Кіріспе

Ауғанстан Ислам Эмиратында лесбиянка, гей, бисексуал және трансгендер (ЛГБТ) адамдары ЛГБТ-ге жатпайтын тұрғындарға қарағанда ауыр қиындықтарға тап болады. Ауғанстан ЛГБТ қауымдастығының мүшелері зорлық-зомбылық және өлім жазасынан қорқып, өздерінің гендерлік идентитігі мен сексуалдық бағдарының құпиясын сақтауға мәжбүр. Елдің діни сипаты кез келген қоғамдық талқылау мүмкіндігін шектеді, гомосексуализм және оған байланысты терминдерге айтуға тыйым салынған.

Ауғанстан Ислам Республикасы

Ауғанстан Ислам Республикасы (2021 жылға дейін Ауғанстанның көп бөлігін басқарған) гомосексуализмге қатысты заңдар тұрғысынан нақты емес болды; тікелей түрде тыйым салынбаса да, оған ресми емес шариғат соттары немесе зина сияқты байланысты қылмыстар арқылы жаза берілуі мүмкін еді.

Қылмыстық кодекс

1976 жылғы Қылмыстық кодекс 2001 жылдан кейін қайта қолданысқа енгізілді және онда ЛГБТ адамдарына қатысты қолданылуы мүмкін бірнеше ереже болды. 398-бап – Өз қолдарымен құрмет үшін жасалған қылмыстар үшін жеңіл жаза қарастырады, яғни отбасы мүшесінің әйелінің немесе туысының ізгіліксіздік жасап, немесе гомосексуализммен айналысқанын білуі мүмкін. 427-бап – Отау бұзу және педерастия үшін ұзақ мерзімге бас бостандығынан айыру жазасын көздейді, соңғысы содомияны да қамтуы мүмкін, егер ересектер болған жағдайда да заңмен жаза қарастырылса. Егер құрбан болған адам он сегіз жасқа толмаған болса, айыпталушы құрбан болған адамға қараты билікке ие болса, айыпталушы бұл қылмысты қайталап жасаса немесе қылмыс аурудың таралуына себеп болса, жазаның мөлшері артады. Заң "ар-ұяты бұзылған" жағдайда да жазаны күшейтеді. 512-бапта қоғамдық жерде "көрме" жасау, яғни ұятты әрекеттер жасаған адам түрмеге қамалуға немесе айыппұл төлеуге жазаланады. Бұл Қылмыстық кодекс 2018 жылғы Қылмыстық кодекспен алмастырылды.

Шариғат заңы

Конституцияда Ауғанстанның ислам республикасы екендігі көрсетілгендіктен, Ауғанстандағы ЛГБТ+ адамдары шариғат заңын бұзды деген айып тағуға мүмкіншілік болды. Бұл қылмыстық кодекс бойынша айыптаудың орнына немесе оған қосымша болуы мүмкін еді. Шариғат негізіндегі жазалар көбінесе оқшауланған, ауылдық аймақтарда кездесетін, онда жеке азаматтар мен белсенді топтар қатаң исламдық моральды сақтамағандарды жазалауға тырысты. Қалаларда гомосексуализмге кінәлі деп танылғандар әдетте түрмеге кесілді. 2004 жылы Ауғанстан үкіметінің американдық кеңесшісі ауған еркегімен гомосексуалды әрекеттер жасағаны үшін тұтқындалып, түрмеге жіберілді. Басқа да жаңалықтарда осындай жыныстық қатынас жасаған басқа да ер адамдардың түрмеге қамалғаны туралы хабарлар келді.

Ауғанстан Ислам Эмираты

Талибан 2021 жылы бұрынғы үкімет құлағаннан кейін Ауғанстанды басып алды. Олардың билігі кезінде ЛГБТ-нің құқықтарын мойындау ислам (шариғат) заңдарына қайшы және гомосексуалдар өлім жазасына кесіледі. Бұрынғы республикалық үкіметтен өзгеше, Талибан мемлекеті тікелей немесе жанама түрде ЛГБТ мүшелерін өлтірді. Талибандар гомосексуалистік әрекеттерге айыпталғандарды шұңқырға салып, үстіне тас қабырға құлатқан арқылы гейлерді де өлтірді. 1994 жылы Талибанның жоғарғы басшысы Мулла Омар Кандагарда екі дауласқан генералдың баланы зорлауынан құтқарды. Кейін қаланың билігіне ие болғаннан кейін, ол зорлықпен жасалған және ерікті келісіммен жасалған зорлаудың екеуі де өлім жазасына кесілетін қылмыс екенін жариялады.

Ауғанстан Ислам Республикасы

Ауғанстанның Неке туралы заңы (1971) заңды неке екі әр түрлі жынысты ересек адамдар арасында болуы тиіс екенін және ол ислам заңдарының талаптарына сай болуы керектігін белгіледі. Заңда бір жынысты жұптар туралы тікелей айтылмаса да, Неке туралы заңның 41-бабында нақты мәселе бойынша заңда белгілеме болмаған жағдайда, ислам заңдарының принциптеріне сүйене отырып шешім қабылдау керектігі көрсетілген. Осыған байланысты, Ауғанстанның отбасылық құқығы бір жынысты некелерді, азаматтық одақтарды немесе үй шаруалық серіктестіктерді мойындамады. Сондай-ақ, Ауғанстанның Неке, үйлену және сүндеттеу туралы заңы (1949) некені мұсылман ері мен әйелі арасындағы қарым-қатынас ретінде қарастырып, некелер ислам заңдарына сәйкес болуын талап етті. 430-бапта ересек адамның (18 жасқа толмаған) жастарды адалсыздыққа, гомосексуализмге немесе проституцияға итермелеуі немесе оған көмектесуі "Қылмыстық әрекетке ұлтау салу" болып есептеледі делінген.

Ауғанстан Ислам Эмираты

Талибан үкіметі кезінде бір жынысты қарым-қатынастар мен некелер мойындалмайды.

Гейлерге шабуыл жасау

Гей еркектер Талибан үкіметі мен Ауғанстан Ислам Республикасы тарапынан өлтіруге сұранып алынған: белсенділердің мәлімдемесінше, ұлттық қауіпсіздік қызметкерлері әлеуметтік желілерде жалған аккаунттар жасап, оларды кездесуге алдап, көбінесе зорлап, өлтірген. 2021 жылы Талибан Кабулдағы гей еркекті әлеуметтік желі арқылы кездесуге шақырып, зорлап, сақадақтап өлтірген. 2022 жылы Талибан Кабулда 22 жастағы гей медицина студентін азаптап өлтірген.

Әлеуметтік көзқарастар

Ауғанстан халқының 99 пайыздан астамы мұсылман, ал ел Конституциясында ислам дінінің мемлекеттік дін екендігі белгіленген. Гомосексуализм туралы ашық талқылау кезінде, ол көбінесе проституция және педофилиямен байланыстырылады, ал сексуалдық бағдар немесе гендерлік идентиті туралы хабардарлық деңгейі шектеулі. 2011 жылы ауғандық жаңалықтар тілшілері көліктерінде ЛГБТ символикасы бар ер адамдармен сұхбаттасып, олардың аяз түстер мен стикерлердің мағынасын білмейтінін, оны жаңа батыстық әуесқойлық деп ойлап, ЛГБТ адамдары немесе олардың қолдаушылары ретінде көрінбеу үшін оларды дереу алып тастай бастағанын анықтады. 2009 жылдың мамырында АҚШ Теңіз корпусының жұмылдырылатын персонал үшін Операциялық мәдениет нұсқаулығында «Ауылдық Ауғанстанда гомосексуалдық мінез-құлық салыстырмалы түрде кең таралған, бірақ табу болып саналады, себебі нормативті сексуалдық энергияны шығаруға басқа мүмкіндіктер жоқ» делінген. 2012 жылы адам құқықтары жөніндегі белсенді және Ауғанстанның Америкалық университетінің саяси ғылымдарының бұрынғы профессоры Немат Садат ЛГБТ қозғалысын ұйымдастырды және 2013 жылдың 22 тамызында ол ЛГБТ құқықтары, гендерлік еркіндік және сексуалдық азаттық үшін үгіттеген алғашқы қоғамдық тұлға болды. Садат Ауғанстанда киім ауыстыру және гомосексуализмге қатысты табуларды бұзған деп есептеледі. Кейбір мемлекеттік қызметкерлер гей-ауғандарға шабуыл жасаған болса да, сол кездегі үкімет оларға қарсы белсенді түрде қуғын-қудалау жасаған жоқ, және гей адамдар қауіпсіз жерлерде ашық түрде араласа алды. Бұл жағдай 2021 жылдың тамызында елді Талибан басып алғаннан кейін өзгерді; CNN 32 жастағы гей ер адам Кристиан Хазарамен хабарласып, ол (2021 жылдың қазанына қарай) Талибанның қолға түсуінен қашу үшін Кабулдегі үйдің жертөлесінде кіші інісімен жасырынып отырғанын білді. CNN адам құқықтары жөніндегі белсенділер арқылы оның жеке басын растады. CNN оның қауіпсіздігі үшін «Ахмед» деп атаған бұл адам елден қашудың жолдарын іздеп жүрген. Салдарынан жүргізілген сауалнама көрсеткендей, Талибан билігі кезінде Ауғанстандағы ЛГБТ адамдарының өмірі «нашарлаған». Human Rights Watch баяндамасында ЛГБТ адамдарына қарсы зорлық-зомбылықтың 60-қа жуық жағдайы тіркелді, олар зорлық-зомбылық, топтық зорлау және өліммен қорқыту сияқты жағдайларды қамтыды.

Ұлдармен гомосексуалистік қатынастар

Әдетте милиция мүшелерінің әйелдерге қатынасы болмайды, сондықтан ер балалар ер адамдармен қорланып, зорлық-зомбылыққа ұшырайды. Басқа ұлдар жыныстық қатынасқа бейімделуіне қарамастан, ересектер үшін жеңіл жүрісті болады. Бұл еркектер кейде парсы тілінде бача бази деп аталады және Ауғанстанның ірі қалаларында өркендейді, мүмкін кедейлік пен ерлер мен әйелдер арасындағы қарым-қатынасты қоршап тұрған қатаң әлеуметтік табулар себеп болуы мүмкін. Ауғанстандық сарбаздарға "ашна"ларын өздерімен бірге тұруға тыйым салатын заң қабылданды. 1996 жылы Талибан билікке келгеннен кейін бача базиге гомосексуализммен бірге тыйым салынды, екеуіне де өлім жазасы тағайындалды. Ауғанстан Ислам Республикасы кезінде қылмыскерлерге емес, жас құрбандарға айып тағылды. 2007 жылы Бача-Бази үрдісі Ауғанстанның солтүстік бөлігінде әлі де кең таралған деп мәлімделген. Бұл тәжірибеге жасөспірім ұлдарды әйелдердің киімін киіп, би байқауларына қатысуға және жыныстық қатынасқа түсуге мәжбүрлеу жатады. АҚШ қолдаған Солтүстік Альянс әскербасылары Талибан режимі құлағаннан бері балаларды ұрлап, саудаға салып, зорлап келеді. АҚШ Қорғаныс министрлігі де, Ауғанстан үкіметі де бұл қылмыстарға қарсы іс-қимыл жасамады, тіпті олар бұл әрекеттерді білгенімен. және полиция қызметкерлері осыған байланысты қылмыстарға қатысқан.

АИТВ-ЖИТС

2003 жылға дейін ВИЧ/СПИД туралы білім беру және емдеудің аз немесе мүлдем болмауы байқалды. 2008 жылғы мәлімет бойынша, ВИЧ/СПИД-ке шалдыққан адамдардың ресми саны 504 адамды құрады, бірақ нақты саны одан да көп болуы мүмкін, тіпті мыңдағанға жетеді. Төмен сауаттылық деңгейі, әлсіз инфрақұрылым және дәстүрлі әлеуметтік нормалар жан-жақты денсаулық сақтау білім беру бастамаларын енгізуді қиындатады. Бүгінгі күнге дейін қолда бар ресурстардың көп бөлігі есірткіге тәуелділікпен күреске, ал аздаған бөлігі коммерциялық секс индустриясына жұмсалды. Дегенмен, сексуалдық туралы айтылатын аз нәрсе тек сексуалдық білім беру бағдарламаларын ұнатуға бағытталған. Жергілікті және діни лидерлерді білім беру арқылы қоғамдық білім беруді заңдастыруға күш салынып жатыр. Сексуалдық бағдар және гендерлік идентитіге негізделген зорлық-зомбылық, кемсітушілік және басқа да зәбірлер"Заң бір келісіммен жасалған гомосексуалдық қатынасты қылмыстық қылық деп санайды және қоғам мен полиция тарапынан қысым мен зорлық-зомбылық туралы хабарлар келіп түсті. Заң сексуалдық бағдар немесе гендерлік идентитіге негізделген кемсітушілікке және зорлық-зомбылыққа тыйым салмайды. Гомосексуализм кеңінен табу және арсыздық деп есептелді. Лесбиян, гей, бисексуал, трансгендер және интерсексуал (ЛГБТИ) қауымдастығының мүшелері белгілі бір денсаулық сақтау қызметтеріне қол жеткізе алмады және олардың сексуалдық бағдарына байланысты жұмыстан босатылуы мүмкін. ЛГБТИ адамдарының бостандығын қорғауға арналған ұйымдар заңды түрде үкіметте тіркеле алмағандықтан, жасырын күйінде қалды. ЛГБТИ қауымдастығының мүшелері қауіпсіздік күштері мен қоғам тарапынан кемсітушілікке, шабуылға, зорлауға және тұтқындауға ұшырағанын хабарлады".

Жиынтық кесте

ЗаңдықЖаза Бір жынысты жыныстық қатынас (өлім жазасы) Бірдей келісім жасы Тек жұмыспен қамту саласында кемсітуге қарсы заңдар Тауарлар мен қызметтер ұсынудағы кемсітуге қарсы заңдар Барлық басқа салалардағы кемсітуге қарсы заңдар (тікелей және тікелей емес кемсіту, жеккөру сөздері қоса алғанда) Бір жынысты некелерді мойындау Бір жынысты жұптарды құқықтық жағынан тану Бір жынысты жұптардың өгей баласын асырап алуы Бір жынысты жұптардың бірлесіп бала асырап алуы ЛГБТ адамдардың әскери қызметке ашық түрде қабылдануы Жынысын заңды түрде өзгерту құқығы Жыныстық бағдарды өзгерту терапиясы заңсыз деп жарияланды Лесбиянкалар үшін ЭКО-ға қол жеткізу мүмкіндігі Гей ерлер жұптары үшін коммерциялық аналыққа қол жеткізу ЭЖҚ (ерлерге жыныстық қатынас жасайтын ерлер) қан доноры болуға рұқсат етіледі.