Кіріспе

Өзін-өзі жеу практикасы

Өзін-өзі жеу – өз денесінің бөліктерін жеу практикасы, сонымен қатар автоканибализм немесе автосаркофагия деп те аталады. Әдетте, бір түрдің өкілінің өз денесінен ет (жүрек немесе бауыр сияқты мүшелерді қоса) жеуі ғана жеміс жегіштік деп есептеледі. Осы қолданысқа сәйкес, өзін-өзі жеу – адамның өз денесінен ет жеуі. Кейбір мәтіндер осы қатаң анықтаманы қолданса, ал басқалары автоканибализм терминін кең мағынада қолданады, оған өз денесінен шаш немесе тырнақ жеу де кіреді. Адамдар мен кейбір жануарлар түрлері кейде өзін-өзі жеуге барады. Адамдарда бұл психикалық аурудың белгісі болуы мүмкін, бірақ өз еркімен ампутацияланған дене мүшесін жеген адамдар да кездеседі. Басқа жағдайларда адамдарды азаптау мақсатымен өз денелерінен жеуге мәжбүрлеген. Ұқсас термин – автофагия, ол жасушалардың қалыпты түрде өзін-өзі ыдырату процесін білдіреді. Көбінесе осы нақты процесс үшін ғана қолданылса да, автофагия кейде өзін-өзі жеудің жалпы синонимі ретінде де қолданылады.

Аурудың белгісі ретінде

Тырнақ тістеу, егер ол тырнақ жеуге дейін жетсе, пиканың бір түрі болып табылады. Пиканың басқа түрлеріне дерматофагия, яғни өз терісін жеу және өз шашын жеуге құмарлық жатады, бұл асқазанда шаш доптарының пайда болуына әкелуі мүмкін. Емделмеген жағдайда, шаш жиналып, өлімге себеп болуы мүмкін. Өзін-өзі жеу – өзін-өзі зақымдаудың бір түрі және психикалық аурудың белгісі болуы мүмкін. Кейбір адамдар өз қанын ішеді, бұл практика автовампиризм деп аталады, бірақ жарадан қан сору әдетте каннибализм деп есептелмейді. 1991 жылғы Гаитидегі төңкерістен кейін болған зорлық-зомбылық кезінде құрбандар кейде өздерінің кесілген дене мүшелерін жеуге мәжбүр болды. 1990 жылдары Угандадағы жастар өз құлақтарын жеуге мәжбүр болды.

Қатынасты іс-әрекеттер

Өз плацентасын жеу Батыс мәдениетінде шағын топтар арасында таралған, оны Январь Джонс сияқты танымал адамдар қолдады. Бала туғаннан кейін адамның плацентофагиясы, жоғары белок, темір және қоректік заттарға бай болғандықтан, кейбір адамдар оны босанғаннан кейінгі депрессия мен шаршауды емдеу ретінде жасайды. Дегенмен, ғылыми зерттеулер плацентаны жеудің, оңай қол жеткізілетін еттен артық денсаулыққа қандай да бір пайдасы бар екенін нақтылай алмайды. Плацентофагияның каннибализмге жататындығы талқыланып жүрсе де, Гарриет Холл "плацента тіні негізінен ұрықтанған жұмыртқадан пайда болады және ұрықтың геномын тасиды" деп көрсеткен, бұл плацентаның ананың емес, ұрықтың уақытша органы екенін білдіреді. Сондықтан, плацентофагияны каннибализмнің бір түрі деп есептесек те, баласын туғаннан кейін оның плацентасын жеген ана өзін-өзі жемейді.

Жануарлар

Қысқа құйрықты шырылдақ өзінің қанаттарын жейтіні белгілі. Кейбір жануарлар өмірдің жаңа сатысына көшкенде өздерінің жүйке тіндерін қорытады деген дәлелдер бар. Теңіз шұбырағы (шабаққа ұқсас пішінде) басында ганглийлі "миға" ие, ол тасқа жабысып, қозғалмай қалғаннан кейін оны қорытады, содан кейін анемон сияқты организмге айналады. Бұл ми мен жүйке тіндерінің негізгі мақсаты қозғалыс тудыру екенін көрсететін дәлел ретінде қолданылды. Солтүстік Америкадағы жартас жыландарының өзін-өзі жеу әрекеттері тіркелді: бір тұтқынға алынған жылан екі рет өзін жеуге тырысып, екінші рет өлді. Тағы бір жабайы жартас жыланы денесінің үштен екі бөлігін жұтып қойған күйде табылған.

Мифтер мен аңыздардағы сілтемелер

Ежелгі Уроборос символы өз құйрығын тістеген жыланды бейнелейді. Грек мифологиясындағы Эрисихтон, Деметрдің жазасы ретінде берілген, тоймас аштығынан өзін-өзі жеп қойды. Артурийлік әңгімеде Камелот патшасы Агрест, өз қаласындағы Иосифтің ізбасарларын қырғаннан кейін ақылдан безіп, өз қолын жейді. 1679 жылы Филипп Рор "безеуді жеу" немесе "өліктерді шайнау" деп атаған зерттеуін жариялады. Кітапта "өздерінің қабіріне ораған маталарын, тіпті өздерінің мүшелерін және ішектерін жеген" деп есептелген мәйіттер туралы көптеген деректер жинақталған. Рор сондай-ақ, мәйіт "су құмар жануар сияқты" лап қойса немесе шайнап, қоқыстап, зарласа қабірден естілетін әртүрлі дыбыстарды сипаттады. XVIII ғасырда осы тақырыпта көптеген әдебиеттер жарық көрді.