Кіріспе

Арли (Салиш: nɫq̓alqʷ, nɫq̓a) – Америка Құрама Штаттарының Монтана штатындағы Лейк округіне қарасты Флэтхед резервациясындағы халық саны есепке алынатын және әкімшілік бөлініске кірмейтін аудан. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 725 адамды құрайды. Аудан Салиш тайпасының басшысы Алидің құрметіне аталған. Басшының есімінде "r" әрпі жоқ, себебі Салиш әліпбиінде мұндай әріп қарастырылмаған.

География

Арли Джоко аңғарындағы Оңтүстік Лейк округінде орналасқан. АҚШ-тың 93-ші тас жолы мен Монтана тас жолы 200 осы елді мекен арқылы бірге өтеді, солтүстік-батысқа қарай 10 миль (16 км) Раваллиге, ал оңтүстікке қарай 17 миль (27 км) 90-шы мемлекетаралық тас жолына дейін жетеді. Лейк округінің орталығы – Полсон қаласы, АҚШ 93 тас жолымен Арлиден солтүстікке қарай 43 миль (69 км) қашықтықта орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, Арли CDP-ның жалпы ауданы , оның ішінде , немесе 0,05%-ы су құрайды. Джоко өзені елді мекеннің солтүстік-шығыс жағынан өтеді, Раваллиден өтіп, солтүстік-батысқа қарай Диксон қаласындағы Флатхед өзеніне құяды. Флатхед өзені арқылы ол Кларк Форк және Колумбия өзендері су алабының бір бөлігі болып табылады.

Демография

2000 жылғы санақ бойынша, CDP-де 602 адам, 235 үй шаруашылығы және 161 отбасы тұрды. Халық тығыздығы анықталған жоқ. 268 тұрғын үй бірлігі болды, орташа тығыздығы көрсетілмеген. CDP-нің нәсілдік құрамы: 45,85% ақ нәсілді, 50,00% американдық үндістер, 0,66% басқа нәсілдерден және 3,49% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 5,15% құрады. 235 үй шаруашылығының 37,0% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 42,1% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 20,4% күйеуі жоқ әйелдер басқарды, ал 31,1% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 26,8% жеке адамдардан тұрды, ал 7,7% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,56 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,14 адамды құрады. CDP-де халық жас бойынша таралып кеткен: 32,4% 18 жасқа дейінгілер, 7,1% 18-24 жас аралығындағылар, 28,2% 25-44 жас аралығындағылар, 23,4% 45-64 жас аралығындағылар және 8,8% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер. Медианалық жас 33 жас болды. Әр 100 әйелге 104,8 еркек келді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 91,1 еркек келді. CDP-дегі үй шаруашылығының медианалық табысы 21 188 доллар, ал отбасының медианалық табысы 22 125 доллар құрады. Ер адамдардың медианалық табысы 25 500 доллар болса, әйелдердің медианалық табысы 19 167 доллар болды. CDP-нің жан басына шаққандағы табысы 11 558 долларды құрады. Отбасылардың 37,6% және халықтың 34,1% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 51,2% және 65 жастан асқандардың 21,1% кірді.

Тарих

Арли Салиш басшысы Арлидің құрметіне аталған. 1873 жылдың қазан айында ол өзінің шағын тобын 1855 жылғы Хеллгейт шартында "шартты резервация" деп белгіленген Биттеррот аңғарынан қазіргі Арли қаласынан бірнеше шақырым оңтүстікке орналасқан Джоко агенттігіне (кейін Флатхед үнді агенттігі) көшірді. Бұл мәжбүрлі көшу болашақ президент Джеймс Гарфилд басқарыған конгресс делегациясының Салиштерді Биттеррот аңғарынан шығару бойынша келіссөздер жүргізу әрекеттерінен туындады. Қала мен пошта 1885 жылы құрылды. Монтана Салиш тілі Нкуусм Салиш тіліне батыру мектебінде оқытылады. Арлиде Салиш тілінде сөйлейді. Көркем өнер танымал, бұрын көрмелер өткізілетін галерея болған. 1970 жылдары Агнес Вандербург семинарлар өткізіп, Салиш мәдениетін жас ұрпаққа жеткізді. Родео осы аймақтың мәдениетінің маңызды бөлігі болды, онда үнді және үнді емес қатысушылар бақсылық жарысқа қатысты. Жыл сайынғы Арли Родео және Пау-Вау мерекесі 4 шілде күні тойланады. Көптеген тайпалар дәстүрлі киімдермен, билеп, ән салып, барабан тартып қатысады.

Білім

Арли біріккен мектеп округі балабақшадан бастап 12-сыныпқа дейін оқушыларды оқытады. Арли орта мектебі – В классындағы мектеп. Оларды "Жауынгерлер" және "Қызыл түстілер" деп атайды. 2021 жылы New York Times бестселлер тізіміне енген "Үштікке біріккендер" кітабы – Арлидегі оқушылар мен олардың отбасылары туралы деректі әңгіме.

Медиа

The Valley Journal Арли, Шарло, Пабло, Полсон, Ронан және Сент-Игнатиус қалаларына жергілікті жаңалықтар жеткізеді. KJFT FM радиостанциясы – Арлиде тіркелген христиандық FM радиостанциясы.