Кіріспе
Косоводағы саяси партия Lëvizja Vetëvendosje (, "Өзін-өзі анықтау қозғалысы") (LVV) – Косоводағы солшыл әлеуметтік демократиялық саяси партия. Ол Прогрессивті Альянстың мүшесі, Еуропалық Социалистер Партиясының және Социалистік Интернационалдың бақылаушысы. Vetëvendosje 2005 жылы халықтық, анти-элиталық және тәуелсіздік қозғалысы ретінде құрылды. Ол алғашқы танымалдылығын Біріккен Ұлттар Ұйымының Косоводағы Уақытша әкімшілік миссиясына (UNMIK) қарсы наразылықтар арқылы алды, содан кейін Косово делегациялары мен Сербия арасындағы Косовоның тәуелсіздігі жөніндегі келіссөздерге қарсы шықты, Косоволықтардың өзін-өзі анықтау құқығы Сербияның келісіміне байланысты емес деп мәлімдеді. Vetëvendosje Косовоның саясаткерлеріне бір жағынан, ал Косовода атқарушы билікке ие халықаралық актерлерге қарсылық танытатын популистік, анти-элиталық қозғалыс ретінде сипатталды. Осының салдарынан, ол азаматтарды тікелей демократияға қатысуға және парламенттің атқарушы билікке қаратып күшін арттыруға шақырады. Vetëvendosje қазіргі уақытта Косоводағы ең ірі саяси партия болып табылады, ол 2021 жылғы Косово парламент сайлауында Вьоса Османидің Guxo! тізімімен бірге 58 орын жеңіп алды. Ол серб емес азшылықтармен коалициялық үкімет құрып отыр. Vetëvendosje жетекшісі Альбин Курти Косовоның премьер-министрі қызметін атқарады.
Lëvizja Vetëvendosje (, 'Self determination movement') (LVV) is a left leaning social democratic political party in Kosovo. It is a member of the Progressive Alliance, and an observer in the Party of European Socialists, and the Socialist International. Vetëvendosje was founded in 2005 as a grassroots, anti establishment, and pro independence movement. It gained its initial prominence with protests against the United Nations Interim Administration Mission in Kosovo (UNMIK), and it later protested against the process of negotiations between the Kosovar delegations and Serbia over Kosovo's independence, claiming that the Kosovars' right to self determination was not subject to Serbia's approval. Vetëvendosje has been described as a populist anti establishment movement that shows hostility towards Kosovo's politicians on one hand, and international actors that have executive power over Kosovo on the other. As a result, it encourages citizens to engage in direct democracy and for the parliament to have more power over the executive. Vetëvendosje is currently the largest political party in Kosovo, having won 58 seats in the 2021 Kosovan parliamentary election together with Vjosa Osmani's Guxo! list. It is in government in coalition with the non Serb minorities. Vetëvendosje's leader Albin Kurti serves as the Prime Minister of Kosovo.
Құрылысы және алғашқы іс-қимылдар
Vetëvendosje 1997 жылы құрылған Косово әрекеттер желісінен (KAN) бастау алады, бұл белсенді азаматтықты және халықтың тікелей саяси қатысуын қолдайтын халықтық қозғалыс болды. KAN 1997 жылы Косовода Югославия полициясы Приштина университетінің кампусын басып алғанға қарсы студенттер наразылығын қолдаған халықаралық белсенділер тобымен АҚШ-та құрылды. Косово соғысы кезінде KAN соғыс қылмыстарын құжаттауға қатысты, ал 1999 және 2000 жылдары албан әскери тұтқындарының босатылуы үшін үгіт жүргізді. 2003 жылы KAN штаб-пәтерін Косовоға көшірді. 2004 жылдың 10 маусымында Альбин Курти бастаған KAN белсенділері Біріккен Ұлттар Ұйымының Косоводағы Уақытша әкімшілік миссиясына (UNMIK) қарсы наразылық танытып, Косово азаматтарына есеп берудің болмауына байланысты оның «демократиялық емес» сипатын қатты сынады. Бірінші наразылықшы халық арасында қаза тапты, ал екіншісі «Илирия» қонақ үйінде көзден жас шығару газынан жасырынып жүргенде басына оқ тиді. Екі адамның қаза болуынан басқа, наразылықта тағы жеті адам ауыр, ал 73 адам жеңіл жарақат алды. Бір наразылықшының жүрегіне оқ тигеніне қарамастан, ол ұзақ комадан кейін аман қалды және 2020 жылы табиғи өлімге дейін кеудесінде оқпен өмір сүрді. UNMIK-тің ішкі тергеуі наразылықшылардың 10 румын полицейінің ескірген резеңке оқтарынан қаза тапқанын көрсетті, бірақ олардың қайсысы өлімге себеп болғаны белгісіз болғандықтан, қылмыстық іс қозғаудан бас тартты.
Косовоның тәуелсіздігі және Ветевендосьедің белсенді саясатқа енуі
Косово басшылары Аhtisaari жоспарын қабылдады және Косово 2008 жылдың ақпан айында тәуелсіздігін жариялады. Тәуелсіздікті бастапқыда Еуропалық Одақ өзінің Косоводағы халықаралық азаматтық өкілі (ICRK) арқылы бақылады. Vetëvendosje Косово ЮНМИК басқаруынан ЕО басқаруына ауысты, бірақ іс жүзінде ештеңе өзгермеді деп мәлімдеді. Сондай-ақ, ол Косовоның көпұлтты ел екендігіне қарсылық білдіріп, халықтың 90% астамын албандар құрайтынын, Косовоның Еуропадағы ең біртекті елдердің бірі екенін және азшылықтарды этникалық желі бойынша бөлу арқылы емес, әлеуметтік-экономикалық даму арқылы интеграциялау керектігін атап өтті. Жаңа Рух партиясының жетекшісі Шпенд Ахмети Vetëvendosje партиясының вице-төрағасы болды және ол 2013 жылы Приштинадағы жергілікті сайлауда жеңіске жетті. Ол 2017 жылы Приштинаның мэрі болып қайта сайланды, ал 2018 жылдың басында Косовоның Социал-демократиялық партиясына (PSD) қосылу үшін сайлаудан кейін көп ұзамай Vetëvendosje-ден кетті. Илаз Кадолли басқаратын Косово социалистік партиясы 2013 жылдың 26 сәуірінде Vetëvendosje-ге қосылды. Курти мен Кадолли бірігудің саяси және экономикалық тұрғыдан мықты мемлекет құруға ықпалдасатынына келісті. Партияның Косово Парламентінде өкілі болмаса да, жергілікті билік органдарында бірнеше өкілі бар еді. 2013 жылдың 23 шілдесінде Косово мен шетелдегі құрылымдары бар Косово халық қозғалысы (LPK) Vetëvendosje-ге қосылды, бұл туралы жетекшілер Курти мен Зекай Приштинадағы Vetëvendosje штаб-пәтерінде өткен баспасөз конференциясында мәлімдеді: "албан халқының мүддесі үшін әлеуметтік ағымды өзгертуді мақсат етеді". Зекай LPK-нің Косово мен шетелде кең мүшелікке ие екенін, бірақ нақты сандарды ұсынбағанын мәлімдеді. LPK 1982 жылы Батыс Еуропадағы албан диаспорасы ұйымдарының марксистік ұлтшыл тобы ретінде құрылды және КЛА-ның бастауы деп есептеледі. Соғыстан кейін оның көптеген басшылары Хашим Тачидің жаңа құрылған Косово Демократиялық партиясына (KDP) қосылды. 2017 және 2018 жылдың басында Vetëvendosje-ден көптеген депутаттар мен мэрлер партиядан шығып, PSD-ге қосылды. Vetëvendosje-ден кеткендердің арасында Жаңа Рух партиясының бұрынғы төрағасы және Приштина мэрі Шпенд Ахмети, Vetëvendosje-нің бұрынғы депутаты Дардан Молликай және Vetëvendosje-нің бұрынғы төрағасы Висар Ймери болды. Олар Альбин Куртидің төрағалыққа қайта оралуына наразылық білдіріп, партияны авторитарлыққа айыптады. Жауап ретінде Vetëvendosje мүшелері кетіп бара жатқандарды партия бюджетін жеке пайдаға жұмсағаны және 2017 жылғы Косово парламенттік сайлауында және 2017 жылғы Косово жергілікті сайлауында Vetëvendosje-ге саботаж жасағаны үшін айыптады.
Партиялық платформа
Vetëvendosje орталық-сол және солшыл бағытты ұстанатын, өзінің бағдарламасын үш негізгі қағидаға негіздейтін партия ретінде сипатталды: меритократия, даму мемлекеті және әлеуметтік мемлекет. Vetëvendosje негізгі салаларға мемлекеттік меншік, экспортты қолдау және импортты импортпен алмастыру арқылы еркін нарықтық экономиканы мемлекеттік белсенділікпен қолдайды. Vetëvendosje-дің «әділет мемлекеті» деп аталатын меритократиясы радикалды ашықтық, тежеулер мен тепе-теңдік жүйесі, биліктің бөлінуі және үкіметтің сот ісіне араласпауынан тұрады. Әлеуметтік мемлекет тек мүмкіндіктерді ғана емес, нәтижелердің теңдігін қамтамасыз етуге тиіс, бұл прогрессивті салық салу және азшылықтар мен осал топтарды қорғау арқылы қол жеткізіледі. Сонымен қатар, Vetëvendosje Косовоның болашағы, Албаниямен және Балқандағы, сондай-ақ диаспорадағы этникалық албандармен қарым-қатынас мәселелерінде албан ұлтшылдығы мен популизмін ұстанады. Бұл партия қазіргі албан әлеміндегі жетекші ұлтшыл партия саналады және Прешево аңғары мен Солтүстік Македониядағы албандардың құқықтарын қорғауды, сондай-ақ Косовоның көршілес Албаниямен бірігуі жөнінде референдум өткізуді жақтады.
Әділет мемлекеті
Ветевендосье саяси бағдарламасының бірінші тірегі – әділ мемлекет. Осы арқылы Ветевендосье заңнаманы өзгертуге, сыбайлас жемқорлықпен күресуге және азаматтардың мемлекеттік институттарға сенімін арттыруға ұмтылады. Ветевендосье Косово Конституциясына өзгертулер енгізуді және Ахтисаари жоспарынан, БҰҰМИК ережелерінен және Югославия заңнамасынан шыққан бөлімдерді, соның ішінде алып тастауды көздейді. Бұдан өзге, сот жүйесінің толық тәуелсіздігін қамтамасыз етуге және тиімді тексерулер мен тепе-теңдік жүйесін енгізуге тырысады. Бұл заң партияның сайлауалды платформасының маңызды бөлігі болды.
Даму жағдайы
Ветевендосье бағдарламасының екінші тірегі – даму мемлекетінің моделі. Даму мемлекеті арқылы Ветевендосье экономиканың белгілі бір салаларына фискалдық қолдау көрсету және маңызды өнеркәсіптерді шетелдік бәсекелестіктен қорғау жолымен Косово экономикасын дамытуға ұмтылады. Ветевендосье табыс пен сатудан алынатын салықтарды прогрессивті түрде енгізуге, сондай-ақ пайдадан салынатын салықтарды өзгертуге тырысады. Сонымен қатар, Ветевендосье Косовоның евродан бас тартып, Албаниямен ортақ валютаға ие болуына, мемлекеттік даму банкін құруға ұмтылады. 2023 жылы Ветевендосье үкіметі егемендік байлық қорын құрды және Косовоның жекешелендіру агенттігін тарату процесін жүргізуде, оның активтері Егемендік қорға берілуде. Ветевендосье Косоводағы жекешелендіру процесін үнемі сынап, оны «жұмыссыздықты арттырған, экономиканы қиратқан және елдің экономикалық дамуын тоқтатқан сыбайлас жемқорлық үлгісі» деп атады. Жаңадан құрылған Егемендік қор жекешелендіру процесін тоқтатады және Косовоның мемлекеттік активтерін басқарады, табысты мемлекеттік кәсіпорындардан дивидендтер жинап, қиындыққа тап болғандарға субсидиялар береді. Қоршаған орта мәселелеріне келетін болсақ, Ветевендосье Косовоның көмірге бай екеніне қарамастан, энергия өндірудің жасыл баламаларын қолдайды. Ол жаңа көмірлік «Косова С» электр стансасын салуға қарсылық көрсетті, ал үкіметі Косовоны Трансадриатикалық газ құбырына қосудан бас тартты. 2022 жылы Ветевендосье басшылығымен күн энергиясы арқылы орталық жылу энергиясын өндіру жобасы іске қосылды. Ветевендосье үкіметі билікке келген бірінші жылында 2021 жылғы бюджетке қарағанда ауыл шаруашылығына берілетін субсидияларды 200%-дан астамға арттырды. Сонымен қатар, ол қиындыққа тап болған мемлекеттік компания басқаратын Трепча кен орындарына ірі көлемде субсидиялар берді. Ветевендосье ауыл шаруашылығы мен тау-кен өндірісін Косовоның маңызды стратегиялық мүддесі деп санайды.
Әлеуметтік мемлекет
Әлеуметтік мемлекет – Ветевендосье саяси бағдарламасының үшінші тірегі. Ветевендосье табыс теңсіздігімен, әйелдерге және азшылықтарға жасалған кемсітушілікпен күресуді қалайды. Ол Бисмарк моделіне негізделген денсаулық сақтау жөніндегі міндетті сақтандыруды енгізу арқылы денсаулық сақтау қызметтерін жақсартуға ұмтылады. Партия Еуроодақ және НАТО стандарттарына сәйкес Косовода міндетті әскери қызметті енгізу мүмкіндігін қарастырды. Партия НАТО-ның «Бейбітшілік үшін серіктестік» бағдарламасына қосылып, соңынан альянсқа толық мүше болуды көздейді. Ветевендосье Косовоның барлық елдермен өзара құрмет және теңдік принципі негізінде ынтымақтастық жасауын қалайды. Ветевендосье үкіметінің өзаралық принципті қатаң сақтау талабы Солтүстік Косовода қақтығыстарға және Косовоның халықаралық әріптестерімен шиеленіске әкелді, себебі үкімет елдің солтүстігінде Косовоның тіркеу нөмірін міндетті түрде қолдану туралы шешім қабылдады. Этникалық азшылықтар мәселесінде Ветевендосье Косоводағы барлық этникалық топтардың ынтымақтастығын қолдайды. Оның үкіметтік коалициясында Сербия президенті Александр Вучичтің Косовоны тұрақсыздандыру құралы деп санайтын Сербия тізімінен басқа, барлық азшылық депутаттары өкілдік етеді. Керісінше, Ветевендосье үкіметі Косовоның тәуелсіздігін мойындаған Косово сербтерімен ынтымақтастық орнатуға ниетті. Сербия тізімінің Косово үкіметінің мүшелерінің жаппай отставкасынан кейін Ветевендосье Курти Ненад Рашичті Қоғамдар мен оралмандар министрі етіп тағайындады. Ветевендосье ұлтшыл партия ретінде сипатталады және Косовоның конституциясына түзетулер енгізіп, Косовоның басқа елдермен бірігуіне тыйым салатын үшінші бапты жоюды көздейді. Ветевендосье партиясының жетекшісі Альбин Куртидің пікірінше, егер халық референдум арқылы мұндай ниетін білдірсе, Косово Албаниямен бірігуге құқылы болуы керек.
Парламент сайлауы
Бес жыл бойы Косово саяси аренасына наразылықтар мен демонстрациялар арқылы қатысқаннан кейін, Vetëvendosje саяси қозғалысының бес жылдығында 2010 жылғы Косово парламент сайлауына қатысу туралы шешім қабылдады. Шешім қабылданған соң, Альбин Курти 2007 жылғы 10 ақпандағы наразылыққа қатысы үшін EULEX қызметкерлерімен тұтқындалды. Курти 9 айға түрмеге кесілді, бірақ ол осы іс бойынша 5 ай қамауда және тағы 5 ай үй қамауында өткізгендіктен босатылды. Жергілікті және халықаралық байқаушылар көптеген бұзушылықтарды анықтады, соның ішінде ПДК-ның бекіністері болған бірнеше муниципалитеттерде сайлауға қатысу деңгейі 95% құрады. Vetëvendosje және LDK үш дауыс беру орталығында сайлау нәтижелерін күдікке салып, сайлау үш муниципалитетте қайта өтті, нәтижесінде Vetëvendosje-нің дауыс үлесі сәл өсті. Vetëvendosje және LB қаржыны бөлу мәселесіндегі келіспеушіліктерден кейін 2011 жылғы 20 қыркүйекте коалицияларын тоқтатты. LB-ден шыққан екі депутат Vetëvendosje парламенттік фракциясынан шығып, оның құрамын 12 мүшеге дейін азайтты.
2014 жылғы парламент сайлауы
2014 жылғы сайлауда «Ветевендосье» партиясы 13,59% (99 397 дауыс) алып, Косово Ассамблеясындағы үшінші ең ірі саяси күш ретінде қалды. «ПДК» сайлауда жеңіске жеткеніне қарамастан, «Ветевендосье» партиясы «ЛДК», «ААК» және «Нима» коалициясымен бірлесіп, «ПДК»-ны тоқтатуға тырысып, жаңа үкімет құруға ұмтылды. Косово Конституциялық сотының Иса Мұстафаның Косово Ассамблеясының төрағасы болып сайлануын конституцияға қайшы деп тануы «ЛДК», «ААК» және «Нима» коалициясының тарауына және «ЛДК»-ның «ПДК»-мен коалиция құруына әкелді, нәтижесінде Иса Мұстафа премьер-министр болып тағайындалды. Бұл «Ветевендосье» партиясын оппозицияның жетекшісіне айналдырды, ал «ААК» және «Нима» оның құрамына кірді. «Ветевендосье» жетекшілігіндегі оппозиция өте белсенді болды, Косово мен Черногория арасындағы шекараның демаркациясына және Серб муниципалитеттері қауымдастығының құрылуына қарсылық көрсетті. «ЛДК» оппозицияны саттыққа шығарды және «ПДК»-ны билікте ұстады деп айыпталды. Оппозиция көшелерде ірі демонстрациялар ұйымдастырды және парламент отырыстарын бұзу үшін көз жасы ағызатын газ қолданды.
2017 жылғы парламент сайлауы
2017 жылғы сайлауда «Ветевендосье» партиясы 27,49% (200 132 дауыс) алып, Косово Ассамблеясындағы ең ірі саяси партия атанды, соның нәтижесінде 32 мандатқа ие болды. 2014 жылғы сайлаумен салыстырғанда «Ветевендосье» партиясының өкілдігі екі есеге артты. Ең ірі жеке партия және парламенттік фракция болғанына қарамастан, «Ветевендосье» PANA коалициясынан кейін оппозицияда қалды. 2018 жылы 12 депутат «Ветевендосье» партиясынан шығып, Тәуелсіз депутаттар тобын құрды, ол кейін Косовоның Социал-демократиялық партиясына (СДП) қосылды. Бұған қоса, «Ветевендосье» партиясының депутаты Доника Кадай-Бужупи ААК партиясына қайта оралды. Бұл жағдай «Ветевендосье» парламенттік фракциясының мүшелерінің санын 19-ға дейін азайтты.
2019 жылғы парламент сайлауы
2019 жылғы мерзімінен бұрын өткен сайлауда, сол кездегі премьер-министр Рамуш Харадинадждың отставкасына байланысты шақырылған сайлауда, «Ветевендосье» партиясы 26,27% (221 001 дауыс) алып, сайлауға бір жыл бұрын жарылған болса да, Косово Ассамблеясындағы ең ірі саяси партия болып қала берді. Олардың жалпы дауыс саны өткен сайлаумен салыстырғанда 10%-дан астамға өсті, бірақ сайлауға қатысу деңгейі жоғары болғандықтан, Ассамблеядағы орындарының үлесі азайды. «Ветевендосье» 2020 жылдың ақпан айында бірнеше айлық келіссөздерден кейін LDK партиясымен коалиция құрды, нәтижесінде Альбин Курти Косовоның премьер-министрі болды. COVID-19 пандемиясын басқару мәселесіндегі келіспеушіліктерге байланысты Курти LDK министрі Агим Велиуді қызметтен босатып жіберді. Жауап ретінде LDK Курти үкіметіне сенімсіздік білдіру туралы ұсыныс енгізді, ол парламентте мақұлданды және Курти үкіметі құлатылды. Велиуді қызметтен босатудан басқа, LDK «Ветевендосье» партиясын Косовоның АҚШ-пен қарым-қатынасын нашарлатқаны үшін айыптады, себебі Курти Косово-Сербия диалогы бойынша АҚШ өкілі Ричард Гренеллмен пікір алмасып, жанжалдасып қалған. «Ветевендосье» оппозицияда қалды, ал Курти мен «Ветевендосье» партиясының бұрынғы министрлері атқарушы лауазымдарға тағайындалмас бұрын отставкаға кеткендіктен, парламентке орала алмады, осылайша келесі сайлауға дейін Косовоның мемлекеттік өмірінен шеттетілді.
2021 жылғы парламент сайлауы
Курти үкіметінің құлдырауынан кейін, LDK, AAK, NISMA, Серб тізімі және басқа да аз ұлт өкілдері 2020 жылдың 3 маусымында жаңа үкімет құрды. Үкімет 61 дауыспен сайланды, бұл үкімет құру үшін қажетті ең төменгі шекті көрсетті. 2020 жылдың желтоқсанында Конституциялық сот ЛДК басқаратын үкіметті заңсыз деп шешті, себебі оған дауыс берген 61 депутаттың бірі жемқорлыққа байланысты сотталғандықтан, үкіметке дауыс бергенге дейін өзінің депутаттық мандатын жоғалтқан еді. Бұл 2021 жылдың 14 ақпанында қайта сайлауға әкеп соқты. Vetëvendosje, Guxo партиясымен бірігіп сайлауға қатысты. Албин Куртиге көз жасыратын газды қолданғандығы үшін сот үкімі шығарылғандықтан, парламентке депутат болып сайлануға рұқсат берілмеді. Vetëvendosje сайлауда жеңіске жетіп, дауыс берушілердің жалпы санының 50,28% -ын алып, үлесін едәуір арттырды. VV және Guxo-ның бірлескен тізімі 58 орын жеңіп алды, оның ішінде VV үшін 51, ал Guxo үшін 7 орын бөлді. Guxo-дан сайланған екі депутат үкіметке қосылып, Османи президент болып сайланғаннан кейін, Guxo тізіміндегі келесі кандидаттар орын алды, нәтижесінде VV-дің саны 53-ке жетті. 2021 жылдың сәуір айында бұрынғы PDK депутаты Аделина Граинка Vetëvendosje партиясына қосылды, осылайша партияның депутаттарының саны 54-ке дейін артты.
Парламент сайлауының нәтижелері
ЖылДауыс саны%Жалпы жеңген орынАлбандық орындықтарПозиция+/–Үкімет201088,65212.69% 3-ші 14201499,39713.59% 3-ші 22017200,13527.49% 1-ші 162019 221,00126.27% 1-ші 3 [[Албин Куртидің бірінші кабинетіОппозиция (2020–2021)2021438,33550.28% 1-ші 29[[Албин Куртидің екінші кабинеті
2013 жылғы жергілікті сайлау
Vetëvendosje 2013 жылғы жергілікті сайлауға қатысты, бұл Vetëvendosje-дің жергілікті сайлауға алғаш рет қатысуы болды. Vetëvendosje өкілі Шпенд Ахмети елорда Приштинадағы сайлауда LDK көшбасшысы және бұрынғы қала әкімі Иса Мустафаны жеңіп шықты. Осыған дейін Приштина LDK-ның бекінісі саналған еді. Жалпы есеп бойынша, Vetëvendosje 2010 жылғы парламент сайлауымен салыстырғанда дауыс санының азаюына байланысты төртінші орынды иеленді. 2013 жылдың 15 желтоқсанында партияның Бас кеңесінің отырысы шақырылды, онда осы нәтижелер және оларға жауап ретінде қабылдануға тиіс шаралар талқыланды. Шпенд Ахмети Top Channel телеарнасына берген сұхбатында Бас кеңес отырысынан кейін Vetëvendosje-дің уставына да өзгерістер енгізілгенін мәлімдеді.
2017 жылғы жергілікті сайлау
2017 жылғы жергілікті сайлауда «Ветевендосье» үш муниципалитетте жеңіске жетті. «Ветевендосье» Шпенд Ахметимен Приштинада екінші мерзімге сайланды, сондай-ақ Митагер Хаскукамен Призренде және Кендрон Кастратимен Каменицада жеңіс одісті. «Ветевендосье» жеңіске жеткенге дейін Призрен 18 жыл бойы Демократиялық партиясының (ПДК) басқаруында болды және оны ПДК-ның «Иерусалимі» деп атады. Шпенд Ахмети мен Кендрон Кастрати 2018 жылдың басында қозғалыстың бөлінуінен кейін «Ветевендосье» қатарынан шықты. 2019 жылдың жазында Митровица қаласының әкімі Агим Бахтири «Ветевендосье» партиясына қосылды. Агим Велиу әкім қызметінен кеткеннен кейін 2020 жылдың 29 қарашасында Подуевада кезектен тыс сайлау өтті. «Ветевендосье» үміткері Шпейтим Булики сайлауда жеңіске жетті және қазіргі таңда 2021 жылғы кезекті сайлауға дейін Подуева қаласының әкімі болып табылады.
2021 жылғы жергілікті сайлау
Ветевендосье 2021 жылғы жергілікті сайлауға қатысып, 4 муниципалитет пен 193 муниципалдық кеңес орнына ие болды. Косовоның солтүстігіндегі төрт әкімнің отставкасынан кейін және серб халқының көпшілігінің бойкоттауынан соң, Ветевендосье 2023 жылы Лепосавич және Солтүстік Митровицадағы сайлауда жеңіске жетті, сайлауға қатысқандардың саны тиісінше 1,06% және 4,62% құрады. Сайлау қорытындысы АҚШ және басқа батыс елдері тарапынан мойындалды, бірақ жергілікті сербтердің топтары жаңадан сайланған әкімдерге кеңселеріне кіруге рұқсат бермеді. Косово үкіметінің әкімдерге кеңселеріне кіруге мүмкіндік беру үшін Косово полициясының арнайы операциялар бөлімін солтүстік муниципалитеттеріне орналастыру туралы шешімі халықаралық наразылықты тудырып, Косово пен оның кейбір батыс әріптестері арасындағы қақтығысқа әкелді. Еуропалық Одақ Косово үкіметіне қатысты бірқатар шаралар енгізді.
Даулы саяси қызмет
Уақыт өте келе, Vetëvendosje көптеген даулы іс-әрекеттерге қатысты, мысалы, саяси көшбасшыларды «атау және ұятқа салу», UNMIK (кейін EULEX) меншігіне зақым келтіру, Сербиядан импортталған тауарларды тұтынуға қарсы науқан жүргізу, Сербиядан келген жүк көліктерін тоқтатып, қирату, саясаткерлерге бояу шашу және басқа да осындай зорлық-зомбылық шаралары. 2016 жылдың наурыз айында Vetëvendosje белсенділері Сербияның оңтүстігіндегі албан тілді Прешево аңғарында Косово албаниялық мектеп кітаптарын қабылдамау туралы Сербияның шешіміне қарсылық білдіріп, серб тауарларын тасымалдаған екі жүк көлігін аударды. Осындай әрекеттер тіпті Косовоның ішкі институттарында да жалғасты, Vetëvendosje парламент мүшелері парламент залында көзден жас шығару газын таратып, үкіметтік партиялар заң қабылдау үшін қажетті көпшілікке ие болғанда заңның қабылдануын тоқтатуға тырысты. Төрт күннен кейін Vetëvendosje ресми түрде жауап беріп, «айыптауларға таң қалғанын» және «Курти ешқашан миссис Олбрайтқа хат жібермегенін, бірақ егер біреуде дәлел болса, оны жұртшылыққа ұсыну керек» деді. Олар Косово азаматтарын PTK жекешелендіруіне үміткер компанияларға хат жіберуге шақырғанын түсіндіріп, жекешелендірудің ел экономикасына келтіретін зиянын және процесте қолданылған дұрыс емес тәжірибелерді баяндады. Көрініп тұрғанындай, үміткерлердің бірі – 2013 жылдың қаңтар айында жарыстан шыққан «Portugal Telecom» мен «Albright Capital Management» консорциумы болды. Шын мәнінде, 1 қыркүйектегі осы хаттан кейін Олбрайт ханым қараша айында Косовоға келді, Vetëvendosje тарапынан ешқандай қарсылық болмады! Ол тіпті біздің депутаттармен де кездесті. Vetëvendosje парламент ғимаратына барлық кіреберістерді жауып, жиналыс мүшелерінің кіруіне кедергі келтіруге тырысты, осылайша келісімнің ратификациялануын болдырмақшы болды. Наразылық сәтсіз аяқталып, келісімге жиналыс өкілдерінің көпшілігі дауыс берді. Наразылық кезінде АҚШ елшісі Трейси Энн Джейкобсон кейбір жиналыс мүшелерімен бірге қосалқы кіреберіс арқылы кіргенде оң қолына жарақат алды. Видео дәлелдері наразылық білдірушілер мен елші арасында физикалық қақтығыс болмағанын көрсеткенімен, бұл оқиға АҚШ Мемлекеттік департаменті мен Vetëvendosje арасындағы қарым-қатынасты одан әрі шиеленістірді. АҚШ елшілігінің ресми мәлімдемесінен кейін Vetëvendosje Косово үкіметінің, саяси күштерінің және қоғамдық пікірдің сынына ұшырады. Тіпті Vetëvendosje-нің көп жылдық қолдаушысы, ЕҚЫҰ-ның бұрынғы елшісі Уиллим Уокер бұл әрекетті «үлкен қателік» деп сипаттады. Zëri газетінің хабарлауынша, АҚШ Мемлекеттік департаменті Косовоның Вашингтондағы елшісі Акан Исмаилиді шақырып, ресми түсіндірмелер сұрады, бірақ Косовоның ресми дереккөздерінен ешқандай түсініктеме келген жоқ. «Біз барлық көшбасшыларға, әсіресе Vetëvendosje-ге, АҚШ азаматтардың сөз бостандығы мен өркендеуіне құрмет көрсеткенімен, демократиялық процестің жолын тору үшін зорлық-зомбылық тактикасын қолдануды айыптаймыз. Сөз бостандығы дегеніміз басқалардың еркін қозғалу құқығын шектеу емес. Vetëvendosje-нің зорлық-зомбылық тактикасына жүйкелі сүйенуі Косовоның дамып келе жатқан демократия ретіндегі беделін төмендетеді». 2013 жылдың 1 шілдесінде Глаук Конжуфца сол күні Косово парламентіне келген барлық шетелдік өкілдерден кешірім сұрады: «Атап айтқанда, АҚШ елшісі, сондай-ақ кез келген жағымсыз жағдайға тап болған басқа да шетелдік өкілдерге кешірім сұраймыз. Бірақ, келісімнің келтіретін зиянын талдағанда, біздің осылай әрекет етуіміз орынды болды, бірақ мен кейбір қателіктер жібергенімді жоққа шығармаймын». Vetëvendosje-нің жалпы ұстанымын Шпенд Ахмети мәлімдемесінде сипаттады: «Наразылық зорлық-зомбылықпен жүргізілмеді, біз ешкімнің жарақаттануын қалаған жоқпыз, егер біреу жарақаттанса, біз өте өкінеміз, бірақ келісімнің жағымсыз әсерлері наразылықтың кез келген жанама әсерлерін басып тастайды», - деп қосты, «үкімет бізді антиамерикандық ретінде көрсетуге тырысады, бірақ біз солай емеспіз». Еуропа және Еуразия істері жөніндегі бюроның мемлекеттік хатшысының орынбасары Филип Рикер бірнеше күннен кейін Приштинаға сапары кезінде Vetëvendosje-ге қатысты өте тікелей және қатал сөздер айтып, оларды «зорлық-зомбылық жасағысы келетін клоундар» деп атады. Vetëvendosje Рикердің айыптауларын «әділетсіз және демократиялық емес» деп атап, АҚШ Мемлекеттік департаментіне шағым хаты жолдады.
quotation|"We did not threaten anyone and we definitely did not, as you claim, try to deter Ms. Albright from visiting Kosovo. Indeed, after this letter of September 1, Ms. Albright visited Kosovo in November, without the slightest opposition from VETËVENDOSJE! During her visit, she even met our deputies." Vetëvendosje tried to block all entrances to the parliament building, in order to hinder the assembly members from entering, thus preventing the agreement for being ratified. The protest didn't succeed, and the agreement was voted from the majority of the assembly representatives. During the protest, U. S. ambassador Tracey Ann Jacobson resulted with an injury on her right arm while entering from a secondary entrance together with some assembly members. Although the video evidence showed no physical contact between protesters and ambassador, confirmed as well by LDK assemblyman Haki Demolli who entered the building together with the ambassador, the incident aggravated the already difficult relationship between the U. S. State Department and Vetëvendosje. The reaction was prompt, following the US embassy official statement, Vetëvendosje was criticized by Kosovo government instances, political factors, as well as public opinion. Even long time supporter of Vetëvendosje, former OSCE ambassador Willim Walker, described the action as a "big mistake". According to Zëri newspaper, the U. S. State Department called Kosovo's ambassador Akan Ismajli in Washington, D. C., requiring official explanations, though no comments came from official sources within Kosovo. quotation|"As we have stressed with all leaders and particularly to Vetëvendosje, while the United States respects citizens’ rights to free speech and expression, we deplore the use of violent tactics in obstructing the democratic process. Freedom of speech does not mean the right to restrict the freedom of movement of others. Vetëvendosje’s continued reliance on violent tactics undermines Kosovo’s reputation as an emerging democracy." On 1 July 2013, Glauk Konjufca apologized to all foreign representatives visiting the Kosovo parliament on that day: "Specifically, there is the case of U. S. ambassador, but even other foreign representatives to whom we apologize in case they have experienced any unpleasant situation. But, analyzing the harm that the agreement causes, it sounded reasonable to us to act the way we did though I don't deny having possibly made some mistakes." The overall positioning of Vetëvendosje was described by Shpend Ahmeti statement: "The protest was not violent, we didn't want anyone to get hurt, we are sorry if someone actually did, but the negative effects of the agreement overrun any side effects of the protest", adding "the government is trying to show us as anti American, which we are not". The deputy assistant of Secretary of State in the Bureau of European and Eurasian Affairs Philip Reeker, during his visit to Pristina a few days later, was harsh and very direct with Vetëvendosje, calling them "clowns who want to be violent". Vetëvendosje responded by calling Reekers' accusations as "unfair and non democratic" and issuing a letter of complaint to the U. S. Department of State.
Басқа да даулар
Ветевендосхе белсенділері мен саясаткерлері Косово Республикасының рәміздерін, оның ішінде ту мен әнұранды жиі назарға алмады және оларға қарсы шықты. Висар Ймери, сол кездегі Ветевендосхе төрағасы, 2017 жылы АКР съезіне қатысқанда әнұран ойналғанда тұрудан бас тартты. Осыған қатысты сұраққа Ймери оны Бетховеннің пьесасымен шатастырғанын айтты. 2019 жылғы парламент сайлауы алдындағы сұхбатта Ветевендосхе партиясының төрағасы Альбин Курти: «Әрине, мен премьер-министр ретінде (Косовоның рәміздерін) құрметтеймін. Бірақ мен Ветевендосхе төрағасы екенімді және біз үшін маңызды құндылықтарды ұсынатынымды есте сақтаңыз. Албан әнұраны тек Албанияға ғана емес, барлық албандарға тиесілі. Албандар ретінде бізде ортақ нәрселер көп, соның ішінде (албандық) ту, тарих және тағы басқалары. Косовоның туының географиялық маңызынан басқа тарихы мен құндылығы жоқ. Біз (осы туды қабылдау) қателік екенін білеміз, бірақ енді оны қабылдаудан басқа амалымыз жоқ» деді.