Кіріспе

Швейцариялық бизнесмен Стефан Эрнст Шмидхини (29 қазан 1947 жылы туған) – швейцариялық бизнесмен, өнеркәсіпші және қайырымдылық шараларын қолдаушы. Ол Шмидхини әулетінің белгілі бір өкілі. 2023 жылы Handelszeitung бағалауынша, оның жеке капиталы 3,75 миллиард долларды құрады. Сонымен қатар, ол Италиядағы асбест дауына қатысқандығы үшін сотталғанымен де әйгілі.

Ерте өмір және білім

Стефан Эрнст Шмидхини 1947 жылғы 29 қазанда Швейцарияның Балгач қаласында Макс Шмидхини мен Адда Шмидхинидің (қызметтік аты Шеррер; 1997 жылы қайтыс болған) отбасында дүниеге келген. Ол Швейцарияның маңызды өнеркәсіптік отбасыларының бірінің төртінші ұрпағы. Шмидхини 1972 жылы Цюрих университетінде заң мамандығы бойынша докторантураны аяқтаған.

Eternit / Асбесттен шығу, ой елегінен өткізу және құқықтық даулар

1972 жылы Стефан Шмидхини Eternit компаниясында бизнес-карьерасын бастады. 1976 жылы 29 жасында ол швейцариялық Eternit Group компаниясының бас директоры болып тағайындалды. Ағасы Томас Шмидхинидің айтуынша, әкесі Макс Шмидхини өнеркәсіптік империясын екіге бөлуге шешім қабылдады: Стефанға асбест, ал Томасқа цемент бөлді. Осы бөлістің нәтижесінде Стефан Шмидхини Eternit компаниясын мұраға алды. Оның ресми өмірбаянында айтылғандай, ол 1986 жылы компанияда асбест қолдануды тоқтатты. Ал бес жыл бұрын, 1981 жылы, сол кездегі төраға Шмидхини Eternit компаниясының 2005 жылғы асбестке толық тыйым салуға дейін асбест өндірісінен және таратудан бас тарту ниетін жариялады. Содан кейін Eternit асбесттің орнын басатын жаңа талшықтарды әзірлеу және оларды зерттеуге қаржы жұмсады. 1984 жылы Eternit өнімдерінің көп бөлігі асбестсіз өндірілді. 2009 жылдан бастап, отбасылық өнеркәсіптік династияға қатысқандығына және асбесттен бас тартуға жасаған күш-жігеріне қарамастан, Шмидхини Италиядағы сот процестеріне қатысты – біреуі экологиялық апатқа байланысты, екіншісі – қасақана адам өлтіруге байланысты, екеуі де Eternit зауыттарында асбест қолданумен байланысты. 2013 жылдың 3 маусымында ақпандағы үкім расталды және Турин апелляциялық соты қоршаған ортаға келтірілген зиян үшін 18 жылға бас бостандығынан айыру жазасын ұзартты. 2014 жылдың қарашасында шешімнің мерзімі өтті деп танылды. 2014 жылы Шмидхини Италиядағы салдарына немқұрайлы қарағандығы туралы айыптамалардан ақталды. 2015 жылы "Eternit Bis" деп аталған екінші сот процесі басталды, онда Стефан Шмидхини қасақана адам өлтіру айыбынан өзін қорғады. 2016 жылдың 29 қарашасында Турин соты "Eternit Bis" ісі бойынша айыптамаларды жоққа шығарды және іс жабылды. Адам өлтіруге қатысты кейбір сот процестері әлі де болуы мүмкін, мысалы, Верчелли, Реджио-Эмилия, Неаполь және Турин қалаларында.

Шмидхини Eternit тобымен байланысы асбесттің денсаулыққа зиянды екені белгілі болғанға дейін және Италияда өндіріске тыйым салынғанға дейін көп бұрын болғанын атап өтті; бұл тыйым 1992 жылға дейін күшін жойған жоқ. 2015 жылы берген сұхбатында Италиядағы сот процесі оған терең әсер еткенін мойындады. Бірақ кейіннен сот процесінің абсурдтығын сезінді, әсіресе итальян судьясы оны Гитлермен салыстырғаннан кейін және оның іс-әрекеттерін "соңғы шешіммен" теңегеннен кейін. Бұл сот процестерінен басқа, Стефан Шмидхини Оңтүстік Африка мен Италияда асбестке байланысты ауруларға шалдыққан адамдарға көмек қорын құрды, себебі бұл елдерде Eternit компаниясының қаржылық жауапкершілікті көтере алатын мұрагер компаниясы болған жоқ.

Қасақана адам өлтіргені үшін сотталған

2019 жылдың мамыр айында Шмидхини екі жұмысшының қазасына байланысты Турин сотымен төрт жылға бас бостандығынан айырылды. Бұл үкім Шмидхини, Италия үкіметі, Eternit компаниясының бұрынғы қызметкерлері және компанияның асбест өндіріс орналасқан қалалардың тұрғындары арасындағы он жылдық даудың тағы бір кезеңі болды. Прокурор Джанфранко Колаче бұл үкімді "алғашқы қадам" деп атады, ол асбест талшықтарына ұшырағаннан кейін жылдар бойы дамитын қатерлі ісіктер мен өкпе ауруларынан болатын өлімдерге қатысты үрдіс орнатуға бағытталған. 2023 жылы ол Касале Монферрато қаласында 392 адамның қазасына байланысты ауыр кінәлі деп танылып, 12 жылға бас бостандығынан айырылды. 1987 жылы Brown, Boveri & Cie (BBC) компаниясының ірі акционері ретінде Шмидхини BBC мен Швецияның ASEA компанияларын біріктіруге ұйымдастырды. Бұл өз сегментіндегі жаңадан құрылған, нарық көшбасшысы ASEA Brown Boveri компаниясының пайда болуына әкелді, ол бүгінде ABB Group деп белгілі. 1987 жылы ол Landis + Gyr компаниясының капиталының үштен екі бөлігін отбасылық акционерлерден сатып алды, себебі олар басшылыққа мұрагер таба алмады. Осы арқылы Шмидхини компанияның жағдайы нашар екенін және үлкен өзгерістер қажет екенін түсінді. Шмидхини компанияны қайта құрылымдады. 1995 жылы компания швейцариялық Elektrowatt компаниясымен сатып алынды.

Қайырымдылық

Шмидхини үшін қайырымдылық қызметі маңызды болды және 1990 жылдан бері ол өмірін осы қызметке арнады. Шмидхини тұрақты даму саласындағы жақтаушы және көшбасшы. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) және Экономикалық Ынтымақтастық және Даму Ұйымының (ЭЫДҰ) тұрақтылық жөніндегі кеңесшісі болды. 1980 жылдары ол FUNDES ұйымын құрды, ол Латын Америкасының бірнеше еліндегі шағын және орта кәсіпорындардың дамуын қолдайды. Швейцарияның соңғы есептеріне сәйкес, Шмидхини 1982 жылы Чилидегі ормандық жерлерді сатып ала бастады, қазір Консепсьон қаласына жақын Оңтүстік Чилиде 120 000 гектардан астам жерге ие, ал бұл жерді мапуче тайпасы ежелден бері өздерінікі деп санайды. Мапуче тайпасы Шмидхини сатып алған жерлердің бір бөлігі Пиночет диктатурасы кезінде олардан қорқыту, азаптау және өлтіру сияқты стандартты әдістерді қолданып ұрланғанын айыптайды. 2019 жылы Forbes журналы Шмидхиниді АҚШ-тан тыс әлемдегі ең жомарт қайырымдастар тізіміне қосты.

1992 жылғы Рио саммиті

1990 жылы Шмидхини БҰҰ-ның қоршаған орта және даму жөніндегі конференциясының (UNCED) бас хатшысының бизнес және өнеркәсіп жөніндегі бас кеңесшісі болып тағайындалды, бұл конференция 1992 жылғы Рио-де-Жанейро Жер саммиті ретінде танымал. Конференция 1992 жылы өтті, оған 172 үкімет қатысты. Осы конференцияның бас кеңесшісі ретінде Шмидхини әлемнің түкпір-түкпірінен келген жетекші бизнесмендердің қоршаған орта және дамуға қатысты мәселелерді талқылайтын форумын құрды. Бұл форум кейіннен Тұрақты даму жөніндегі әлемдік бизнес кеңесіне (WBCSD) айналды, қазіргі таңда оның құрамында әлемдегі 160 ең ірі компания бар. Шмидхини асбестті қамтитын құрылыс материалдарын өндіруді тоқтатудағы пионерлік рөлі үшін құрметті төраға болып сайланды. Рио саммитіне қатысқаннан кейін Шмидхини 1992 жылы MIT Press баспасында жарық көрген «Курстың өзгеруі: даму және қоршаған орта үшін жаһандық бизнес перспективалары» атты кітапты жазды. Оның кітабы бизнестің тұрақты дамуды өзінің басты мақсатына айналдыру жолдарын жан-жақты талдайды және он бес тілге аударылған. Ол сондай-ақ MIT Press баспасында жарияланған «Өзгерісті қаржыландыру: қаржы қауымдастығы, экологиялық тиімділік және тұрақты даму» кітабына да үлес қосты.

AVINA қоры

1990 жылдары Шмидхини Латын Америкасындағы тұрақты дамуға үлес қосатын Fundación AVINA қорын құрды. Ол әлеуметтік және бизнес лидерлері арасында жемісті одақтарды ынталандыру арқылы жұмыс істейді және бүгінде бұл саладағы жетекші ұйым болып табылады. Шмидхини қоры Мохаммед Юнус жүйесіне ұқсас Оңтүстік Америка микроқаржы жүйесін енгізді, оның Бангладеш азаматтарына үлкен пайдасы тиді және ол жүйе кеңінен мақтауға ие болды. Стефан Шмидхинидің Оңтүстік Америкадағы қайырымдылық әрекеттері нәтижесінде аймаққа бір миллиардтан астам АҚШ доллары көмек көрсетілді. 2003 жылы VIVA Trust құрылғаннан кейін Шмидхини барлық басқарушылық қызметтерінен, соның ішінде GrupoNueva және AVINA-дағы лауазымдарынан қанағаттанды.

Басқа да қайырымдылық

1993 жылы 1992 жылы қайтыс болған ағасы Александрдың естелігіне, оның мұрасынан мұрагерлік алған Шмидхини Александр Шмидхини қорын құрды. Бұл қор Рейн аңғарындағы Санкт-Галлен аймағында қызмет етеді. Шмидхини бірқатар бастамалар арқылы өнер мен мәдениетті қолдайды. Ол қайтыс болған ағасы Александрдың өнер жинағын – Дарос коллекциясын дамытып, кеңейтті. Цюрихте орналасқан Дарос коллекциясы – 20 ғасырдың екінші жартысындағы Солтүстік Америка және Еуропа өнерінің маңызды жинағы. Стефан Цюрих камералық оркестрінің және басқа да маңызды мәдени институттардың қолдаушысы. Гштадта ол әйелі Викториямен бірге Les Arts Gstaad деп аталатын жаңа мәдени орталық құруға ұмтылып жатыр. Шмидхинидің веб-сайтында оның "әлеуметтік қызметі" және "экологиялық тиімділік" үшін атқарылып жатқан жұмыстары туралы бөлімдерді табуға болады. Fundacion MarViva ұйымының мәліметтеріне сәйкес, Шмидхини Коста-Риканың жылулық дөңгелегі маңындағы және оның ішіндегі теңіз мекендеу ортасын дамыту мақсатында ғылыми зерттеулерді және қоғамдық белсенділікті байланыстыратын осы ұйымды құруда маңызды рөл атқарды. Ұйымның Коста-Рика, Панама және Колумбияда өкілдіктері бар.

Марапаттар

Шмидхини өзінің көшбасшылығы мен тұрақты дамуға қосқан үлесі үшін көптеген сыйлықтар мен марапаттар алды. Олардың ішінде Коста-Рикадағы Instituto Centroamerica de Administración de Empresas (INCAE) институтының 1993 жылғы құрметті докторлық дәрежесі және 1996 жылы Йель университетінің, сондай-ақ 2001 жылы Флорида штатындағы Ролинс колледжі мен Каракастағы Андрес Белло католиктік университетінің (UCAB) берген құрметті докторлық дәрежелері бар. 2001 жылы Шмидхини "қоғамдағы позитивті өзгерістерге әкелген экологиялық әрекеттері" үшін Зайед атындағы халықаралық сыйлықты алды. 2007 жылы PODER Green форумы барысында Шмидхиниге қайырымдылық сыйлығы табысталды.

Жеке өмір

1974 жылдан 2002 жылға дейін Стефан Шмидхини Рут Шмидхиниге үйленген (1974 жылдан 2002 жылға дейін Daros Latinamerica AG әкімшісі). Олардың Рутпен бір ұлы мен бір қызы бар, қазір Швейцарияның Хурден қаласында тұрады. 2012 жылдан бері доктор Виктория Шмидхини Вернерге үйленген.