Кіріспе

Элвис Пресли жазған ән

"Heartbreak Hotel" – американдық әнші Элвис Пресли жазған ән. Ол 1956 жылдың 27 қаңтарында сингл ретінде жарық көрді, Преслидің жаңа RCA Victor лейбліндегі тұңғыш жұмысы болды. Кейіннен Американың дыбыс жазу индустриясы қауымдастығы (Recording Industry Association of America) оған екі платиналық сертификат берді. Пресли "Heartbreak Hotel" әнін алғаш рет 1955 жылдың желтоқсанында Луизиана Хайрайд (Louisiana Hayride) турнесі аясында тікелей эфирде орындады; ол 1956 жылдың наурыз айындағы "Stage Show" бағдарламасында пайда болғаннан кейін үлкен танымаллыққа ие болды. Бұл ән Преслинің концерттік репертуарындағы тұрақты нөмірге айналды, ол соңғы рет 1977 жылдың 29 мамырында Балтимордағы Азаматтық орталықта (Civic Center) орындады. 1995 жылы "Heartbreak Hotel" әні "Грэмми" атақ-даңқ залына енгізілді, ал 2004 жылы "Rolling Stone" журналы оны "Барлық уақыттың 500 ең ұлы әнінің" бірі деп таныды. Сол жылы ол Рок-н-ролл атақ-даңқ залының "Рок-н-роллға әсер еткен 500 ән" тізіміне де қосылды. Рок-н-ролл стандарты саналатын "Heartbreak Hotel" әнін Уилли Нельсон және Леон Расселл сияқты бірнеше рок және поп орындаушылар орындаған, олар 1979 жылы кантри-чарттарда көш бастаған дуэттік нұсқасын жазды. RCA 2006 жылы ән шыққан күнінің 50 жылдығына орай "Heartbreak Hotel" әнін CD форматында қайта шығарды, оның қаптамасында 1956 жылғы қара-ақ EP мұқабасы болды.

Бастапқы және жазу

Ән 1955 жылы Мэй Борен Акстон, музыканы насихаттау саласында тәжірибесі бар жоғары мектеп мұғалімі, және Джексонвилл, Флоридада тұратын әнші-сазгер Томми Дёрден жазған. Әннің мәтіні, шамамен, The Miami Herald газетінде жарияланған хабарға негізделген – бір ер адам барлық жеке құжаттарын жойып, қонақ үйдің терезесінен секіріп, өлім хаты қалдырған. Хабарда тек бір ғана сөз болған: "Мен жалғыз көшеде қадам басамын". Songfacts.com сайтында олар бұл хабарды таба алмағанын айтады, оны қалалық аңыз деп санайды. 2016 жылы Rolling Stone журналында жарияланған мақалада, бұл оқиғаның шындығында суретші және қылмыскер Алвин Кролик туралы хабардан бастау алғанын айтылды. Оның некесі ажырасып, "Бұл жалғыз көшеде қадам басқан адамның оқиғасы" деген жолды қамтитын жарияланбаған өмірбаян жазған. Кролик туралы оқиға жаңалықтарда жарияланды және Техас штатының Эль-Пасо қаласында қарақшылыққа белсенділік көрсету кезінде атылып өлтірілгеннен кейін одан әрі таралды. 1955 жылдың 25 тамызында "Эль-Пасо Таймс" газеті Кроликтың өлімі туралы "Жалғыз көшеде қадам басқан адамның оқиғасы" деген тақырыппен хабарлады. Акстон мен Дёрден әннің қалай жазылғаны туралы әртүрлі айтады. Дёрденнің сөзіне қарағанда, ол әнді бұрын жазып, "Swing Billys" тобымен орындаған, содан кейін Акстонға көрсеткен. Акстонның айтуынша, Дёрден әннің бірнеше жолын ғана жазған және оны аяқтау үшін одан көмек сұраған. Ол, өзін-өзі өлтіру туралы хабардың өзін қатты таң қалдырғанын айтады, содан кейін Дёрденге: "Әлемдегі әркімнің қамқорлық ететін жақыны бар. Осы жалғыз көшенің соңына Heartbreak Hotel салайық" деді. Олардың сөзін Гленн Ривс үзіп қалдырды, ол бұрын Акстонмен жұмыс істеген жергілікті орындаушы еді. Екеуі де Ривске әнге көмектесуді сұрады, бірақ ол атауын естігеннен кейін: "Бұл естігенімнің ең ақымақ нәрсесі" деді де, оларды өздері аяқтауға қалдырды. Ән бір сағаттың ішінде жазылды, ал Дёрден оны Акстонның магнитофонына жазды. Содан кейін ол 1955 жылдың ең үміткер еркек кантри жұлдызы деп танылды. Акстон сол жылдың басында Джексонвиллдегі (Флорида штаты) Gator Bowl стадионындағы Хэнк Сноу Джамборе концерттерін жарнамалау үшін шақырылған, онда Пресли де өнер көрсеткен. Бір концертте Акстон Преслинің өнерін көрермендердің қалай қабылдағанын байқады – айқайлаған жанкүйерлер оны киім киетін бөлмесіне қуып барып, естелік ретінде киімдерін жыртып алды. Осы оқиғадан кейін Акстон Преслидің мансабын жақыннан қадағалап, 28 шілдеде Джексонвиллдегі концертте кездесті, осы жолы жергілікті бұқаралық ақпарат құралдарымен сұхбат алды. 1955 жылдың 21 қарашасында RCA компаниясымен келісімшарт жасасқаннан кейін Пресли Акстонның жаңа лейбліндегі алғашқы синглі болса, авторлық құқықтың үштен бір бөлігін ұсынуын қабылдады. Пресли әнді алғаш рет 1955 жылдың 9 желтоқсанында Арканзас штатының Свифтон қаласында орындады және бұл оның алғашқы хиті болатынын тыңдаушыларға мәлімдеді.

Жазу

"Heartbreak Hotel" – Преслидің RCA Victor-да жазған екінші әні, "I Got a Woman" әнінен кейін. Пресли студияға RCA-ның келісімінсіз, жазуға дайын әнмен келді. Продюсер Стив Шоулз оның сәтті болатынына сенімсіз болғанымен, Преслидің не істеп жатқанын білетініне сеніп, "Heartbreak Hotel" әнін жазды. Шоулз Преслиді жаздыру барысында бірден мәселеге тап болды. RCA Victor әрқашан орындаушыларының ән салғанда қозғалмауын талап ететін, себебі микрофон дауысты жақсырақ түсіруі үшін қажет еді; тіпті бастың ең аз қимылы да дыбыстың жоғалуына әкелетін. Шоулз Преслиге едендегі боялған X белгісіне тұрып, "Не істесең де, қозғалма" деді. "I Got a Woman" әнін жазған кезде Шоулз Преслидің дауысы мен гитарасының әрдайым микрофонға дұрыс түспейтінін байқады. Пресли Шоулзға "оны дұрыс орындау үшін секіруі керек екенін" түсіндірді. – Бұл менің ән айту стилімнің бір бөлігі, ол жай ғана болады. Шоулз студияның барлық микрофонын қайта орнатуға бұйрық берді, сонда Преслидің дауысы мен гитарасы студияның кез келген жерінен жазылуы мүмкін болды, және жаздыру жалғасты. Blue Moon Boys, оның тұрақты сүйемелдеуші тобы Мур, бассист Билл Блэк және барабаншы Д. Дж. Фонтанамен бірге, Преслиге екі танымал RCA Victor музыканты қосылды: гитарада Чет Аткинс (шоулзға сессияны дайындауға көмектескен) және фортепианода Флойд Крамер. Шоулз Sun Records дыбысын қайта жаңғыртуға тырысты, бірақ ол Sun Records негізін қалаушы Сэм Филлипстің бұрынғы Пресли жазбаларында екі магнитофон мен сәл кешіктіруді қолданғанын білмеді. Филипс "Heartbreak Hotel" әнін алғаш естігенде, ол оны "қасіретті дауыл" деп сипаттады. Сұхбаттың бірінде Дёрден Пресли студияда әнін өзгерткеннен кейін, ырғағын, сөздерін, әнін және жалпы дыбысын танымағанын мойындады. Келесі жазбаларда, бұл маңызды өзгерістер Пресли үшін қалыпты жағдайға айналды, ол продюсер рөлін өз мойнына алды, бірақ Шоулз әлі де жазбада көрсетілді. Филипс Шоулстың "нағыз продюсер емес екенін" айтты. – Стив жай ғана әрбір сессияда болды.

Ертедегі қорғану түрлері

Радио юморисі Стэн Фреберг "Heartbreak Hotel" әнін шыққаннан кейін бірден пародиалады, себебі түпнұсқа жазбадағы вокалға көп мөлшерде реверб қолданылған. Оның үстіне, әнші үнемі "дауысыма көбірек эхо қосыңыз" деп сұрайды. Бірнеше айдан кейін Пресли "Hound Dog" әнін жазғанда, ол Sun Records-та алған тәжірибесін пайдаланып, продюсерлік міндетті өз мойнына алды (дегенмен Шоулз есімі сақталды) және эхо қолданбауға шешім қабылдады. Орындау алдында Кэш бұл "шын мәнінде, Элвисті еліктейтін рок-н-ролл әншісінің бейнесі" екенін түсіндірді. The Beatles тарихшысы Марк Льюисон, алдымен The Quarrymen, содан кейін The Beatles тобы 1957 жылдан 1961 жылға дейін "Heartbreak Hotel" әнін тікелей орындағанын айтады (Ливерпульде, кейін Гамбургте және басқа да қалаларда). Бастапқы вокалды Джон Леннон, Пол Маккартни немесе олар екеуі орындаған-дығы белгісіз. Жазылған нұсқасы әзірге табылған жоқ. Дегенмен, Маккартни (Билл Блэктің тік басын қолдана отырып) "Элвис: Viva Las Vegas" деректі фильмі үшін ән жазды, ол DVD-де де бар.

Кейінгі нұсқалары

1956 жылғы жазбаның бастапқы құрамының бір бөлігі өздерінің нұсқаларын жариялады, Чет Аткинс оны 1963 жылғы «The Guitar Genius» альбомына жазды, ал Преслидің жетекші гитарисі Скотти Мур 1964 жылғы «Әлемді өзгерткен гитара» альбомына осы әнді енгізді. Вилли Нельсон мен Леон Рассел 1979 жылы елдік хит-парадта бірінші орынға ие болған кавер нұсқасын жасады, бұл Расселдің хит-парадтағы жалғыз бірінші орыны болды. Пол Маккартни кейінірек Abbey Road студиясындағы «Chaos and Creation» альбомында әннің тағы бір каверін жасап, оны Билл Блэктің бас-гитарасымен орындады. Әнді каверлегендердің қатарында Анн Маргрет (кейінірек 1964 жылы Преслимен бірге «Viva Las Vegas» фильмінде түсті), The Cadets, Делани Брамлетт, Джастин Тимберлейк, Шер, Роджер Миллер, Боб Дилан, Брюс Спрингстин, Джон Кейл, Том Джонс, Дакс Риггс, Роджер МакГинн, Сузи Кватро, Van Halen, Джими Хендрикс, Нил Даймонд, Lynyrd Skynyrd, Tones on Tail және Queen + Адам Ламберт бар. Канадада «The Scoundrelz» тобының нұсқасы 1966 жылы #60 орынға, ал «Frijid Pink» тобының нұсқасы 1971 жылы #38 орынға жетті. 1992 жылғы «Вегастағы бал айлары» фильмінде Билли Джоэл «Heartbreak Hotel» және «All Shook Up» әндерін орындады, ал сол жылы «True Romance» фильмінде актер Вал Килмер әнді а капелла орындады. Николь Кидман мен Хью Джекман 2006 жылғы Warner Bros. «Happy Feet» фильмі үшін әнді Принстің «Kiss» әнімен бірге орындады. Ән сондай-ақ Алвин мен Чипмункстың 1990 жылғы «Rockin' Through the Decades» телешоуында, 50-ші жылдарға арналған попурридің және оның саундтрегінің бөлігі ретінде, сондай-ақ 2007 жылғы «Alvin and the Chipmunks» видео ойынында пайда болды.