Кіріспе

Агиос Томас (грекше: Άγιος Θωμάς, 1929 жылға дейін: Λιάτανη Liatani) – Грекияның Беотия аймағындағы ауыл. Бұл Афинаға жақын Танагра муниципалитетінің құрамындағы қауым. Қауымның ауданы 39,262 км² құрайды.

Инфрақұрылым

Қоғамда 6 жылдық бастауыш мектеп, 2 балабақша, қарттарға арналған ашық күтім орталығы, аймақтық емхана, жеке тіс дәрігері және дәріхана бар. Орталық православие шіркеуі Құдай ананың тууына (Theotokos Genesis) арналған, ал Әулие Томас – ауылдың қасиетті қамқоршысы.

Атауы

1929 жылға дейін Лиатани деп аталған. Оның этимологиясы туралы бірнеше теория бар: құжаттама бойынша, ауданның алғашқы тұрғыны Лиатис есімді бай жер иесі болған деседі. Екінші бір пікір бойынша, атау арбанец тілінен шыққан: "leaita nie" (біреуді өлтіру), осы сөзді 1821 жылғы революция кезінде әскерлер қолданған. Грекия Осман империясының билігінде болған кезде, арбаниттік лиапедалар осы ауданнан шығып кеткен, содан бері ауыл Лиатани деп аталды. (Лиапед, Лиапани, Лиатани). Мавромати – тағы бір атау, оны Джордж Сирмас (1967 жылы 90 жаста) ауыл төңірегіндегі зәйтүн ағаштарының көптігіне байланысты айтады. Дереккөз: Афина университетінің фольклор жинағы (Ефтихея Сирма, 1967). Мавромати атауы полковник Уильям Мартин Ликтің 1806 жылы аймаққа сапар жасаған кезде жазылған "Солтүстік Грекиядағы саяхаттар" кітабында кездеседі. Сондай-ақ, Фива префекті Н. Карорис 1830 жылғы сәуір айындағы "оқиға туралы есеп" баяндамасында, 19 маусым 1833 жылы түріктермен болған қақтығыс туралы айта келіп, Ливадия ауылының атын Лиатани немесе Мавромати деп жазады (Лиатани Ливадия провинциясының қарауында болған). Дереккөз: Шығыс Грекиядағы жер мәселесі бойынша жарияланбаған құжаттар. Элиас Папафанасопулос.

Экономика

Ауылдың тұрғындары оның құрылғаннан бері негізінен ауыл шаруашылығымен және мал шаруашылығымен айналысып келді. Әрине, халық санына пропорционал деңгейдегі ұсталар, аяқ педальдары, ас үй құралдарын жасайтындар, азық-түлік дүкендері сияқты қосымша кәсіптер де болды. 1960 жылдардан бастап Асопос алқабында индустрия дамығаннан кейін, көптеген жастар өнеркәсіптік жұмыстарға көшті және қазіргі таңда олардың көп бөлігі осы салада жұмыс істейді. Ауыл шаруашылығы өнімдерінің бастысы – ауылдың зәйтүн тоғайларынан алынатын зәйтүн майы, сондай-ақ картоп және морковь сияқты жеуге жарамды түйнектер. Соңғы жылдары мақта, темекі және анар сияқты жаңа дақылдар да сынақтан өтуде.

Византия дәуірі

8-шы ғасырға қарай Константинопольде орналасқан Шығыс Рим империясы славяндардан грек ауылдарын, соның ішінде Беотияны қайтарып алды, бұл ауыл халқының тұрақты өсуіне және ірі аймақтық қалалардың (мысалы, Орталық Беотиядағы Фива) дамуына әкелді. Византиялық дереккөздердегі осы картинаны біз Танагра маңындағы ауылдық зерттеулердің нәтижелерімен салыстыра аламыз – әрбір бірнеше километр сайын шағын ауылдар немесе кенттер құрылды, олардың бетіндегі ерекше орта византиялық керамикасы бойынша 10-11 ғасырларда салынғандығы анықталды. Бұл ауылдар аймағымыздағы крестоносшылардың феодалдық жаулап алу кезеңінде (13-14 ғасырлар) дамып келе берді. Ежелгі Танагра қаласының тиімді орналасуы осындай ауылдың бірінің ежелгі қаладан бір километрдей жерде, сол ауылға тиесілі әлі тұрған Агиос Томас шіркеуінің жанында салынғанын түсіндіреді. Шіркеу 12-шы ғасырдың орта византиялық стилінде салынған, ал шіркеудің сол жағындағы егістіктерде табылған көптеген жер беті керамикасынан анықталған ауыл 11-14 ғасырларда (А. Вионис, Лейден) пайда болған. Барлық византиялық ауылдар 14 ғасырда жоғалып кетті, бұл Бубондық обаның қайта таралуымен және франктар, византиялықтар мен түріктер арасындағы қирату соғыстарымен байланысты болуы мүмкін, нәтижесінде Грекияның оңтүстік материгінің көп бөлігі халқынан босады, олар әр аймақтағы таулы ауылдарға шегінді немесе құлдыққа алынды.

Осман дәуірі

1466 жылы Грекияны Османлы түркілері жаулап алғаннан кейін, Беотияның алғашқы ауыл салық тізімдері төмендіктерде грек қоныстарының жоқтығын және Беотия төбелеріндегі шағын паналық ауылдардың аз санын анық көрсетеді. Танаграның үлкен жазықтары мен платолары бар Шығыс Беотия ерекше бос. 1400–1500 жылдары аралығында осы ландшафты қайта қоныстандыру үшін Афинаның соңғы франк герцогтары, содан кейін Осман билеушілері Албаниядан көптеген жаңа қоныс берушілерді шақырды, оларға бұрынғы қоныстану жүйесінен тасталған ауылдардың жанында жаңа ауылдарды орналастыруға нақты тапсырма берілді. Қазіргі Танагра (бұрынғы Братси) және Клейди (Клейдети) ауылдары осыдан пайда болды. Шамамен 100 жылдық Осман билігінен кейін, бейбіт жағдайлардың орнауы грек және албан ауылдарының халқының өсуіне, сондай-ақ жаңа ауылдардың құрылуына әкелді. 1570 жылғы Осман ауыл салық тізімі осыны жақсы көрсетеді. Қазіргі Айос Томас көбірек тарихқа ие; ол салыстырмалы түрде жақында құрылды және түрік дәуірінің соңында және Грек тәуелсіздік соғысынан кейін, 19 ғасырдың басында Беотия мен Аттика арасындағы таулардан көшіп келген ауыл тұрғындарымен құрылды. Томасқа дейін сол жерде Келменди немесе Лиатани деп аталатын ауыл болған, ал оңтүстікке қарай Кінос немесе Гиносати деп аталатын шағын біріктірілген екі шағын елді мекен болған, қазіргі уақытта олар тастап кетілген.

Лиатани Осман империясы тұсында

Барлық грек ауылдары сияқты, Лиатани капитан Афанасиос Скоуртаниотис жағында басып алушыларға қарсы күресті. Ол 1793 жылы Скурта ауылында (Дервенохория) дүниеге келді. Дервенохорияның тәуелсіздігі шектеулі болды және Скоуртаниотис басқаратын шағын әскерлік құрам сақталды. Ол аймақтағы Осман әскеріне қарсы көптеген жеңістерге жетті. Оның нағыз аты Гатсис, бірақ ол капитан Танасис деп танылды. Лиатаниден офицер Иоаннис Киокес Скоуртаниотис жағында соғысты. Ол елміздің құрмет медалімен және жомарттығымен марапатталды. Ол сондай-ақ басшы Георгиос Карайскакис басшылығымен Арахова шайқасына қатысты. Ол Лиатаниде қайтыс болды. 1838 жылғы 20 мамырдағы Корольдік жарлықпен тәуелсіздік күресі мен Порос аралындағы оба кезінде көрсеткен ерлігі үшін 2-ші лейтенант шені берілді. Иоанн Кубицас – Лиатаниден Скоуртаниотистің тағы бір офицері. Ол ақыл-ойымен және батылдығымен белгілі болды. Ол 1848 жылы Фтиотис Палайокастросында Жамала Папакостастың көтерілісінде Гардикиотистің басшылығымен қызмет етті және үкіметтік әскерлер мен көтерілісшілер арасындағы қақтығыста қаза тапты.

Тарихи уақыт кестесі

1821 жыл. Шілде. Паша Омер Врионис Эбоядан Лиатаниге 3000 адаммен бірге Афинадағы түріктерге көмектесу үшін келді, себебі олардың азығы таусылған. Лиатани Афинадан 9 сағаттық жолмен алыс еді. 700 афинялық қарсылық көрсетті, бірақ соңында шегінді. 20 шілдеде Омер Врионис Афинаны басып алды. Микалис Эконому грек тарихының деректерінде былай делінген: Врионис Авлис және Танагра арқылы өтіп, Акропольды қоршаған түріктерге қолдау көрсетті. 17 маусымда Лиатаниде түнеп, Афинаға жасалатын шабуылды тойтару үшін ауылға келген Василис Хацимелетистің жасағына шабуыл жасады. Сол мәліметтерде Кап. Джон Э. Нучакс 1821 жылдың 29 шілдесіне жылжу арқылы айтылған. 1827 жыл. Қаңтар. Васос Мавровоуниотис Хасиядан Беотияға бағыт алып, Лиатаниде Киутахиске көмекке келген Осман әскер корпусына қарсы шайқасты. Ол оларды жеңіп, Афинаға азық-түлік жеткізілуін кешіктірді. 1832 жыл. 6 (18 бұрынғы күнтізбе) желтоқсан. Аиос Томас тұрғындары, Фиба округінің тұрғындарымен бірге, жер иелері құзыретті органдарға және барлық білімді әлемге Евбеяның Осман тұрғындарының ұлттық жерді шетелдік инвесторларға сатуына наразылық білдірді. Көздер: Бас мұрағат, Клейди қауымының бұрынғы хатшысы Афанасиос Кириакостың тарихи құжаты. 1835 жыл. 8 сәуір. Патшалық жарлық бойынша Теба провинциясында Танагра муниципалитеті құрылды, оның орталығы Лиатас ауылы болды. Жарлық Мемлекеттік газетте жарияланбады. 1287 тұрғыны бар үшінші сыныпқа жатты, ал бастапқы құрамы: (Лиатайс: 324, Браци: 122, Шиматари: 280, Иния: 61, Какосалеси: 327, Буга: 39, Колотети: 129). 1903 жыл. 29 наурыз. Лиатаниде қыздар мектебі ашылды. Патшалық жарлық бойынша жарияланды GG: 54/1903. 1912 жыл. 31 тамыз. Атика және Беотия облысындағы Лиатани елді мекенінде орналасқан қауым құрылды. Үкімет шешімі 262А, 31 тамыз 1912 жыл. 1914 жыл. 4 қазан. Облыстың барлық жерінде сезілген күшті жер сілкінісі ауылдағы көптеген үйлерді қиратты. Ауылдық кеңес төрағасы Аристид Папаконстантину және полиция қызметкері Андреас Агелакопулос мемлекеттік жәрдемді кемсітушілікпен бөлуде деп айыпталды. 1921 жыл. 9 қазан. Капралдар Стефанос Джон Папагеоргиу және Теодору С. И. Сагариос шайқастарында XIII дивизияның жауынгерлерінің қатарында болды, деп Грек үкіметінің баспасөз қызметі хабарлады. 1929 жыл. 30 сәуір. Лиатани топонимі Аиос Томас деп өзгертілді. 1945 жыл. 5 желтоқсан. Лиатани елді мекені Танагра муниципалитетінің муниципалдық бөлімшесі болып есептелді, заң 25/5 12.12.1945. 1963 жыл. 11 мамыр. "ЭЛВИЕМЕК" зауытындағы жарылыс ауылдан 4 адамның өмірін қиды: Кава Евангелия А. 17 жас, Котсолиу П. Екатерина 21 жас, Котсолиу Теофани П. 16 жас, Стерпи Константина 18 жас. 1997 жыл. 4 желтоқсан. Қауым таратылды және Дилези, Клейди және Оинофьитамен бірге бір муниципалитетке біріктірілді. 2010 жыл. 6 маусым. Қауым Танагра муниципалитетіне Агиос Томас жергілікті қауымдығы деген атпен біріктірілді. 2020 жыл. 12 наурыз. Президенттік жарлық бойынша қауым "шейіт болған ауыл" деп жарияланды.