Кіріспе

Мағрибті бағындыруға қатысу

Карфаген шайқасы 698 жылы Византия экспедициялық әскері мен Омейяд халифатының әскерлері арасында болды. Бұл шайқас Мағрибті мұсылмандардың басып алуының маңызды кезеңі болды және Византияның соңғы қарсылығын жойды.

Өмірбаян

Солтүстік Африканы жаулап алудың екінші шабуылы кезінде, Омейяд халифасы Абд әл-Малик жіберген әскерлер Африканың Рим провинциясына терең еніп, Каируан деп аталған әскери база құрды. Омейяд халифатының солтүстігі мен шығысындағы басқа да соғыстарға байланысты, осы жаулап алушы күштер басқа жаққа қайта орналастырылды. Осыдан кейін, аймақтағы Византия және Бербер күштері гарнизондық әскерлерді ығыстырып, Киренаикаға кері қарай тартты. Абд әл-Малик генерал Хасан ибн әл-Нұманды 40 мың сарбаздан тұратын әскерге тағайындады, оның міндеті – жоғалған аумақтарды қайта басып алу және Византия мен Бербер провинцияларының қалған бөлігіне шабуыл жасау болды. Триполитанияға қайта кіргенде Хасан "бөліп билеу" стратегиясын қолданды. Ол берберлер мен византиялықтардың арасындағы үйлесімді бұзып, алдымен берберлермен айналысты. Триполитания мен Африка берберлерін бағындыру Хасан мен оның әскеріне провинциялардың ішкі аймақтарына жол ашты, ал жағалау византиялықтардың бақылауында қалды. Хасан Каируанды қайта басып алғаннан кейін, ол әскерлерімен бірге бекітілген қалада жиналып, Карфагенге жорыққа дайындалды.

Дайындық

697 жылы Хасан Византия бақылауындағы нағыз аумаққа шабуылдарын бастады. Карфагенді алдағы қоршауға дайындау үшін Хасан әскерлері айналасындағы қалаларды жаулап алып, айналасындағы гарнизондарды жойды. Араб әскерлері аз қарсылыққа тап болды және аз шығынға ұшырады. Араб әскерлері Карфаген қақпаларына жеткенде, қаланы жылдам қоршап алып, тұрғындарына талаптар қойды. Көптеген бай карфагендіктер қаладан қашып, қаланың көп бөлігін Иберия, Италия және Грекияға алып кетті. Барлық эвакуацияланған азаматтар кеткен соң, қалған халқы қан төгілмеуі үшін арабтарға бас иді. Император Леонтий, билік құрған үшінші жылында Африкада болған оқиғаларды естіп, әскер жинауға кірісті. Провинцияны қайтару міндеті генерал Иоанн Патрицийге жүктелді. Оған Сицилиядан әскерлер, тәжірибелі гот жауынгерлері және Карабисиандық флот берілді, және олар сол күзде жорықтарын бастады. Хасан Карфагеннің Котон портын тізбектеп байласа, қала византиялықтардың қарсы шабуылынан аман қалады деп ойлады. Өзінің жағдайы қауіпсіз екенін есептеген Хасан, күштерінің көп бөлігін жаулауды жалғастыру үшін алып, батысқа, бербер тайпаларына қарсы күреске аттанды.

Шайқас

Қалаға күтпеген шабуыл жасаған Патриций Иоанн Ұлы Карфаген Котонын тосқауылдайтын шынжырларды бұзып өтті. Олар мұны Джонның күшейтілген қабырғалары бар үлкен кемелерге тізбек арқылы шабуылды бастауға бұйрық беруінің нәтижесінде істей алды. Византия әскерлері қабырғаны барлық кемелерді жинап, асығыс түрде кемеге мінуге қажетті уақытқа дейін ұстады. Осы уақытта Хасан Карфаген қабырғаларына ауыр шабуылдар жасады, ал византиялықтар кеткеннен кейін оның әскерлері қабырғаларды басып алып, оған қақпаларды ашты. Джон көршілес Утика қаласында тағы бір шайқасқа қатысты. Бұл шайқастың салдары зор болды. Бұл Римнің Карфагенге және одан кейін Солтүстік Африканың барлығына билік етуінің соңғы аяқталуы еді. Хасан енді өзінің ең үлкен қаупінен құтылып, батысқа бет бұрып, бұрынғы Рим Солтүстік Африкасының қалған бөлігін Омейяд халифатының билігіне бағындыруды көздеді. Хасан Нумидияда 5 жылдық көтеріліспен күресіп, Африканың Атлантика жағалауына жете алды. Бербер патшайымы Кахина билеушіні алмастыруды қаламағандықтан, араб әскерлеріне қарсы қатал партизан соғысын бастады. Алайда берберлер арабтардың күшейіп келе жатқан күшін тоқтата алмады және ақырында олардың күшіне жеңіліп қалды. 709 жылы Хасан Солтүстік Африканы жаулап алып, Левантқа аңыз болып оралды. Византиялықтар үшін Рим империясының ұлы қалаларының біреуін жоғалту бірқатар дағдарыстарға әкеп соқты. Утикадағы жеңілістен кейін Иоанн Константинопольға қайтудан бұрын Критіде қайта ұйымдастырды. Ол сол жерден император Леонтийге барып, жорық туралы хабарлауды жоспарлады. Императордың өзінің сәтсіздігі үшін жазалауынан қорқып, және егер өздерінің біреуі билікті қолға алса, жақсырақ қабылданады деп ойлап, Тема әскері Иоаннға қарсы бүлік көтерді, басқа жоғары шенді офицерлердің бірі Апсимарды император деп жариялады және Константинопольді басып алуға кірісті. Апсимар – 20 жылдық анархия дағдарысында император атанған үшінші адам еді.