Кіріспе

"Stranger in Moscow" – американдық әнші-күйші Майкл Джексонның тоғызыншы студиялық альбомы HIStory (1995) альбомына енген ән. Ән 1996 жылғы 4 қарашада Epic Records лейблы арқылы әлемдік аренада алтыншы және соңғы сингл ретінде жарық көрді. АҚШ-та бұл ән 1997 жылғы 7 шілдеде ғана шықты. Ән 1993 жылғы қыркүйекте Мәскеудегі Dangerous World Tour гастрольдік тоқталысы кезінде жазылған. Әннің аккордтық құрылымының алғашқы нұсқасы Sonic the Hedgehog 3 видео ойынында қолданылған; әртүрлі мәліметтерге сәйкес, Джексон және оның командасы жобаны тастап кеткенге дейін немесе өз еңбегі үшін авторлық құқықтан бас тартуды ұйғарып, ойынға музыка жазған. Әннің музыкалық видеоклипі Джексонды қоса алғанда, алты адамның өмірін көрсетеді, олар әлемнен оқшауланып, үзіліп қалғандай болады. "Stranger in Moscow" әні көптеген елдердің музыкалық чарттарында топ 10-дыққа енді, олардың ішінде: Австрия, Чехия, Дания, Венгрия, Италия, Жаңа Зеландия, Испания, Швеция және Ұлыбритания. Дегенмен, ол Billboard Hot 100 чартында 91-орынға ғана жетіп, Джексонның бұл чарттағы ең төмен көрсеткіші болды. Ән 1996-1997 жылдары HIStory World Tour гастрольдік турнесінде орындалды. Бұл әнді басқа да әртістер бірнеше рет кавер жазған.

Өмірбаян

"Stranger in Moscow" басқа HIStory тректері сияқты Джексонның жеке өміріндегі соңғы оқиғаларға берген жауабы болды. 1993 жылы Джексонды балаларды жыныстық қорлауда айыптағаннан кейін, оның баспасөзмен қарым-қатынасы толығымен бұзылды. Қылмыс жасағаны үшін айыпталмағанымен, Джексон қылмыстық тергеу кезінде бұқаралық ақпарат құралдарының қатаң бақылауында болды. Жариялану мен бұқаралық ақпарат құралдарына қатысты шағымдар сенсациялық тақырыптар мен кінәлілікті білдіретін тақырыптарды пайдалануды, Джексонның әдейі жағымсыз суреттерін пайдалануды және объективтіліктің жоқтығын қамтиды. Бұқаралық ақпарат құралдары оған көп көңіл бөлмеді. Daily Mirror газетінде "Джекконы байқау" байқауы өткізілді. Оқырмандарға егер олар ойын-сауық өнерінің келесі көрінісін дұрыс болжап алса, Уолт Дисней әлеміне саяхат жасауды ұсынды.

Музыка

"Stranger in Moscow" - бұл R&B балладасы, минутына 65 соққы темпімен, оны Джексонның ең баяу әндерінің бірі етеді. Гитарада Стив Лукатер орындады, ал клавиатура, синтезаторлар мен бас Дэвид Пайч пен Стив Поркароға жатқызылды. Джексон орыс суреттемелері мен символизмді тректің қорқыныш және бөтендік сезімін күшейту үшін пайдаланды. Ән КГБ тергеушісі (Эд Висниски) орыс тілінде айтқан әңгімемен аяқталады. Ағылшын тіліне аударғанда: "Сіздер батыстан не үшін келдіңіздер? Әйгеріңіздер! Халықтың, еңбекшілердің ұлы жетістіктерін ұрлау үшін."

Жазу

Ән 1994 жылы шыққан "Sonic the Hedgehog 3" видео ойынының титрлер тақырыбына негізделген, оны Джексон мен оның турлық клавишашысы Брэд Баксер жазу үшін шақырылған. Баксердің айтуынша, Джексон оны "Dangerous World Tour" турнесі кезінде Мәскеудегі қонақ үйіне шақырған. Ойынға жаңа музыкалық үзінділерді естігісі келетінін ойлап, Баксер бөлмедегі фортепианода бірнеше әнді орындады, соның ішінде "Sonic the Hedgehog 3" титрлерінің тақырыптық үзіндісін. Баксер мен Джексон бір жарым сағат бойы әннің қалған бөлігіне арналған аккордтар мен өзгерістерді дамыту үшін бірлесіп жұмыс істеді. Бұл трек екеуінің ынтымақтастығының нәтижесі болғанымен, жазу авторлығына тек Джексон ғана енді, ал Баксер авторлық құқыққа таласпады. Кейбір мәліметтерде Джексон осы кезеңде болған сексуалдық зорлық-зомбылыққа қатысты айыптаулардан кейін "Sonic the Hedgehog 3" жобасынан бас тартқандығы немесе "Sega Genesis" дыбыстық чипінің мүмкіндіктеріне қанағаттанбағандықтан ойында аты көрсетілмегендігі айтылады. Алғашқыда "HIStory" альбомы бірнеше жаңа әндермен бірге ең үздік хиттер жинағы ретінде жоспарланған. Алайда Джексон мен оның серіктестері "Stranger in Moscow" әнінің нәтижесіне қатты риза болғандықтан, "HIStory" альбомының екінші дискісін толық студиялық альбоммен толықтыруға шешім қабылдады.

Сыни қабылдау

"Москвадағы бейтаныс" музыка сыншылары мен продюсерлерден жоғары баға алды. AllMusic-тен Стивен Томас Эрлвин HIStory туралы: «Джексон өзінің ең жақсы туындыларымен тең келетін сапалы поп музыка жасайды. «Москвадағы бейтаныс» – оның ең әсерлі балладаларының бірі». Associated Press агенттігінің Том Молли оны «Кремльдің көлеңкесінде қадам басқан, «жедел және күтпеген құлдыраудан» жараланған адамның тұманды және ойға қосымша сипаттамасы» деп сипаттады. Ұзақ жылдар бойы ынтымақтас болған Брюс Сведиен «Stranger in Moscow» әнін Джексонның ең жақсы әндерінің бірі деп атады. Los Angeles Times газетінен Крис Уиллман былай деді: «Москвадағы бейтаныс» альбомының қалған бөлігінің күшті параноясынан өзгеше, ол «Билли Джин» сияқты бұрынғы хиттердің терең, тұманды қайғысына жақын. Джексон өзін гласностқа дейінгі, көзге көрінбейтін КГБ-нің қуғындауындағы, психикалық Ресейде жалғыз және адасқан сезінеді: «Менің даңқыммен тастап кеттің / мидың Армагеддоны», – деп әндейді ол, төрт минуттан кейін күшті ко́да басталатынға дейін, ал қуғынға түскен адам кенеттен тыныштандырылып, өрескел, бауырсақтай жалғыздық туралы зарлайды. Міне, осы әнде Майкл Джексонның нағыз генийі – және, мүмкін, шынайы жекелігі көрінеді. Music Week журналының рецензенты оған бес баға беріп, аптаның әні деп таңдады. Рецензент қосты: «HIStory-дің жаңа, жылдам әндеріне қарағанда мелодиялы, бұл «Scream» емес, «Rock with You» рухына жақын. Бұл ән толығымен классикалық деуге болмайды, бірақ ол тартымды». Журналдың Алан Джонс Тод Терридің ремиксі «арман сияқты жұмыс істейді және Джексонға тағы бір үлкен хит әкеледі» деді. The New York Times газетінен Джон Парелес: «Балладалар керемет мелодиялы. «Москвадағы бейтаныс» әні «Сталиннің қабірі мені босатпайды» сияқты ерекше мәтіндері бар, «Бұл қалай сезіледі?» деген қайталама сұраққа әдемі хоры бар». 2005 жылы ән «қорқынышты жалғыздықты» сәтті бейнелегені айтылды, ал PopMatters-тен Жозефин Зо́ни оны әдемі деп сипаттады. Джексонның мансабының басындағы ән жазушыларының бірі Род Темпертон «Stranger in Moscow» әні Джексонның ең жақсы әні деп санайды. Rolling Stone журналынан Джеймс Хантер: «[Джексон] ашулы, бақытсыз, азапты, қоздырғыш, «Москвадағы бейтаныс» деп атаған нәрсесіне ашулы, «жедел және күтпеген құлдырау». HIStory – Thriller ностальгиясымен ауырған адамның жұмысы сияқты. Кейде бұл кері бағыт Джексонға көмектеседі: «Москвадағы бейтаныс» әнінде ол 80-ші жылдардың синтезаторлық поп музыкасын еске алады, сонымен қатар Сиэтлдік рок музыканттарының қайғысына тең келетін қауіп пен жалғыздық туралы айтады». The Seattle Times газетінен Патрик Макдональд «Москвадағы бейтаныс» әнін «жаңбыр дыбыстарымен араласқан әдемі баллада» деп сипаттады. The Times газетінен Дэвид Синклер оны «қасіретті баллада» деп қарастырды.

Музыкалық бейне

Әннің музыкалық видеосы 1996 жылдың шілдесінде түсірілді. Оны фотограф Ник Брандт режиссерлік етті. Видео Лос-Анджелесте түсірілді және қараңғы, бұлтты күні қала көрінісінде оқшауланған алты адамның өміріне шолу жасап, қалған әлем олардың айналасында баяу қозғалады (осылай аталатын "пуля уақыты" эффектісі енгізіледі). Видеоның бірінші жартысы осы кейіпкерлермен таныстырады. Олардың бесеуі: пәтерінің терезесінен қалаға қарап тұрған шашы қырқылған ер адам, кофеханада жалғыз отырған әйел, ылғалды көшеде жатқан үйсіз адам, көгершіндерге тамақтандырып жатқан әдемі киінген ер адам және көшеде бейсбол ойнап жатқан жасөспірім ұл. Алтыншы кейіпкер – өзі Джексон, ол қала көшелерінде жүріп ән салады. Арнайы эффектілер құстар мен шершеңдердің ұшуын, шынының сынуын және кофедің төгілуін баяу көрсету үшін қолданылады. Сценарийдің екінші жартысында қалаға қатты жаңбыр жауады және азаматтар қашуға тырысады, бәрі тағы да баяу көрсетіледі. Алты "бейтаныс" қауіпсіз жағдайда, ауа райының күрт өзгеруінен құтылуға тырысқандардың сәтсіз әрекеттерін бақылайды. Соңында олар сыртқа шығып, аспанға қарап, жаңбырдың өзіне жуынуына рұқсат береді. Видео Майкл шашын қозғап бітіреді. Осы сахнада жұмсақ орыс тіліндегі дауыс естіледі, бұл Мәскеуге сілтеме. Музыкалық видео Джексонның HIStory on Film, Volume II және Michael Jackson's Vision видеоальбомдарында да қолданылады. Ол 2009 жылдың қазан айында YouTube-та жарияланды. 2022 жылдың қараша айына дейін видео 69 миллионнан астам қаралым жинады. Джексонның өмірбаянын жазған Дж. Рэнди Тараборелли видеоның Джексонның нақты өміріне негізделгенін айтты. Ол тіпті музыкалық танымалдылығының шыңында да түнде жалғыз жүріп, жаңа достар іздейтін. 1980-жылдары ол терең қайғыға батты; жасөспірім Джексон бір сұхбатында: "Мен тіпті үйде де жалғызмын. Кейде бөлмеме барып, жылап отырамын. Достар табу қаншалықты қиын, кейде түнде маңайға барып, сөйлесетін адамды табуға үміттенемін. Бірақ мен үйге қайтамын".

Тікелей өнер көрсетулер

Ән HIStory World Tour (1996–1997) кезінде орындалды.