Кіріспе

АҚШ-тағы нәсілдік зорлық-зомбылық оқиғасы

Гамбург қырғыны (немесе Қызыл көйлектер қырғыны немесе Гамбург төңкерісі) – 1876 жылғы шілдеде Реконструкция дәуірінің соңғы сайлау маусымына дейін Оңтүстік Каролина штатының Гамбург қаласында болған тәртіпсіздік. Бұл, көпшілігі қара республикашылдар тұратын Эджфилд округінде ақ демократтар жоспарлап, жүзеге асырған, қара американдықтардың азаматтық және сайлау құқықтарын жою, сондай-ақ нақты және қауіп төндіретін зорлық-зомбылық арқылы республикалық жиналыстарды бұзу мақсатымен жасалған бірқатар тәртіпсіздіктердің алғашқысы болды. Соғыс аяқталғаннан кейін, құлдыраған базар қалашығын босатылған адамдар қайта қоныстандырды. (Ол Оңтүстік Каролина темір жолының Аугустаға қарай кеңеюіне байланысты мәнсіз болып қалған еді.) Соғыстан кейінгі кезеңде көптеген қара нәсілділер ақ нәсілділердің зорлық-зомбылығынан қашу және өздерінің қауымдастықтарында қауіпсіздікке қол жеткізу үшін ауылдық жерлерден қалаларға көшті. Демократтар штат заң шығарушы органына қайта бақылау орнатуға тырысқанда, олардың жетекшілері Конфедерация ардагері генерал Мартин У. Гэридің «1876 жылғы науқан жоспары» (сонымен қатар Эджфилд жоспары деп белгілі) құжатында баяндалғандай, республикалық шараларды бұзуды жоспарлады. 1876 жылғы 4 шілдеде, Тәуелсіздік күнінде, екі ақшамшы Гамбургтің кең Базар көшесімен атпен келе жатып, капитан Д. Л. «Док» Адамстың басшылығымен жаттығу (немесе шеру) жасап жатқан жергілікті милиция ротасымен кездесті.

Реакциялар

Республикашыларды Гамбургтегі қырғын үлкен дүрбелеңге түсірді. Бұл оқиға Демократиялық партияның "Ынтымақтастық" фракциясын әлсіретті, олар реформашы-республикалық губернатор Дэниел Х. Чемберленмен бірігуді күтіп отырған. Демократиялық қолдау, Оңтүстік Каролинаны қайта жаңғырту үшін генерал Мартин В. Гэри жасаған "Эджфилд жоспарын" іске асырған, келісімсіз "Тікелей" жақтастардың айналасында бірікті. Қырғын бүкіл елде кеңінен танымал болды (мысалы, 1876 жылғы 12 тамыздағы "Harper's Weekly" және "The New York Times" басылымдарында). Ақ парамилитарлық топтардың азат етілгендерге жасаған тағы бір ірі қырғыны 15-21 қыркүйек аралығында Эйкен округіндегі Эллентон қаласында болды. 1876 жылғы қазанда Чарльстонның жанындағы Каинхойда саяси қақтығыс болды, нәтижесінде бір қара нәсілді адам және үштен алтыға дейін ақ адам қаза тапты. Бұл Оңтүстік Каролинада сол жылы болған жалғыз қақтығыс еді, онда ақ адамдар қара нәсілділерден көп қаза тапқан. "Қызыл жейделілердің" әрекеттерімен қара нәсілділердің дауыс беруіне кедересі келтіріліп, алдау айыптары қойылған, 1876 жылғы күреспен өткен сайлау науқанынан кейін ақ демократтар Оңтүстік Каролина заң шығарушы органының толық бақылауын алды және губернаторлыққа тартысты жеңіс оді. Олар келесі екі онжылдық ішінде заңдық сегрегацияны, Джим Кроу заңдарын енгізіп, 1895 жылы жаңа конституцияны қабылдады, ол штаттың қара нәсілді азаматтарының сайлау құқығынан айырылуына тиімді түрде әкеп соқты.

Саясат

М. С. Батлердің күтулері мен кейінгі оқиғаларға қатысы қаншалықты болғаны дәлелденбеді. Ол толыққанды "Өлі сақинаға" енген жоқ, бірақ оның осы қырғынмен байланысы АҚШ Сенатындағы одан кейінгі мансабына нұқсан келтірді. Дегенмен, 1894 жылғы сенаторлық сайлау науқанында Батлер демократиялық үміткерлік үшін "Қызыл жейделердің" құрамына кірген Эджфилд округінің "Оқ ату клубын" басқарған Бенджамин Райан Тиллменмен кездесті. Тиллменге коронер алқасы оның қатысы үшін айып тағып, Гамбург қырғынындағы рөлімен танымал болды. Ол 1876 жылғы "қозғалысқа толы оқиғалар" туралы мақтанышпен айта берді, АҚШ Сенатының отырысында былай деді: [А] ақ адамдар ретінде біз оған өкіне алмаймыз және онымен байланысты жасаған әрекеттеріміз үшін кешірім сұрамаймыз. Біз 1876 жылы олардан үкіметті тартып алдық. Біз оны тартып алдық. Егер осы уақытқа дейін басқа сенатор оны мойындамаса, одан да жаман. 1884 жылдан бері Оңтүстік Каролинада сайлауда ешқандай алаяқтық болған жоқ. Штатта ұйымдасқан республикалық партия болған жоқ. Батлер мен Тиллмен 1894 жылғы науқан кезінде Гамбург қырғынына кім көп қатысқандығы туралы қызу пікірталас жүргізді. Сол кезде Оңтүстік Каролина саясатында ақ адамның осы оқиғаға қатысуы батырлық әрекет саналды. 1940 жылы Оңтүстік Каролина штатының заң шығарушы органы Тиллменнің ескерткішін астана аумағында орнатты. 1946 жылы Оңтүстік Каролинаның мемлекеттік университеттерінің бірі – Клемсон университеті өзінің бас залын Тиллменнің құрметіне қайта атады. Тек 2015 жылы ақ нәсілшіл Дилан Руф дұға ету кезінде тоғыз қара нәсілді шіркеу мүшесін өлтіргеннен кейін ғана Клемсон Тиллменнің "террорлық науқанынан" бас тартуға дауыс берді. 2020 жылы университет мүшелері залдың атауын өзгертуді ұсынды.

Қаланың тағдыры

Осы оқиғалардан кейін көптеген афроамерикандықтар Гамбургті тастап кетіп, қала қайтадан құлдырауға бет бұрды. XXI ғасырда бұрынғы Гамбург қаласының көзге көрінетін іздері қалмады, және ол көбінесе гольф алаңымен жабылған.