Кіріспе
Бассейн – Америка Құрама Штаттарының Монтана штатындағы Джефферсон округіне қарасты, ресми түрде тіркелмеген қауымдастық және халық санағы бойынша белгіленген елді мекен. Ол Континенттік бөлінуден оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 16 шақырым (10 миль) қашықтықта, Бут пен Хелена қалаларының арасындағы 15-ші тас жолдың бойындағы биік, тар шатқалда орналасқан. Бассейн өзені Бассейн аумағынан шамамен солтүстіктен оңтүстікке қарай ағып, елді мекеннің оңтүстік жағында Боулдер өзеніне құяды. 2010 жылғы халық санағы бойынша халқы 212 адамды құрады, бұл 2000 жылғы санақтағы 255 адамнан кем. Археологтар Кланси қаласының жанында, Бассейнен солтүстік-шығысқа қарай 32 шақырым (20 миль) жерде, 10 000 жыл бұрынғы адам қоныстанының іздерін тапқан. Б.з.д. 2000 жылдан 19 ғасырдың ортасына дейін көшпелі тайпалар Роки тауларынан шығысқа қарай, жазыққа қарай созылған шөптес далаларда бизон аулаған. Кеншілер Бассейнде және оның маңындағы өзендерде алтын тапқан кезде, осы тайпалардың көпшілігі АҚШ үкіметі тарапынан резервацияларға күштеп орталықтандырылды. Бассейн Монтананың осы аймағындағы көптеген құнды минералдық кендердің пайда болуына себепкер болған Боулдер батолитінің үстінде жатыр. Қала алтын мен күміс өндірісінің орталығы болғаннан кейін, Бассейн халқы 20 ғасырдың басында шамамен 1500 адамға жеткен, бірақ кен орындарының таусылуына байланысты халық саны біртіндеп азайды. 21-ші ғасырда Бассейнде тасталып қалған кен өндіру жабдықтары, жабық немесе тосылған шахта кіреберістері, балқыту және кен байыту зауыдының қираған қалдықтары сақталған. Бассейннің өркендеген кезеңінен қалған тарихи ғимараттар CDP-нің шағын бизнес ауданының көп бөлігін құрайды, оған өрт сөндіру станциясы, пошта бөлімі, екі мейрамхана, бар, көрме галереясы және шағын арнайы дүкендер кіреді. Бассейнде кішкентай бастауыш мектеп, жеке су жүйесі және аз қуатты радиостанция бар. Жергілікті еріктілер мен сайланған сенімділер елді мекенге шектеулі қызметтер көрсетеді, бірақ құқық тәртібін сақтау және басқа да қызметтер үшін Джефферсон округінің басшылығына сенеді. 1993 жылдан 2011 жылға дейін Бассейн Монтана суретшілеріне арналған пана болды.
География және геология
Джефферсон округіне қарасты Бассейн Хелена Микрополитендік Статистикалық Аймағының бір бөлігі болып табылады. Ол теңіз деңгейінен 5364 фут (1635 м) биіктікте орналасқан. Аталған қауымшалық аймақ көбінесе Beaverhead Deerlodge ұлттық орманымен қоршалған. Бассейнды басқа қалалармен байланыстыратын, өзен шатқалын бойлай өтетін мемлекетаралық тас жолдан басқа асфальтталған жолдар жоқ. Бассейн аймағы Боулдер Батолитінің кварц-монзонитімен негізделген. Батолиттің үстіне палеоген және неоген кезеңдерінен (шамамен 66 миллионнан 1,8 миллион жыл бұрын) шыққан дацит және кейінгі креда кезеңінен андезит жатқан. Андезит пен монзонит дацит және риолиттен жасалған интрузиялармен тілінген.
Алғашқы халықтар
Археологтар Монтанада тұңғыш қоныстанған адамдардың Азиядан Солтүстік Америкаға 12000 жыл бұрынғы соңғы мұз дәуірінде пайда болған Беринг бұғазы арқылы өткенін санайды. Құрлықтың ортасы мұзбен жабылғандықтан, оңтүстікке көшіп барған адамдар мұздықтардың шеттерімен, маусымдық жылудан балқыған жолдармен сапар шеккен. Мұндай жолдардың бірі – Ұлы Солтүстік жолы деп аталады, ол Роки тауларының алдынан Монтанаға дейін созылып, Бассейден солтүстікке қарай 39 шақырымдағы Хелена қаласының жанынан өтіп, штаттың шығыс-орталық бөлігіне дейін жалғасқан. Бұл ертедегі палеоиндейлердің немесе Кловис халқының іздері үш жерден табылды, соның бірі – Бассейден солтүстікке қарай 32 шақырымдағы Клэнси маңындағы МакХаффи орны. Клэнси артефактілерінің жасы 10 000 жылға бағаланады. Кловис халқының Монтана климаты құрғақ болған және олардың тіршілік етуіне қажетті жануарлар популяциясын ұстай алмайтын шамамен б.з.д. 4000-5000 жылдары жойылып кеткені есептеледі. Шамамен 2000 жыл бұрын Монтанада "Соңғы аңшылар" деп аталатын жаңа тарихқа дейінгі халық пайда болды, олар далалар мен өзен аңғарларындағы ашық жазықтарда өмір сүрген бизон (бұқа) популяциясының есебінен өркендеді. Ең ерте белгілі тайпалар – Континентальдық бөліністің батысында қалған Кутенэй, ал Плетка (Салиш) және Пенд д'Орейльс таулардың шығысына және Үш салалы аймаққа (Бассейден оңтүстік-шығысқа қарай 74 шақырымда) өткен. 17 ғасырда Крау тайпасы шығыстан, ал Шошоне тайпасы оңтүстіктен Монтанаға келді. Ақ еуропалықтардан батысқа қарай ығысқан басқа тайпалардың қысымымен Қара аяқтылар 1730 жылдары Монтанаға көшіп келді. Жылқы мен қару-жараққа ие болып, шамамен 15 000 адамды құраған олар Ассинибойн және Грос-Вентр тайпаларымен одақ құрып, 18 ғасырдың ортасына қарай штатқа үстемдік етті. Ақ саяхатшылар Льюис пен Кларк Миссури өзенімен Үш салаға дейін саяхаттағанда, олар тек Қара аяқтылар мен олардың одақтастарын тапты. Бизондарға қатты тәуелді болған Қара аяқтылардың көшпелі өмірі "1880 жылдардың басында бұқалардың саны азайып, дерлік жойылып кеткен кезде күрт аяқталды". Кен іздеушілер кен орындарын иемденіп, үйлер салды, ал бірнеше жыл ішінде кен өндіру Катаракта және Бассейн ағындарының бойында кеңейді. Бассейнде қоныс іргеленген кезде Катаракт ағынының аузындағы ғимараттар біртіндеп Бассейнге көшірілді, ал Катаракт лагері тастап кетілді. Екі ағындағы кен тамырларын іздеу 1870 жылдары жалғасты және ақырында Катаракта ағынындағы Ева Мей, Сам аға, Сұр бүркіт, Хэтти Фергюсон және Комет шахталарында, сондай-ақ Бассейн ағынындағы Баллион, Хоуп және Кэти шахталарында елеулі кен өндіруге әкелді. 1880 жылға қарай Бассейндегі қоныс кен орындары мен кеншілерді жабдықтаудың жергілікті орталығына айналды. Жергілікті кен орындарының өркендеуі мен құлдырауына қарамастан және қалада бірнеше өрт оқиғаларына қарамастан, Бассейн гүлденді. Құйма зауыты тоқтап тұрған кезде, тау-кен жұмыстары өзеннің оңтүстік жағындағы Хоуп-Кэти кен кешенінде, кенді ұсақтап бөліп шығаратын Хоуп-Миллде және Бассейн азайту жұмыстарында жалғасты. Су ағындары Катаракт және Бассейн ағындарының жоғарғы ағысынан қаладағы су қоймасына дейін су жеткізіп, диірмендерді және қаланың өрт сөндіру гидранттарын сумен қамтамасыз етті. Сонымен қатар, су Боулдер өзенінің жоғарғы ағысынан басқа арнамен тасымалданды. Бассейн азайту жұмыстарында, көмірмен жұмыс істейтін қазандықтармен жұмыс істейтін Корлистің бу қозғалтқыштары шахтаның көтеру және диірмен машиналарын жұмыс істеуге қуат берді, ал су доңғалағымен жұмыс істейтін электр генераторы фабриканың шамдарын және Бассейннің көше қиылыстарындағы доғалы шамдарды қуатпен қамтамасыз етті. Ашылған қалдықтар өзенге және Бассейден төмен салынған бөгетке төгілді. Хоуп-Кэти тамырының ең кең және табысты тау-кен жұмыстары 1919 жылы Джиб Біріктірілген Тау-кен компаниясы мүлік бойынша жұмыс бастаған кезде басталды. Компания кен орындарын сатып алған кезде, олардың ұзындығы 3500 фут (1067 м) құрады. Келесі бес жылда Jib оларды 4572 метрге дейін кеңейтті, ал 1924 жылы компания Монтанадағы ең ірі алтын өндірушісіне айналды. Сол жылы Джиб кен орындарынан алтын, күміс, мыс және қорғасын өндірілді. Алайда 1925 жылы Jib мүлігі тау-кен компаниясынан несие берушілерге өтті, ал өндіріс азайды. 1975 жылы Бассейн қауымы су және кәріз аудандарын құрды және федералдық гранттарды пайдалану арқылы шығындардың шамамен 60 пайызын жапты, содан кейін су жеткізу, кәріз және қалдықтарды басқару жүйесін салды. 1990 жылға қарай Interstate 15 штаттағы U. S. Route 91-нің барлық бөлігін алмастырды. Көлік магистралінің орталық сызығы қаладан өткен бұрынғы Great Northern Railway жолымен салынды.
Жеке шахталар
Боулдер өзенінің оңтүстік жағындағы Хоуп-Кэти кешеніне шамалы қарама-қарсы, солтүстік жағында Кати кеңейтім кеніші орналасқан. Ол Хоуп-Кэти кен тамырының бір бөлігінен кен шығарды, бұл тамыр жарылыс салдарынан шамамен 800 футқа (244 метр) солтүстікке қарай жылжыған болатын.
Білім беру, бизнес және үкімет
[[Сурет:Бастауыш мектеп.jpg|thumb|left| Бассейн мектебі, 2007 жыл. Мектеп шамамен 1895 жылы салынған. Жоғары сынып оқушылары Боулдердегі мектепке қатысады. Қаланың шағын бизнес ауданында бар, екі мейрамхана, саяхатшыларға арналған қонақ үй, денсаулық сақтау орталығы, шағын арнайы дүкендер және керамика галереясы бар. Аз қуатты радиостанция, KBAS LP, 98.3 FM, Джефферсон округінің Төтенше жағдайлар және апаттар қызметіне тиесілі, Бассейнден хабар таратады. Бассейнде қолжетімді мемлекеттік қызметтердің көп бөлігін округ, штат және федералдық агенттіктер ұсынады. Жергілікті тұрғындар Бассейн өрт сөндіру ауданының және оның ерікті өрт сөндіру бөлімінің сайланған мүшелері болып табылады. Сайланған мүшелер Бассейн су және кәріз ауданын да қадағалайды. Джефферсон округі шерифінің бөлімі құқық тәртібін сақтайды, ал округтік басқа бөлімдер қоқыс шығару және қайта өңдеу, төтенше жағдайларды басқару қызметтері мен жолдарды күтіп ұстауды ұсынады. Округтік денсаулық сақтау бөлімінің емханасы Бассейнен шығысқа қарай 9 миль (14 км) жерде орналасқан Боулдерде бар, ал округтік сот ғимараты, аудандық сот және округтік кітапхананың ең жақын филиалы да Боулдерде орналасқан. АҚШ пошта қызметінің Бассейнде пошта бөлімі бар.