Топтың тарапынан соттан тыс өлім жазасы

Кіріспе

Линч – бұл топтың соттан тыс өлтіруі. Ол көбінесе қылмыс жасады деген күдікпен ұсталған адамды, сотталған қылмыскерді жазалау немесе адамдарды қорқыту мақсатымен жасалатын бейресми, көпшілік алдындағы өлім жазаларын сипаттау үшін қолданылады. Бұл бейресми топтық әлеуметтік бақылаудың ең қатал түрі болуы мүмкін, көбінесе максималды үрей тудыру үшін көпшілік назарында (әдетте асылу арқылы) көрсетіледі. Линчтер мен осыған ұқсас көпшілік зорлық-зомбылықтың мысалдары кез келген қоғамда кездесе алады. «Линч» сөзінің шығу тегіне байланысты Америка Құрама Штаттарында, Реконструкция кезеңінен кейін, әсіресе американдық нәсілдік қатынастардың ең төменгі деңгейде болған кезінде Оңтүстікте афроамерикандықтарды линчтеу жиі кездесетін.

Этимология

Линч сөзінің шығу тегі нақты белгісіз, бірақ ол Америка революциясы кезінде пайда болған болуы мүмкін. Бұл етістік "Линч заңы" деген тіркестен шыққан, ол сотсыз жазалауды білдіреді. Осы дәуірдегі екі америкалық – Чарльз Линч (1736–1796) және Уильям Линч (1742–1820) бұл тіркесті ойлап тапқан деп есептеледі, екеуі де 1780 жылдары Вирджинияда тұрған. Чарльз Линч осы тіркесті шығарған болуы ықтимал, себебі ол 1782 жылы осы терминді қолданған, ал Уильям Линч одан кейін пайдаланғаны белгілі емес. Бұл екі адамның біреуіне де өлім жазасын тағайындағанына ешқандай дәлел жоқ. 1782 жылы Чарльз Линч өзінің көмекшісінің "негрлермен және т.б. байланыс үшін" торилерге Линч заңын қолданғанын жазған. Чарльз Линч – Вирджиниялық квакер, плантатор және патриот, ол Вирджиниядағы округтік сотты басқарды, ол Америка революциялық соғысы кезінде лоялистерді түрмеге қамап, кейде оларды бір жылға дейін түрмеге жапқан. Ол бұл адамдарды ұстауға заңдық құқығы болмаса да, соғыс уақытындағы қажеттілікпен түсіндірген. Линч соғыста патриоттар жеңіске жеткеніне қарамастан, ол тұтқындаған адамдардың бірінен заңдық шаралар күтетінінен қорқып жүрген. Конгрестің бұл әрекеті дау тудырды, және осыған байланысты "Линч заңы" термині, яғни соттан тыс билікті өз мойнына алу, Америка Құрама Штаттарында кеңінен қолданыла бастады. Линчті нәсілшілдікпен айыптаған жоқ. Ол үш рет қара нәсілді адамдарды кісі өлтіруде айыптағандарды босатқан. Алайда, ол уэльс шахтерлеріне қатысты ұлттық прежудистілік танытқаны үшін айыпталды. 1904 жылы бұл оқиға "линч" сөзінің шығу тегі ретінде ұсынылды. Этимологтар оны уақыт және орын жағынан сөздің кейінірек пайда болуымен байланысты болмауына және оқиғаның қазіргі мағынадағы линчеуіңге жатпауына байланысты жоққа шығарды.

Елдер мен аймақтар бойынша

Ғасырлар бойы әлемнің көптеген аймақтарында дарға асу оқиғалары болған.

Америка Құрама Штаттары

Линчтер Америка Құрама Штаттарында Азамат соғысына дейін де, одан кейін де болды, көбінесе Оңтүстік штаттарында және Батыс шекаралық елді мекендерде, әсіресе 19 ғасырдың соңында. Олар көбінесе өздігінен құрылған комиссиялар, толқулар немесе жасақшылар тарапынан болжамды қылмыстық құқық бұзушылықтар үшін жаза ретінде орындалды. 1883 жылдан 1941 жылға дейін линчеленген 4467 адам тіркелді. Олардың 4027-сі еркек, 99-ы әйел. 341-інің жынысы белгісіз, бірақ олардың да еркек болуы мүмкін деп есептеледі. Ұлттық құрамы бойынша: 3265-і афроамерикалық, 1082-сі ақ, 71-і мексикалық немесе мексикалық текті, 38-і американдық үнді, 10-ы қытайлық және 1-і жапондық. 1835 жылы Сент-Луисте тіркелген алғашқы линчелеуде, түрмеге апарылып бара жатқан шериф орынбасарын өлтірген Макинтош есімді афроамерикалық тұтқынға алынып, ағашқа байланып, 1000-нан астам адамның көз алдында қала орталығындағы бір бұрышта өртеп өлтірілді. Толқудың зорлық-зомбылығы ақ үстемдікті орнату құралы ретінде пайда болды және көбінесе жүйелі саяси терроризмге ұласты. Азамат соғысынан кейін Ку-клукс-клан сияқты ақ нәсілшіл террористік ұйымдар Америкада ақтардың билігін жоғалтуының салдарынан соттан тыс шабуылдар мен кісі өлтірулерді ұйымдастырды. Толқулар көбінесе қара нәсілділерді қорқыту үшін жасалған қылмыстарды айыптады. Алайда, 19 ғасырдың соңында журналист Ида Б. Уэллс көптеген болжамды қылмыстардың асыра айтылғанын немесе тіпті орын алмағанын көрсетті. Сайлау науқаны кезінде, қаралардың дауыс беруіне кедергі келтіру мақсатымен жасалған заңсыз зорлық-зомбылық эпидемиялық деңгейге жетті. Линчтерге қатысқан толқу мүшелері көбінесе құрбандарына жасаған зорлық-зомбылықтарының суреттерін түсіріп алатын. Арқан, киім, бұтақтар және кейде дене мүшелері сияқты еске алу заттарын алу жиі кездесетін жағдай. Кейбір суреттер ашық хаттар ретінде жарияланып, сатылды.

Линчке қарсы заңнама және азаматтық құқық қозғалысы

Дайер линчке қарсы заң жобасын алғаш рет 1918 жылы АҚШ Конгресінде республикалық конгрессмен Леонидас С. Дайер (Миссури штаты, Сент-Луис қаласы) ұсынды. 1922 жылы бұл заң жобасы АҚШ Өкілдер палатасы тарапынан қабылданды, ал сол жылы АҚШ Сенатының комитеті оған жағымды баға берді. Алайда, «Мықты Оңтүстік» аймағынан шыққан ақ демократ сенаторлар оның қабылдануына кедергі келтірді. Олар 20 ғасырдың басында Оңтүстік штаттары афроамерикандықтарды сайлау құқығынан айырғаннан бері сайланған жалғыз өкілдер еді. Дайер заң жобасы кейінгі линчке қарсы заңнамаға, соның ішінде АҚШ Сенатында жеңіліске ұшыраған Костиган-Вагнер заң жобасына әсер етті. 1937 жылы Абель Миропол «Strange Fruit» әнін жазды, оған Индиана штатының Марион қаласындағы линчтеудің суреті түрткі болды. Миропол бұл суреттің «бірнеше күн бойы мазалағанын» айтты. Ол бұл өлеңді «New York Teacher» газетінде, ал кейін «New Masses» журналында Льюис Аллан псевдонимімен жариялады. Миропол өлеңге әуен жазды, ал әнді Билли Холидей орындап, танымал етті. Бұл әнді Нина Симон сияқты көптеген әншілер орындады. 1950 жылдарға қарай азаматтық құқық қозғалысы жаңа күш алды. Оған Миссисипидегі туысының үйіне бара жатқанда қаза тапқан Чикаголық 14 жасар Эммет Тиллдің линчтелуі түрткі болды. Оның анасы ұлының қаншалықты зорлық көргенін жұртқа көрсету үшін ашық табытпен жерлеуге талап етті. АҚШ-тағы афроамерикандық қауым жұмылдырылды. Миссисипи штаты екі күдіктіні сотқа берді, бірақ олар толығымен ақ жюримен ақталды. Дэвид Джексон «баланың қираған денесінің» суреті әлемді американдық расизмнің қатыгездігімен санасуға мәжбүр еткенін жазды. 1960 жылдарға қарай көптеген линчтер тоқтатылды, бірақ 2021 жылға дейін АҚШ-та расистік линчтер орын алып жатыр деген мәлімдемелер болды, олар өз-өзіне қол жұмсау ретінде жасырылған. 2018 жылы Алабама штатының Монтгомери қаласында АҚШ-тағы линчтердің құрбандарын еске алу үшін Бейбітшілік және әділдік үшін ұлттық мемориал ашылды. 2022 жылдың 29 наурызында президент Джо Байден 2022 жылғы Эммет Тилл линчке қарсы заңына қол қойды, ол линчті федералдық жеккөрушілік қылмысы ретінде қарастырады.

The Dyer Anti Lynching Bill was first introduced to the United States Congress in 1918 by Republican Congressman Leonidas C. Dyer of St. Louis, Missouri. The bill was passed by the United States House of Representatives in 1922, and in the same year it was given a favorable report by the United States Senate Committee. Its passage was blocked by White Democratic senators from the Solid South, the only representatives elected since the southern states had disenfranchised African Americans around the start of the 20th century. The Dyer Bill influenced later anti lynching legislation, including the Costigan Wagner Bill, which was also defeated in the US Senate. The song "Strange Fruit" was composed by Abel Meeropol in 1937, inspired by the photograph of a lynching in Marion, Indiana. Meeropol said that the photograph "haunted me for days". It was published as a poem in the New York Teacher and later in the magazine New Masses, in both cases under the pseudonym Lewis Allan. The poem was set to music, also by Meeropol, and the song was performed and popularized by Billie Holiday. The song has been performed by many other singers, including Nina Simone. By the 1950s, the civil rights movement was gaining new momentum. It was spurred by the lynching of Emmett Till, a 14 year old youth from Chicago who was killed while visiting an uncle in Mississippi. His mother insisted on having an open casket funeral so that people could see how badly her son had been beaten. The Black community throughout the U. S. became mobilized. The state of Mississippi tried two defendants, but they were acquitted by an all White jury. David Jackson writes that it was the photograph of the "child's ravaged body, that forced the world to reckon with the brutality of American racism." Most lynchings ceased by the 1960s, but even in 2021 there were claims that racist lynchings still happen in the United States, being covered up as suicides. In 2018, the National Memorial for Peace and Justice was opened in Montgomery, Alabama, a memorial that commemorates the victims of lynchings in the United States. On March 29, 2022, President Joe Biden signed the Emmett Till Antilynching Act of 2022 into law, which classified lynching as a federal hate crime.

Еуропа

1919 жылы Ливерпульде Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін көптеген ақ және қара теңізшілер арасында нәсілдік қақтығыстар болды. Бір қара теңізшіні екі ақ теңізші пабта темекі беруден бас тартқаны үшін пышақтап жарақаттағаннан кейін, оның достары келесі күні олардан кек алу үшін шабуыл жасап, полиция қызметкерін жарақаттады. Полиция екі тараптан да зардап шеккен қара нәсілділер тұратын аудандардағы пансиондарға шабуыл жасады, нәтижесінде екі тараптан да жандар зардап шекті. Ақ нәсілділер үйлердің сыртына жиналып, қара теңізші Чарльз Вуттонды Мерси өзеніне қуды, ол суға батып қайтыс болды. Ливерпульдегі Чарльз Вуттон колледжі оның құрметіне аталды. 1944 жылы нацистік режимге қарсы көзқарас білдірген неміс тұтқыны Вольфганг Ростергті Шотландияның Комри қаласындағы Культибрагган лагерінде басқа неміс тұтқындары өлтірді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, қылмыскерлердің бесеуі Пенттонвилл түрмесінде асылып өлтірілді – бұл 20 ғасырдағы Ұлыбританиядағы ең көптеп жасалған жазалау. Германиядағы «линчтеу» туралы хабарлардың мән-жайы толыққанды белгілі емес. Нацистік үгіт-насихат мемлекеттік зорлық-зомбылықты спонтанды линчтеу ретінде көрсетуге тырысты. Бұның ең танымал мысалы – «Кристалл түні», үкімет оны еврейлерге қарсы «халықтың ашуының» нәтижесі деп көрсетті, бірақ ол ұйымдасқан және жоспарланған түрде, негізінен SA және SS мүшелері тарапынан жүзеге асырылды. Сол сияқты, нацистік пропаганда «англо-американдық бомбалау террорисі» деп атаған нәрсеге кек ретінде құлаған одақтас ұшақтарының аман қалған экипаж мүшелерін өлтірген шамамен 150 адамның өліміне негізінен неміс шенеуніктері мен полиция немесе Гестапо қызметкерлері кінәлі болды, бірақ кейде азаматтар да қатысты. 1944 жылдың мамыр айында Гитлер жеке өзі жау авиациясының экипажын сотсыз өлім жазасына кесуге бұйрық берді. Жау ұшқыштары енді «халықтың ашуынан» қорғалмайтыны жарияланды. Полиция мен әскерилерге азаматтар мен одақтас күштері арасындағы қақтығыстарда жау жағына араласуға немесе мұндай әрекеттерге қатысқан азаматтарды қудалауға тыйым салатын құпия бұйрықтар берілді. Қорытындылай айтқанда:

In Liverpool, a series of race riots broke out in 1919 after the end of the First World War between White and Black sailors, many of whom had been demobilized. After a Black sailor had been stabbed by two White sailors in a pub for refusing to give them a cigarette, his friends attacked them the next day in revenge, wounding a policeman in the process. The police responded by launching raids on lodging houses in primarily Black neighborhoods, with casualties on both sides. A White lynch mob gathered outside the houses during the raids and chased a Black sailor, Charles Wootton, into the Mersey River where he drowned. The Charles Wootton College in Liverpool has been named in his memory. In 1944, Wolfgang Rosterg, a German prisoner of war known to be unsympathetic to the Nazi regime, was lynched by other German prisoners of war in Cultybraggan Camp, a prisoner of war camp in Comrie, Scotland. At the end of the Second World War, five of the perpetrators were hanged at Pentonville Prison – the largest multiple execution in 20th century Britain. The situation is less clear with regards to reported "lynchings" in Germany. Nazi propaganda sometimes tried to depict state sponsored violence as spontaneous lynchings. The most notorious instance of this was "Kristallnacht", which the government portrayed as the result of "popular wrath" against Jews, but it was carried out in an organised and planned manner, mainly by SA and SS men. Similarly, the approximately 150 confirmed murders of surviving crew members of crashed Allied aircraft in revenge for what Nazi propaganda called "Anglo American bombing terror" were chiefly conducted by German officials and members of the police or the Gestapo, although civilians sometimes took part in them. The execution of enemy aircrew without trial in some cases had been ordered by Hitler personally in May 1944. It was publicly announced that enemy pilots would no longer be protected from "public wrath". There were secret orders issued that prohibited policemen and soldiers from interfering in favor of the enemy in conflicts between civilians and Allied forces, or prosecuting civilians who engaged in such acts. In summary:

құлаған одақтас ұшқыштарына жасалған шабуылдар көбінесе оларға бірден алдын ала жасалған бомбалау шабуылдарына кек қайтару актісі емес еді. [ ] Бұл шабуылдарды жасағандар көбінесе ұлттық-социалистік шенеуніктер болды, олар өз қолдарын ластаудан тартынбады. Өзін-өзі ұйымдастырудың немесе қалалық аудандардың өзін-өзі ұйымдастыруының мағынасында линчтеу сирек кездесетін жағдай болды. 1988 жылдың 19 наурызында екі жасырын киімдегі британдық әскері Миллтаун зиратының жанындағы Андерсонстаундағы Уақытша ИРА-ның қабірге қошу процессиясына тікелей жүгірді. Олар Арнайы Әуе күштерінің мүшелері деп жаңылысты, көше шұғыласымен қоршалып, сыртқа тартылып, ұрып-соғылып, тепкіленіп, пышақталды және ақырында тастау алаңында атып өлтірілді. 2016 жылғы түрік төңкерісіне жасалған әрекеттің салдарынан Түрік Қарулы Күштерінің мүшелерін линчтеу оқиғалары болды.

Мексика

Линчтеулер отарлық кезеңнен бері жүзеге асырылып келеді. Линчтеу – Мексикада революциядан кейін заңсыз зорлық-зомбылықтың тұрақты түрі. Олардың бірқатары діни мотивацияға ие болған. Кристеро соғысы кезінде және одан кейін. 1968 жылдың 14 қыркүйегінде Пуэбла штатындағы Сан-Мигель-Каноа ауылында Пуэбла автономды университетінің бес қызметкері линчпен өлтірілді, себебі жергілікті дін қызметкері Энрике Меза Перес ауыл тұрғындарын коммунист деп санайтын қызметкерлерді өлтіруге үгіп отырды. Бес құрбандық жақын маңдағы Ла Малинче тауына шығып демалуды жоспарлаған, бірақ қолайсыз ауа райы салдарынан ауылда қалуға мәжбүр болды. Екі қызметкер және олар түнде қонақ болған үйдің иесі қаза тапты; үш аман қалған адам ауыр жарақат алды, оның ішінде саусақтары ампутацияланды. Оқиғаның басты қоздырушылары сотқа тартылмады. Қарсы дәлелдер табылмағандықтан бірнеше адам босатылды. 2004 жылдың 23 қарашасында Тлахуак линчтеуінде есірткі құралдарына қатысты қылмысты тергеп жүрген үш мексикалық жасырын федералдық агент Мексика қаласындағы Сан-Хуан Икстайопан қаласында ашуланған халық тарапынан линчпен өлтірілді. Халық олардың сурет түсіргенін көрген соң, балаларды ұрлауға тырысып жатыр деп күдіктенді. Агенттер дереу өзін таныстырды, бірақ оларды бірнеше сағат бойы ұстап, азаптап, екеуін өлтіріп, өртеп жіберді. Оқиғаға қатысты ақпарат, оның ішінде олардың көмек сұрауы мен өлтірілуі туралы жаңалықтар БАҚ-та жарияланды. Полиция құтқарушылары келгенге дейін екі агент күйіп, денесі танылмайтын күйде болды, ал үшіншісі ауыр жарақат алды. Билік линчтеуді тергеліп жатқан адамдардың ықпалымен болғанын күдіктенеді. Жергілікті және федералдық билік агенттерді тастап кетті, қала тым алыс болғандықтан араласу мүмкін емес деді. Кейбір шенеуніктер билік адамдарды құтқаруға тырысса, қанды қырғын боларын айтты.

Lynchings have been present since the colonial period. Lynchings are a persistent form of extralegal violence in post Revolutionary Mexico. A number of them have involved religious motivations. During and following the period of the Cristero War. On September 14, 1968, five employees from the Autonomous University of Puebla were lynched in the village of San Miguel Canoa, in the state of Puebla, after Enrique Meza Pérez, the local priest, incited the villagers to murder the employees, who he believed were communists. The five victims intended to enjoy their holiday climbing La Malinche, a nearby mountain, but they had to stay in the village due to adverse weather conditions. Two of the employees, and the owner of the house where they were staying for the night, were killed; the three survivors sustained serious injuries, including finger amputations. The alleged main instigators were not prosecuted. The few arrested were released after no evidence was found against them. On November 23, 2004, in the Tláhuac lynching, three Mexican undercover federal agents investigating a narcotics related crime were lynched in the town of San Juan Ixtayopan (Mexico City) by an angry crowd who saw them taking photographs and suspected that they were trying to abduct children from a primary school. The agents immediately identified themselves, but they were held and beaten for several hours before two of them were killed and set on fire. The incident was covered by the media almost from the beginning, including their pleas for help and their murder. By the time police rescue units arrived, two of the agents were reduced to charred corpses and the third was seriously injured. Authorities suspect that the lynching was provoked by the persons who were being investigated. Both local and federal authorities had abandoned the agents, saying that the town was too far away for them to try to intervene. Some officials said they would provoke a massacre if the authorities tried to rescue the men from the mob.

Бразилия

"The Wall Street Journal" газетінің мәліметінше, "Соңғы 60 жылда 1,5 миллионға дейін бразилиялық линчелеуге қатысқан. Бразилияда бұқаралық топтар күніне кемінде бір күдіктіні өлтіреді немесе өлтіруге әрекеттендіреді, дейді Сан-Паулу университетінің әлеуметтанушысы, Бразилиядағы линчелеулер жөніндегі маман Хосе де Соуза Мартинс".

Доминикан Республикасы

Доминикан қоғамында ұрлықтан бастап кісі өлтіруге дейінгі түрлі қылмыстар жасады деген күдікпен соттан тыс жазалау, оның ішінде линчтеуге дейін, белгілі бір деңгейде қолдауға ие. 2014 жылғы Latinobarómetro сауалнамасы бойынша, Доминикан Республикасы Латын Америкасында мұндай заңсыз шараларды қабылдауға ең жоғары қанағаттану деңгейін көрсетті. Бұл мәселелер әсіресе Солтүстік аймақта көрінеді.

Гаити

2010 жылғы жер сілкінісінен кейін көмек көрсету материалдарын таратудың баяу жүруі және зардап шеккен адамдардың көп саны азаматтық тәртіпсіздіктерге қатысты алаңдаушылық тудырды, оның ішінде тонаушылық пен күдікті тонаушыларға қарсы жасалған халық соттары. 2010 жылы CNN жаңалықтарында хабарлағандай, "Холера эпидемиясы басталғаннан бері Хаитиде кем дегенде 45 адам, олардың көпшілігі вуду діни қызметкерлері, ашулы халықтың аурудың таралуына кінәлі деп айыптауынан кейін линчеленді", - деді шенеуніктер.

Оңтүстік Африка

Қылмыскерлерді және саяси қарсыластарды қамшымен соғу және мойынға шина тағу тәжірибесі Оңтүстік Африкада апартеид кезінде 1980 жылдары қалыптасты. Қаралар тұратын қалалардағы тұрғындар "халық соттарын" құрып, үкіметпен байланыста болған деп күдіктенген қараларды қорқыту үшін қамшымен соғу және мойынға шина тағып өлтіруді пайдаланды. Мойынға шина тағу – құрбанның мойны мен қолына резеңке шинаны кигізіп, оған керосин құйып өртеу арқылы азаптап өлтіру. Бұл жаза қара бостандық қозғалысына сатқындық жасағандарды, сондай-ақ олардың туыстарын мен жақындарын жазалау үшін қолданылды. Кейде "халық соттары" қателік жіберіп немесе апартеидке қарсы қозғалыстың жетекшілері қарсы болғандарды жазалау үшін осы жүйені пайдаланды. Бұл практиканы сол кезде түрмеде отырған Нельсон Манделаның әйелі және Африка Ұлттық Конгресінің жетекші мүшесі Винни Мандела қолдаған кезде үлкен дау туды. Соңғы кездері есірткі сатушылар мен басқа да қылмыстық топтардың мүшелерін "Гангстеризмге және есірткіге қарсы халық" атты жасақтар линчпен өлтірді.

Нигерия

Нигерияда соттан тыс жазалау, оның ішінде линчтеу "жунгли әділдігі" деп аталады. Бұл құбылыс кеңінен таралған және "нигериялық қоғамның берік орныққан бөлігі" болып табылады, тіпті полиция құрылғанға дейін де болған. Оған қатысты ауыр сапалап ұру және мойынға шина байлау сияқты жазалар да бар. Алуу төрттігінің жағдайы бүкіл елде үлкен ашу-ыза тудырды. Сот жүйесінің және құқық қорғау органдарының тиімді жұмыс істемеуі, сондай-ақ жемқорлықтың болуы осы құбылыстың жалғасуына себеп болып отыр.

Қырғызстан

Кенияда линчтеулер жиі болады, көбінесе халық кінәлі деп санайтын адамды өз қолдарымен жазалайды. Макки (2024) еңбегі негізінен Кениядағы линчтер туралы деректер қорына сүйене отырып жазылған, онда 1980-2024 жылдар аралығында Кенияда линчтелген 3100-ден астам адам туралы мәліметтер келтірілген. Дегенмен, бұл көрсеткіш аталған кезеңдегі жалпы санының аз бөлігі ғана, ол 10 000-нан да көп болуы мүмкін.

Палестина мен Израиль

Палестиналық линч топтары Израильмен ынтымақтастық жасады деген күдікпен палестиналықтарды өлтірді. 2001 жылғы Human Rights Watch есебіне сәйкес: Бірінші интифада кезінде, ПА құрылғанға дейін, жүздеген күдікті серіктестер линчтеніп, азапталды немесе өлтірілді, кейде БҰҰ-ның тікелей немесе жанама қолдауымен. Қазіргі интифадада күдікті серіктестерді көшеде өлтіру деректері сақталған, бірақ бұл көрсеткіштер едәуір төмендеді. 2000 жылдың 12 қазанында Рамаллада линч оқиғасы болды. Бұл оқиға әл-Бире полиция бөлімшесінде орын алды, онда палестиналық халық Израиль қорғаныс күштерінің екі резервисті – Вадим Норжич (Нуржиц) және Йосеф "Йосси" Аврахамиді өлтіріп, мүрделерін қиратты. Бұл резервистер Батыс жағалаудағы Палестиналық билік бақылауындағы Рамалла қаласына қателікпен кіріп кеткен және Палестиналық билік полициясымен ұсталған болатын. Израильдік резервистерді ұрып-саптап, пышақтап жарақаттады. Осы сәтте терезеде палестиналық (кейіннен Азиз Салха екені анықталды) пайда болып, қанына малған қолдарын көпшілікке көрсетті, олар шурайлы қол соққыларымен қарсы алды. Халық қол шапалақтап, қуанды, сол кезде солдаттың денесі терезеден лақтырылып, ашулы топпен тапталып, ұрылды. Екеуінің бірін атып, өртеп, басын қиратып, жартылай етке айналдырды. Содан кейін көпшілік екі мүрдені қала орталығындағы Әл-Манара алаңына сүйреп әкеліп, спонтанды жеңіс тойын бастады. Полиция қызметкерлері журналистерден түсірілген видеоматериалды тәркілеуге тырысты. 2016 жылдың қаңтар айында төрт қауіпсіздік күштері линчпен байланысты айыпталып сотқа тартылды. Эритреялық азаматты линчтеуге қатысқан Израиль азаматы 100 күн қоғамдық жұмыс істеуге және 2000 шекель айып төлеуге үкім шығарылды. 2012 жылдың тамызында Иерусалимде жеті ізраилдік жасөспірім бірнеше палестиналық жасөспірімдерді линчтеуге талпынғандары үшін тұтқындалды. Палестиналық жасөспірімдер Израильдің медициналық және сот мекемелерінен медициналық және құқықтық көмек алды.

Үндістан

Үндістанда линчелеулер этникалық қауымдастықтар арасындағы ішкі шиеленісті көрсете алады. Қоғам кейде қылмыс жасады деп айыпталған немесе күдікті адамдарды линчтейді. Әлеуметтанушылар мен әлеуметтік ғалымдар нәсілдік кемсітушілікті касталық жүйеге байланыстыруды қабылдамайды және мұндай оқиғаларды нәсілдік этномәдени қақтығыстарға жатқызады. 2014 жылдан бері Үндістанда көптеген линчелеу оқиғалары болды, көбінесе үнді мұсылмандары мен далиттерді линчтеген индуист халықтары қатысты. Мұндай шабуылдардың айқын мысалдары: 2015 жылғы Дадридегі халық линчелеуі, 2016 жылғы Джаркхандтағы халық линчелеуі, 2017 жылғы Альвардағы халық линчелеуі және 2019 жылғы Джаркхандтағы халық линчелеуі. 2018 жылдың шілдесінде Альварда тағы бір линчелеу оқиғасы тіркелді, онда сиырды қорғаушылар тобы 31 жастағы Ракбар Хан есімді мұсылманды өлтірді. 2006 жылы Махараштра штатының Бхандара ауданындағы Хайрланжи ауылында Кунби кастасының мүшелері далит отбасының төрт мүшесін өлтірді. 2015 жылғы Димапур халық линчелеуінде Нагаленд штатының Димапур қаласындағы халық 2015 жылдың 5 наурызында сотталуын күтіп тұрған күдікті зорлаушыны түрмеден алып, линчеледі. 2017 жылдың мамырынан бастап, Джаркхандта жеті адам линчеленгеннен кейін, Үндістанда WhatsApp мессенджері арқылы таратылған жалған жаңалықтарға байланысты халық зорлық-зомбылығы мен кісі өлтірудің жаңа толқыны басталды, бұл «Үнді WhatsApp линчелеулері» деп аталды, көбінесе балаларды ұрлау және мүшелерді алу туралы ақпарат таратылды. 2018 жылы Үндістанның азаматтық авиация министрі 2017 жылдың маусымында Рамгархта саудагер Әлимуддин Ансариді линчелеген сегіз адамды марапаттап, құрметке бөледі. 2019 жылдың маусымында Джаркхандтағы халық линчелеуі кең ауқымды наразылықтарға әкелді. Жәбірленуші Тәбрез Ансари есімді мұсылман еді, оған «Джай Шри Рам» сияқты индуист ұрандарын айтуға мәжбүр болды. 2019 жылдың шілдесінде Бихар штатының Чхапра ауданында мал ұрлығына қатысқан деген айыппен үш адам халықтың шабуылына ұшырап, өлтірілді. Сондай-ақ 2019 жылы Джаркхандтағы ауыл тұрғындары қара магиямен айналысады деген күдікпен төрт адамды линчеледі, бұл туралы ауылдық кеңес (панчаят) шешім қабылдады.

In India, lynchings may reflect internal tensions between ethnic communities. Communities sometimes lynch individuals who are accused or suspected of committing crimes. Sociologists and social scientists reject attributing racial discrimination to the caste system and attributed such events to intra racial ethno cultural conflicts. There have been numerous lynchings in relation to cow vigilante violence in India since 2014, mainly involving Hindu mobs lynching Indian Muslims and Dalits. Some notable examples of such attacks include the 2015 Dadri mob lynching, the 2016 Jharkhand mob lynching, 2017 Alwar mob lynching. and the 2019 Jharkhand mob lynching. Mob lynching was reported for the third time in Alwar in July 2018, when a group of cow vigilantes killed a 31 year old Muslim man named Rakbar Khan. In 2006, four members of a Dalit family were slaughtered by Kunbi caste members in khairlanji, a village in the Bhandara district of Maharashtra. In the 2015 Dimapur mob lynching, a mob in Dimapur, Nagaland, broke into a jail and lynched an accused rapist on March 5, 2015, while he was awaiting trial. Since May 2017, when seven people were lynched in Jharkhand, India has experienced another spate of mob related violence and killings known as the Indian WhatsApp lynchings following the spread of fake news, primarily relating to child abduction and organ harvesting, via the WhatsApp message service. In 2018 Junior civil aviation minister of India had garlanded and honoured eight men who had been convicted in the lynching of trader Alimuddin Ansari in Ramgarh in June 2017 in a case of alleged cow vigilantism. In June 2019, the Jharkhand mob lynching triggered widespread protests. The victim was a Muslim man named Tabrez Ansari and was forced to chant Hindu slogans, including "Jai Shri Ram". In July 2019, three men were beaten to death and lynched by mobs in Chhapra district of Bihar, on a minor case of theft of cattle. Also in 2019, villagers in Jharkhand lynched four people on witchcraft suspicion, after panchayat decided that they were practicing black magic.

Ауғанстан

2015 жылдың 19 наурызында Ауғанстанның Кабул қаласында үлкен топ жас әйел, Фархунданы, жергілікті мулла оның Исламның қасиетті кітабы – Құранның бір данасын өртеп жібергеніне айыптағаннан кейін ұрып-сапалады. Ұзақ өтпей, көпшілік оған шабуыл жасап, өлтірді. Олар жас әйелдің денесін Кабул өзенінің жағасында өртеді. Әйелдің Құранды өртеп жібергені нақты белгісіз болғанымен, полиция қызметкерлері мен қаладағы дін қызметкерлері бұл зорлық-зомбылықты қорғап, халықтың өз дінін қорғауға құқығы бар екенін айтты. Олар үкіметті осы зорлық-зомбылыққа қатысқандарға шара қолданудан ескертті. Оқиға видеоға түсіріліп, әлеуметтік желілерде тарады. Оқиғадан кейін алты адам зорлық-зомбылық жасады деген айыппен тұтқындалды, ал Ауғанстан үкіметі тергеуді жалғастыруға уәде берді. 2015 жылдың 22 наурызында Фархунданың жерлеу рәсіміне Кабул тұрғындарының көпшілігі қатысты, көптегендер оған әділдік жасалуын талап етті. Ауған әйелдерінің бір тобы оның табытын көтеріп, ұрандар айтып, әділдік талап етті.