандартты белгілеп отыр.