Кіріспе

Сорғылау леммасының түрі
Компьютер ғылымында, әсіресе формалды тілдер теориясында, контекстсіз тілдерге арналған сорғылау леммасы, сондай-ақ Бар-Хиллель леммасы деп те аталады, бұл барлық контекстсіз тілдерге ортақ қасиетті көрсететін және реттелген тілдерге арналған сорғылау леммасын жалпылайтын лемма. Сорғылау леммасын нақты бір тілдің контекстсіз еместігін кері дәлелдеу үшін қолдануға болады. Керісінше, сорғылау леммасы тілдің контекстсіз екендігін қамтамасыз ету үшін жеткіліксіз; Огден леммасы немесе алмасу леммасы сияқты басқа да қажетті шарттар бар.

Бейресми мәлімдеме және түсіндірме

Контекстсіз тілдердің сорғылау леммасы (осы мақалада тек "сорғылау леммасы" деп аталады) барлық контекстсіз тілдерде міндетті түрде болатын қасиетті сипаттайды. Бұл қасиет – тілдегі ұзындығы кем дегенде , болатын барлық тізбектерге тән, мұнда – тұрақты сан, ол "сорғылау ұзындығы" деп аталады және контекстсіз тілдерге байланысты өзгереді. Егер – тілдегі кем дегенде ұзындығы бар тізбек болса, сорғылау леммасы былай тұжырымдайды: –ті бес кіші тізбекке бөлуге болады , мұнда бос емес және –тің ұзындығы ең көп дегенде , сондай-ақ және бірдей санымен қайталағанда тілде қалатын тізбек пайда болады. Көбінесе нөл рет қайталау пайдалы, ол –ті және –ті тізбектен алып тастайды. Осы "көбейту" процесі, яғни және кіші тізбектерінің қосымша көшірмелерімен –тің ұзартылуы, сорғылау леммасына оның атын берді. Шекті тілдер (олар реттелген және демек контекстсіз) –тің ұзындығының максималды мәніне бірін қосқанға тең етіп, сорғылау леммасын тривиальды түрде орындайды. Ондай ұзындықтағы тізбектер болмағандықтан, сорғылау леммасы бұзылмайды.