Үлкен Үнді биязы торғайы

Кіріспе

Аномальді леукистік немесе альбиносқа жақын құстар кездескен.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұрын бұл түр Үндістан мен Пәкістанда кең таралған. Бүгінде ол Үндістанның Раджастан, Карнатака, Махараштра, Мадхья-Прадеш және Гуджарат штаттарында кездеседі. Жайсалмердің маңындағы Шөлдік ұлттық паркі мен Гуджараттың Куч ауданындағы Абдаса және Мандви талукаларының жағалаудағы шөптесін алқаптарындағы бірнеше топтар сақталып қалған. Бір кездері Мадхья-Прадеш штатындағы Гатигаон мен Карера қорықтарында көптеген құстар мекендеген. Бұл түрдің тағы бір мекендейтін жерлері: Кучтағы Налиядағы Кутч бустард қорығы, Шивпури ауданындағы Карера жануарлар қорығы; Наннаж қаласының жанындағы Ұлы үнді бустард қорығы. Сондай-ақ, Махараштағы Солапурдің жанында, Ахмеднагар ауданының Шригонда талукасында, Нагпур мен Чандрапур ауданының Варорасының жанында, Роллападу жануарлар қорығы және Андхра-Прадеш штатының Курнул қаласының жанында да көрілген. 2013 жылдың қыркүйегінде Пакистанның Чолистан шөлінде жүргізілген сараптама барысында бірнеше құс анықталды. Ол құрғақ және жартылай құрғақ шалғынды далаларда, тікенді бұталы ашық кеңістіктерде, егістікке ұласып өскен биік шөптерде тіршілік етеді. Суармалы алқаптардан қашып жүреді.

Мінез-құлық және экология

Ұлы үнділік бастард - бәсекелес жейтін жануар. Ол негізінен ортоптералардан тұратын жәндіктерді, сондай-ақ Mylabris түрлерін қоса алғанда, қоңыздарды ұнатады. Егістік жерлерде ол ашық қалған жер жөңгесі, қарақұмыр және бұршақ тұқымдас дақылдар сияқты егінмен қоректенеді. Су бар болса ішеді және кейде ішу үшін немесе су сору үшін отырып, содан кейін басын көтеріп бұрыштап тұрады. Қауіпке ұшырағанда, аналықтары жас цыпаларын қанатының астына жинап алады дегенді айтады. Жастар жиі шаңға маусынуы байқалады. Аталықтары көп әйел алады. Көбелек шағы кезінде жалғыз өмір сүреді, бірақ қыста шағын топтарға жиналады. Олардың "жарылған немесе тараған лек" деп аталатын жұптасу жүйесін пайдаланады деп саналады. Ұлы үнділік бастардтар жергілікті қозғалыстар жасайды, бірақ олар толыққанды түсініксіз; топтар муссоннан кейін таралады. Көбею наурыз бен қыркүйек аралығында жүзеге асады, осы кезде аталықтың қауырсыны көбейіп, көрсетіледі. Аталықтар арасындағы аумақтық таластар бір-біріне жақын тұрып, аяқтарымен бір-біріне тиісіп, секіріп, қарсыласының басын мойнына қамауға дейін жетеді. Ұсыну кезінде аталық тілінің астында ашылатын жұмсақ қапты ісіреді, соның салдарынан мойнынан ісінген үлкен қап төңкеріліп тұрады. Құйрығы денесінің үстінде тік ұсталады. Аталық сондай-ақ құйрығын көтеріп, арқасына бүктейді. Аталық мерзімімен 500 метрге дейін естілетін терең, құбылатын дыбыс шығарады. Тек аналықтары ғана жұмыртқаларды күтіп, бақылайды. Жұмыртқалар басқа жануарлардың, әсіресе еңкейтін жануарлар мен қарғалардың зардабына ұшырауы мүмкін. Қазіргі кездегі қауіп-қатерлерге шөлдегі жолдар мен электр қуатын беру желілері сияқты сызықтық инфрақұрылымның дамуы жатады, бұл соқтығысу салдарынан өлімге әкеледі. Жаңартылатын энергия инфрақұрылымын кеңейту, яғни шөл және дала аумақтарына күн панельдерін орналастыру да құстың мекендеу ортасына қауіп төндіреді. Кейбір популяциялар аулау қысымы жоғары Пакистанға көшіп барады. Ранибеннур қара бұғы қорығында мекендеу ортасының өзгеруі жануарлар әлемінің санына әсер етті. 1950 жылдары бұталы орман эвкалипт егістіктерімен ауыстырылды. Бұл ағаштар алғашқыда жануарларға көмектесті, бірақ олардың кеңінен өсуінен кейін жақын орналасқан дала бастардтар үшін қолайсыз болды. 1970 жылдары оларды тұтқындықта өсіруге жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды.

The great Indian bustard is omnivorous. It prefers insects, consisting mainly of Orthoptera, but also beetles including Mylabris species. In cultivated areas, it feeds on crops such as exposed groundnut, millets and pods of legumes. It drinks water if available and sometimes sits down to drink or suck water followed by raising up its heads at an angle. When threatened, hens are said to carry young chicks under the wing. Young birds have been recorded to dust bathe frequently. The male is polygamous. During the breeding season, it is solitary, but congregates to small flocks in winter. It is thought to use a mating system that has been termed as an "exploded or dispersed lek". Great Indian bustards make local movements but these are not well understood; flocks disperse after the monsoon. Breeding occurs between March and September, when the inflated fluffy white feathers of the male are inflated and displayed. Territorial fights between males may involve strutting next to each other, leaping against each other with legs against each other and landing down to lock the opponent's head under their neck. During courtship display, the male inflates the gular sac which opens under the tongue, inflating it so that a large wobbly bag appears to hang down from the neck. The tail is held cocked up over the body. The male also raises the tail and folds it on its back. The male periodically produces a resonant deep, booming call that may be heard for nearly 500m. Only the females are involved in incubation and care of the young. The eggs are at risk of destruction from other animals particularly ungulates and crows. Current threats to the species include the development of linear infrastructure intrusions such as roads and electric power transmission lines in the desert that lead to collision related mortality. Proposed expansion of renewable energy infrastructure, which may involve deploying solar panels over large areas of desert and grasslands is another threat to the bird's habitat. Some populations migrate into Pakistan where hunting pressure is high. At Ranibennur Blackbuck Sanctuary, habitat changes have affected wildlife populations. In the 1950s, the scrub forest was replaced with Eucalyptus plantations. These helped wildlife when the trees were short but after their extensive growth they made the adjoining grassland less favourable for bustards. Attempts to breed them in captivity in the 1970s failed.

Қорғау

2013 жылы Дүниежүзілік қоршаған орта күнінде Раджастан штаты «Ұлы үнділік бастард» жобасын іске қосты, бұл жоба аймақтық қорғау аймақтарында бастардтар көбейетін жерлерді анықтап, қоршаумен қамтамасыз етуді, сондай-ақ қорғау аймақтарынан тыс жерлерде қауіпсіз көбейту ошақтарын құруды көздеді. 2020 жылы тоғыз балапан сәтті жайылтылып, әлемдік рекорд жасалды.

Эволюция

Ұлы үнділік бастардтың митохондриялық ДНҚ-сының айырмашылығы бес үнділік штатынан алынған 63 үлгіде генетикалық әртүрліліктің төмен екенін көрсетті. Бұл, 20-40 мың жыл бұрын болған халық санының тарихи азаюын көрсетеді.

Мәдениетте

Моғол императоры Бабур: "Кейбір құстардың тізегінің еті және басқаларының кеудесі өте тамаша; ал Харчалдың барлық бөлігінің еті дәмді", - деп жазған. Бірақ, үлкен үнділік тоқылдақ құсы сырлы және ұқыпты болғандықтан, оны аулау спортшылар үшін қиындық тудыратын, олар қашықтыққа жете алу үшін мұқият іздеуі керек еді (кейде жабық бұқа арбаларын пайдаланатын). Үндістандағы британдық әскерлер оны деликатес деп есептеген және бұл түр ең бағалы аң құсы болып саналған. Уильям Генри Сайкс олардың Декан аймағында көп кездесетінін, онда бір "джентльмен" мың құсты атқандығын айтады. Алайда Стюарт Бейкер бұл асыра сілтеу болуы мүмкін деп атап өткен. Тайпалық Бхилдер әйелдерді ұстау үшін ұяның төңірінде бұтақтарды өртеу әдісін қолданған, ұяда жұмыртқа немесе балапан болған. Содан кейін әйел ұяға жүгіріп, қанаттарын күйдіріп, оны тұтқынға алған дейді. Хьюм өзінің "Индияның аң құстары" атты еңбегінде осы құсты тұтқындаудың басқа да әдістерін сипаттаған. Кейбір аймақтарда оны басқа да дыбыстарға, мысалы, найзағайдың шуына немесе жолбарыстың арыстануына ұқсас болғандықтан Гаганбхер немесе Гураин деп атаған. Үндістанның "ұлттық құсы" таңдалған кезде, үлкен үнділік тоқылдақ құсы ұсынылған кандидат болды (Үндістанның орнитологы Салим Али оны ынталы түрде қолдады), бірақ кем дегенде бір себеппен, қате жазылу мүмкіндігі болғандықтан үнділік тауысқа ұтылып қалды.

Басқа дереккөздер

Бхушан, Б. (1985) Ұлы үнді бастарды Choriotis nigriceps (Vigors) тамақтануы және тамақтану мінез-құлқы. Құстар класы: Отидиділер отбасы. М.Sc. диссертациясы. Бомбей университеті, Бомбей. Дхармакумарсинхжи Р.С. (1957) Батыс Үндістанның Катиявар түбегіндегі Ұлы үнді бастарды Ardeotis nigriceps (Vigors) [Құстар класы: Отидиділер отбасы] экологиялық зерттеуі. Үндістан Зоологиялық қоғамының журналы 9:139-152. Дхармакумарсинхжи, Р.С. (1962) Ұлы үнді бастарды Choriotis nigriceps (Vigors) мінез-құлқы, позалары және демонстрациясы. 2-ші Бүкілүнді конгресінің материалдары. Зоология. 2-бөлім: 277-283.