Кіріспе
Екі басында да машинистпен басқарылатын поезд. Push-pull – локомотивпен тартылған пойыздар үшін қолданылатын конфигурация, ол пойызда екі басында да, екі басында локомотив болсын немесе болмасын, басқаруға мүмкіндік береді. Пойыздың бір басында локомотив орналасқан, ал екінші басында басқару кабинасы бар көлік құралы қашықтан басқару жүйесі арқылы қосылады. Бұл екінші көлік тағы бір локомотив немесе қозғалтқышы жоқ басқару вагоны болуы мүмкін. Ұлыбританияда және Еуропаның кейбір аймақтарында басқару вагоны "жүргізуші тіркемесі" (немесе жолаушыларға арналмаған жағдайда "жүргізуші фургон тіркемесі/DVT") деп аталады, ал АҚШ және Канадада оларды "кабиналық вагондар" дейді.
Push–pull is a configuration for locomotive hauled trains, allowing them to be driven from either end of the train, whether having a locomotive at each end or not. A push–pull train has a locomotive at one end of the train, connected via some form of remote control, such as multiple unit train control, to a vehicle equipped with a control cab at the other end of the train. This second vehicle may be another locomotive, or an unpowered control car. In the UK and some other parts of Europe, the control car is referred to as a driving trailer (or driving van trailer/DVT where there is no passenger accommodation); in the US and Canada, they are called cab cars.
Бір шетіндегі локомотив
Тарихи тұрғыдан алғанда, бумен жұмыс істейтін түрткі-тарту пойыздары жүргізушіге кабинада негізгі басқару элементтерімен қатар, қозғалтқышта орналасқан машинистпен байланысу үшін қоңырау немесе басқа сигнал беру коды жүйесін ұсынды, бұл кабинада қолжетімсіз басқару элементтерін реттеуге команда беруге мүмкіндік берді. Төмен жылдамдықтарда кейбір түрткі-тарту пойыздары толығымен қозғалтқыштан басқарылады, ал күзетші локомотив пойызды итергенде алдыңғы кабинадан қоңырау кодтары мен тежегіштерді басқарады. Көптеген тау теміржолдары да локомотивті вагондардан төмен ұстау үшін ұқсас принциптер бойынша жұмыс істейді, бұл вагондардың баудан қашуына жол бермейді, сондай-ақ локомотив қашып кетсе, ол вагондарды өзімен бірге алып кетпеуін қамтамасыз етеді. Қазіргі заманғы пойызды басқару жүйелері локомотивтерді толық қашықтан басқаруға мүмкіндік беретін күрделі электрониканы пайдаланады. Дегенмен, түрткі-тарту операциясы кезінде басқару жүйесінің істен шығуы жолаушыларға қауіп төндірмеуін және жолдан шығу жағдайында итергіш локомотив жолдан шыққан пойызды кедергіге итермеуін, апатты нашарлатпауын қамтамасыз ету үшін конструкцияға ерекше назар аудару қажет. 1984 жылы Шотландиядағы Полмонт теміржол апаты түрткі-тарту пойызының жолдағы сиырды қағып кеткен кезде болды. Түрткі-тарту кезінде пойызды локомотивтен немесе балама кабинадан басқаруға болады. Егер пойыз локомотивтің бағытында жүрсе, бұл "тарту" деп есептеледі. Егер пойыз қарсы бағытта жүрсе, бұл "итеру" деп есептеледі және машинист немесе локомотив жүргізушісі балама кабинада орналасады. Бұл конфигурация локомотивті пойыздан ажырату қажеттігін жоққа шығарады және теміржол станциясында жылдам айналымды қамтамасыз етеді.
Екі локомотив
Басқаша айтқанда, итермелеу-тартқыш пойыз, әсіресе ұзын пойыз, әр шетінде локомотив болуы мүмкін, сонда әрқашан бір локомотив итеріп, бір локомотив тартады. Мұндай жағдайда екі локомотивтің тең емес күш салдарынан вагондарға тым көп стресс тудырмауына көңіл болу керек. Әдетте, арттағы локомотивтің қуаты төмен болады, яғни алдыңғы локомотив артқы локомотивке қарағанда көбірек тартуға жұмсалады. Екі шетінде қуатты вагонға қарама-қарсы тәуелсіз локомотивтің болуы теміржол саласында «алды және арты» деп те аталады. АҚШ-та осы конфигурация қолданылғанда, бір ғана локомотивке (әдетте алдыңғы локомотив) пойызға бас қуатын (HEP: жылу, кондиционер және жарықпен электр қуатын беру) беруге рұқсат етіледі. Екі локомотивті құрамды InterCity 125; оның австралиялық баламасы XPT; Brightline; Amtrak-тың Acela; SNCF-тің TGV; Тайвань темір жолдары басқармасының E1000 сериясы; және Нью-Джерси транзитінің ең ұзын Солтүстік-Шығыс дәлізі желісіндегі көп қабатты пойыздары пайдаланады. Бұл жұмыс тәсілі міндетті түрде пойыздың ұзындығымен байланысты емес; кейде бұл HEP жүйесі пайда болғанға дейін, вагондарды кабиналық басқаруға түрлендірмей, итермелеу-тартқыш жүйені орнатудың ең ыңғайлы тәсілі болды. Бұған мысал ретінде Reading Company келтірілуі мүмкін, ол өзінің шағын паркін электрленбеген қалалық тасымалы үшін түрлендірді, екі EMD FP7 дизель локомотиві бес вагондық пойыздың екі жағынан орналасып, Reading-тің RDC паркін алмастырды. Бұл пойыз әдетте 1960 жылдардың соңынан 1981 жылға дейін Филадельфиядағы Reading Terminal мен Пенсильваниядағы Reading арасында апта күндері жұмыс істейтін, ал соңғы бес жылда SEPTA-мен шарт бойынша Conrail компаниясы оны басқарды.
Ортадағы локомотив
Сирек кездесетін, бірақ мүмкін болатын конфигурацияда локомотив пойыздың ортасында орналасқан, ал екі басында басқару вагондары болады. Мәселен, бұрын Брюссель-Амстердам Benelux пойызында қолданылған, бірақ Бельгияның HSL 4 және Нидерландының HSL Zuid жолдарында қолданылатын ERTMS пойыз басқару жүйесіне сәйкес келетін үш кернеулі (3 кВ DC, 1,5 кВ DC, 25 кВ 50 Гц) локомотивтер болмаған кезде осы конфигурация қолданылды. Кейін 28 класты TRAXX локомотивтері жаңартылып, қызмет "қалыпты" итермелеу-тарту режиміне қайта оралды.
Таратылған қуат
Бұл конфигурацияда пойызды тартатын локомотивтер алдыңғы немесе артқы бөліктерде емес, басқа жерде орналасады. Оларға пойыздың ортасында қашықтан басқарылатын локомотивтер кіруі мүмкін. Оперативтік немесе экономикалық талаптар болған жағдайда, аралық локомотивтер пойызда орнатылып, жетекші локомотивтен қашықтан басқарылса, пойыздардың ұзындығын арттыруға болады.
Ван трейлерлерін (ДВТ) жүргізу
1988 жылы British Rail Engineering Limited компаниясы 52 Mark 3 Driving Van Trailers құрастырды, бұл Батыс жағалау магистральдық желісінде тозығы жеткен электр локомотивтерін ауыстыруға мүмкіндік берді. Олар Mark 2 және Mark 3 жиынтықтарымен жұмыс істеді. Шығыс жағалау магистральдық желісін электрлендіру аясында 1980-ші жылдардың соңында Metro Cammell компаниясы 31 Mark 4 Driving Van Trailers құрастырды, олар InterCity 225 жиынтығының оңтүстік бөлігінде Mark 4 вагондарымен жұмыс істеуге арналған. Олардың бір бөлігі 2021 жылы Уэльс көлігіне (Transport for Wales Rail) Холихед пен Кардифф арасындағы басым қызметінде жұмыс істеу үшін берілді. 2000-шы жылдары кейбір Mark 3 вагондары Arriva Trains Wales, Chiltern Railways және Wrexham & Shropshire компанияларының Class 67 локомотивтерімен жұмыс істеу үшін модификацияланды. 2019 жылы TransPennine Express үшін 68 сыныпты локомотивтермен push-pull конфигурациясында жаңа Mark 5 вагондары, оның бірі кабинасы бар, пайдалануға енгізілді.
Ирландия
Córas Iompair Éireann-нің алғашқы итермелеу-тарту пойыздары олардың 2600 класты DMU (Park Royal корпусы, AEC моторлары) ұзақ уақыттан бері қолданыстан шығарылған 201 класты Metropolitan Vickers Bo Bo дизель локомотивтерімен, EMD 567 негізгі қозғалтқыштарымен қайта жабдықталған; вагондар кейіннен 6100 сериясында (жүргізуші вагон-прицептер), 6200 сериясында (көліктік вагон, "соқыр" кабинасы бар прицеп) және 6300 сериясында (қос дәліз аралық вагон) қайта нөмірленді. Олар 1971 жылдан бастап 1984 жылдың шілдесінде DART EMU қызметі іске қосылғанға дейін Дублин қала маңындағы теміржол қызметтерін орындады. Қалған итермелеу-тарту пойыздары Дублин – Мейнут қалалық жолаушылар бағытында Cravens пойыздарымен, ал кейіннен заманауи 2600 класты DMU пойыздарымен алмастырылды. Iarnród Éireann екі түрлі итермелеу-тарту пойыздарын пайдаланады. Олардың алғашқысы 1996 жылы салынған. Бұл De Dietrich Ferroviaire компаниясы құрастырған Enterprise итермелеу-тарту жиынтығы, ол Солтүстік Ирландия темір жолымен бірлесіп Дублин – Белфаст бағытында жұмыс істейді. Оларды 201 класты локомотивтер тартады. Ирландияда қолданылатын тағы бір итермелеу-тарту пойызы – Mark 4 типі (Британдық Rail Mark 4 типімен шатастырмау керек). Бұл жиынтықтар 2005–2006 жылдары жеткізілді және тек Дублин – Корк бағытында ғана қолданылады, оларды да 201 класты локомотивтер тартады. 1980–2009 жылдар аралығында Iarnród Éireann British Rail Mark 3 дизайны негізіндегі итермелеу-тарту жиынтықтарын пайдаланды, оларда дәлізсіз жүргізуші кабинасы орнатылған. Оларды 201 класты локомотивтер тартты, бірақ бұрын 121 класты локомотивтер де қолданылды. Бұл жиынтықтарды итермелеу-тарту мүмкіндігі жоқ локомотивтермен вагондар ретінде тартқандығы белгісіз. Бастапқыда бұл жиынтықтар Дублиннің сыртқы қала маңындағы аймақта және Лимерик – Лимерик-Жанкшн шаттл бағытында жұмыс істеді, бірақ басқа жерлерде вагондар пайдалануға берілгеннен кейін біртіндеп Дублин Хьюстоннан шығатын негізгі қалааралық бағыттарға көшірілді. Mark 3 паркінің барлығы 2009 жылдың қыркүйегінде қолданыстан шығарылды және 2014 жылы жартылайлай таратылды.
Франция
1958 жылдың маусым айында SNCF Gare de l'Est вокзалынан бу локомотивтерін итеру-тарту тәртібінде жұмысын бастады.
Солтүстік Америка
Қазіргі заманғы бір дизельді конфигурацияны қолдана отырып, түрткі-түсіру операциясын бірінші рет қолдану 1958 жылы жарияланған Чикаго және Солтүстік-Батыс темір жолында болды. 1959 жылы C&NW жолаушылар үшін Control Cab жабдықталған алғашқы Bilevel темір жол вагондарын алды. Бұл пойыздардың жоғары тиімділігі мен табыстылығының арқасында АҚШ және Канададағы жолаушылар теміржол қызметтерінің көпшілігі локомотивтермен сүйрелетін пойыздарында 100% түрткі-түсіру операциясын қолданады. Мысалдарға мыналар жатады: Чикаго (Metra); Нью-Йорк (Metro North, Long Island Rail Road және New Jersey Transit); Филадельфия (SEPTA); Вашингтон, округ Колумбия және Балтимор аймағы (MARC және VRE); Бостон (MBTA); Далас-Форт-Уорт метрополиясы (Trinity Railway Express); Үлкен Майами аймағы (Tri Rail); Сан-Франциско шығанағы аймағы (Caltrain және ACE); Оңтүстік Калифорния (Metrolink және Coaster); Торонто (GO Transit); Монреаль (AMT); және Ютадағы Васатч фронты (UTA FrontRunner). Бұл жүйелердің көпшілігі (SEPTA және Metro North-тен басқа) түрткі-түсіру қызметі үшін екі қабатты жолаушылар вагондарын толық немесе ішінара пайдаланады. Amtrak-тың Keystone Corridor бағытында такси вагондары ретінде пайдаланылатын бірнеше Metroliner EMU локомотивтері бар, олар ACS 64 электр локомотивтерімен бірлесіп жұмыс істейді. Сонымен қатар, Мичиган қызметі, Downeaster және Cascades сияқты көптеген аймақтық қызметтер EMD F40PH локомотивтерін кабиналық басқару және жүк вагоны ретінде пайдаланады, оларға «көбік вагондары» деген лақап ат берілген. Сол сияқты, Калифорниядағы Capitol Corridor, San Joaquin және Pacific Surfliner бағыттары арнайы салынған кабиналық вагондар мен дизельдік локомотивтерді пайдалана отырып, түрткі-түсіру конфигурациясында жұмыс істейді. Muskingum Electric Railroad – Огайо штатының орталық бөлігіндегі жекеменшік көмір тасымалдау темір жолы, ол 20 жылдан астам уақыт бойы екі жүргізушісіз General Electric E50C электр локомотивтерін пайдаланды. Бұл локомотивтер көмірмен жұмыс істейтін электр стансасынан кері бағытта жүріп, пойыздарға жүк тиеу үшін соңғы жүк вагонына арба шассисін, фараны және дабыл құрылғысын орнатып, тасымалдау жұмысын жүзеге асырды.
Израиль
1996 жылы Израиль темір жолдары GEC Alstom push-pull вагондарын пайдалана бастады. Содан бері Bombardier және Siemens компанияларынан да push-pull вагондары сатып алынды. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, Израиль темір жолдарының жолаушылар тасымалының көп бөлігі push-pull вагондарымен жүзеге асырылады. Олардың барлығының бір жағында локомотив, екінші жағында басқару вагоны болады.
Австралия
NSW TrainLink компаниясы пайдаланатын Жаңа Оңтүстік Уэльстің XPT ұзақ қашықтықтағы жолаушылар пойыздары түрткі-тарту режимінде жұмыс істейді. Бұрын V/Line компаниясы 2017 жылға дейін Bacchus Marsh және Wyndham Vale қалаларына қатынайтын қалааралық бағыттарда P класты түрткі-тарту пойыздарын пайдаланған. Оңтүстік Австралия темір жолдарының 2000 класты дизель-электр пойыздары (DMU) 2016 жылы қызметтен алынғанға дейін кем дегенде бір моторлық вагон және бір кабиналық вагоннан тұратын түрткі-тарту конфигурациясында кездесетін.
Жаңа Зеландия
ХХ ғасырдың бірінші ширегінде NZR желісінде 13 моторлық пойыз қатынайтын. 2015 жылға дейін Transdev басқаратын Окленд қала маңы желісінде төрт, бес немесе алты вагондық құрамдағы қайта жаңартылған British Rail Mark 2 вагондары пайдаланылды. Үш-бес SA класты вагондар және кабинасы бар SD класты басқару вагоны KiwiRail-ден жалға алынған DC класты (4 және 5 вагондық) немесе DFT/DFB класты (6 вагондық) локомотивке қосылды. SA және SD класты барлық вагондар Hillside Workshops шеберханасында қайта жаңартылды. Окленд бұрынғы Queensland Rail SX вагондарын да екі DBR класты локомотивпен push-pull режимінде пайдаланды. Окленд қала маңы темір жол желісінің көп бөлігі электрленгеннен кейін, бұл дизельді пойыздар бір немесе екі 3 вагондық жиынтықтан тұратын, заманауи электрлік паркпен алмастырылды (әрбір жиынтықта мүгедектерге арналған қызмет көрсететін бір вагон болады).