Кіріспе

1167 жылғы Мысырдағы шайқас

Аль-Бабен шайқасы 1167 жылдың 18 наурызында Мысырға үшінші крестонос жорығы кезінде болды. Иерусалим патшасы Амальрик I және Ширкухтың әскері, екеуі де Фатимид халифатынан Мысырды басып алуды мақсат етті. Саладин шайқаста Ширкухтың жоғары шенді офицері болды. Ширкухтың осы соғыста жеңіске жетуі оның тактикалық шешімдеріне байланысты болды. Сәйкесінше, одақтас күштер келгенге дейін әскер штаб-пәтерінде күтіп отырды. Ширкух өз күштерін орталыққа шоғырландырып, Саладин Әюбиді сол жерде қалдырды. Ширкух әскеріне: "Мысырлықтар мен крестоносшылар мені ортада деп ойлап, бар күштерімен шабуылдайды. Олар шабуыл жасағанда олармен қақтығыспаңдар. Жауға шабуыл жасап, өміріңді қауіпке тікпеңдер. Олар артқа шегінгенде, дереу олардың ізінен түсіңдер!" – деп бұйрық берді. Содан кейін Ширкух өзінің ең жақсы жауынгерлерін оң қанатқа орналастырды. Соғыс басталғанда одақтас әскерлер орталыққа шабуыл жасады. Ұсақ шайқастан кейін Саладин және оның әскері крестоносшыларды алдап, ұқыпты түрде шегінді. Крестоносшылардың олардың ізінен қуудан соң олардың аяғы жетті. Өйткені, соның ішінде Ширкух және оның серіктері артта қалғандарды жеңіп алды. Ортадағылар мұсылман әскерінің соңынан ерді. Крестоносшылар қайтып келгенде, өздерінің жауынгерлерінің өлгенін көріп, жеңілді және кері шегінуге мәжбүр болды.

Өмірбаян

Зенгидің қайтысынан кейін оның ұлы Нұр әл-Дин Алеппода билікке келді. 1154 жылы қалада билік ешкімде болмағанда, ол Дамаскіні бағындырды. Ол 1090 жылдардан бері Солтүстік және Оңтүстік Сирияны біріктірген алғашқы Селжұқ басшысы болды. Нұр әл-Дин франктармен күрескенде джиһад идеяларын қабылдады және Иерусалимді қайтаруда маңызды рөл атқарды. Шауар уәзір Фатимидтердің толық билігінде болды және халифаның кеңесшісі еді. Шауарға бақылау орнату үшін Нұр әл-Диннің генералдарының қолдауы қажет болды. Шауар Ширкухтан көмек сұрады. Шауар Ширкухтың өзі үшін соғысқа талап ететін құны өзі төлей алатыннан асып кеткенін білген соң, Амальрикке жүгінді. Ширкух Амальрик I басқыншылық жасағанда Мысырда өз билігін орнатуға дайын еді. Бірнеше айлық науқаннан кейін Ширкух кері шегінуге мәжбүр болды. Ширкух саясатпен айналыса білуге қабілетті болды және Нұр әл-Диннің оң қолы болуға ұмтылды. Ширкух 1149 жылы Инаб шайқасына қатысты. Ол соғыста жекелей Антакиялық Раймондты жеңіп, өлтірді. Сол шайқастан кейін ол егжей-тегжейлілігіне және тактикалық шеберлігіне назар аударуымен танылды. Нұр әл-Дин 1154 жылы Дамаскіні жаулап алғанда, Дамаск пен Алеппо арасындағы шекара шарттарын келісу үшін Ширкухты елшілер алдына жіберді. Амальрик I Иерусалим патшасы болды және 1163 жылдан 1174 жылға дейін билік жүргізді. Амальрик Фатимид үкіметінің одақтасы және номиналды қорғаушысы еді. 1167 жылы Амальрик Нұр әл-Диннің Сириядан жіберген Зенгид әскерін жоюды қалады. Амальрик Мысырға шабуыл жасағанда әскери ордендерге сүйенді. Әскери ордендер – христиандық рыцарьдық ордендер. Әскери ордендер Госпитальерлер мен Тамплиерлер рыцарьларына мүшріктерге немесе мұсылмандарға, немесе Киелі жерлерде христиандық сенімдер мен дәстүрлерін қуғынға түсіргендерге қарсы күресу үшін құрылды. Амальриктің басты мақсаты Мысырды басып алу болды, алғашқыда елмен достық қарым-қатынас орнатуға тырысқаннан кейін. Кейін ол 1171 жылы өзін сұлтан деп жариялаған Салахиддинге қызмет етуге шешім қабылдады. Әл-Бабен шайқасының тағы бір маңызды қатысушысы – Салахиддин. Салахиддин 14 жасында әскерге қатысты. 18 жасында ол Нұр әл-Диннің жеке офицері болып тағайындалды. Бастапқыда Салахиддин Мысырды басып алу үшін өзінің ағасы Ширкухпен бірге баруға құштар болмады. Салахиддин Ширкухтың туысы болғандықтан келісім берді. Ол Мысырға мыңдаған сарбаз, күзетшілер және 200 мың алтын алып, елді басып алу үшін аттанды. Амальрик Фатимид үкіметінің одақтасы және қорғаушысы болғандықтан, Әл-Бабен шайқасында күресу оның мүддесіне сай болды. Ол өзінің билігі кезінде бірнеше рет Мысырға шабуыл жасады. Бұл науқандар сәтті болмады, өйткені олар әрдайым қиындықтарға ұшырап, сәтсіздікке әкелді. Нұр әл-Дин мұсылман жағынан ұрыс стратегиясын ұйымдастырды. Нұр әл-Дин Сирияны біріктірген мұсылман басшысы болды. Әскерге Ширкух басшылық етті. Екі тараптың да Мысырды бағындыруды көздегендіктен, шайқасты жеңген тарап осы мақсатына жететін еді. Осы бәсекелестік 1167 жылы Әл-Бабен шайқасына әкелді.

Шайқас

Патша Амальрик шайқастың басында Ширкух пен мұсылмандарды Мысырдан қууға тек атты әскерін ғана жөнелтті. Амальрик Ширкухтың әскерін Нил өзенінің аңғары бойымен және Гизаға дейін қуып жетті. Қууға шамалы жетті, бірақ мұсылмандар Амальрикке қарсы соғысуға бұрылды. Латын әскерінің тиімділігін тік беткейлер мен жұмсақ құм азайтты. Патша Амальрик I әскері әлсіреп қалды, себебі ол Ширкухты қуып жету үшін өзімен бірнеше ғана сарбазды алып кетті. Ол 374 қарулы франк атты әскерін және ат үстіндегі садақшыларды, яғни туркопольдерді басқарды. Ширкухтың әскерін қуып жету үшін христиан рыцарьлары да Амальрик I-нің жағына қосылды. Ширкух франктерді, Амальрикпен бірге, шайқас алаңынан алшақтату жоспарын ойлап тапты. Ширкухтың жоспары – латын атты әскеріне лайықты нысана табылмайтындай ету еді. Ширкух шайқастың қызуын басуға үміттенді. Ол франктердің өзінің ең жақсы сарбаздары оны қоршап тұр деп ойлауын қалады. Орталық қатарда Ширкухтың туысы Саладин де болды. Ширкухтың бұйрығымен Саладин франктар жақындағанда кері шегінуі керек еді. Амальрик Ширкухтың жоспарына сеніп алды. Амальрик өзінің негізгі шабуылын Ширкух әскерінің ортасына бағыттап жіберді. Содан кейін Саладин Амальрик пен франктерді шайқас алаңынан алшақтатты. Шайқас ұсақ шайқастарға бөлінді. Кейбір шайқастарда франктер, ал кейбіреулерінде түркілер жеңіске жетті. Саладинді қуып келгеннен кейін Амальрик әскерін қайта жинады. Амальрик әскерін қатарға тізіп, жаудың қатарынан тікелей өтіп, жолындағы барлық қарсылықты талқандады. Содан соң Амальрик әскерімен шайқас алаңынан кетіп қалды. Екі тараптың да жеңісі болмады. Франктар жүз рыцарьларын жоғалтып, Ширкухтың әскерін талқандай алмады. Бұл Амальрик Мысырдың билеушісі болу мүмкіндігінен айырылды.